Αν ο ΘΟΚ είχε χέρια θα μας χτυπούσε

Ο 42χρονος οργανισμός είναι λες κι έχει αποκτήσει τη δική του ψυχή και το δικό του χαρακτήρα και ζει παράλληλα με το ανθρώπινο δυναμικό που τον αποτελεί, σαν να είναι από μόνος του αυτός που με κάποιο μεταφυσικό τρόπο κινεί τα νήματα.

Τα τελευταία δέκα χρόνια προσπαθώ να σκοτώσω το δημοσιογράφο μέσα μου. Πήρα την πολύ συνειδητή απόφαση να ασχοληθώ με έναν τομέα που με ενδιαφέρει και με ζητήματα –υποτίθεται- όμορφα και δημιουργικά, παρά να ασχολούμαι με θέματα που απαιτούν γερό στομάχι και ξιγκοτρύγημα. Σέβομαι και συμπονώ τους συναδέλφους που έχουν να κάνουν καθημερινά με τροπολογίες, κονδύλια, μικροπολιτικά συμφέροντα και υποτραπέζια παιχνίδια, σκάνδαλα, δικαστικές υποθέσεις, κακοτεχνίες, δημόσιους διαγωνισμούς, διασπάθιση κονδυλίων, εργασιακές διαφορές, πολιτικές ευθύνες, σοβαρά διοικητικά λάθη που πληρώνει ο κοσμάκης κ.ο.κ. αλλά εγώ, φυγόπονος γαρ, την έκανα με ελαφρά πηδηματάκια με την πρώτη ευκαιρία από τη «μαχόμενη δημοσιογραφία» κι έγινα πολιτιστικογράφος.

Για να τα βρω όλα αυτά ξανά μπροστά μου…

Αναζητώντας την ψυχή της Ευρώπης

Μπορεί το Βραβείο LUX να απέχει πολύ από την οριστική του καταξίωση στην παγκόσμια κινηματογραφική πιάτσα, ωστόσο χρόνο με τον χρόνο φαίνεται να κερδίζει έδαφος στην πρώτη και πιο σημαντική μάχη: να το αγαπήσει και να το πιστέψει το ίδιο το Σώμα που το θέσπισε.

Με τους όρους «συνοχή» και «ολοκλήρωση» να ακούγονται εδώ και καιρό, στη σκιά της κρίσης, σαν βαρύγδουπες κενολογίες, ο κλυδωνιζόμενος μηχανισμός της ΕΕ έχει στραφεί στον Πολιτισμό συνειδητοποιώντας –επιτέλους– ότι αποτελεί την τελευταία του ελπίδα. Ωστόσο, ανέκαθεν αποτελούσε τη μοναδική του ελπίδα, προϋπόθεση και ταυτόχρονα αυτοσκοπό.

Υπό το φως, λοιπόν, και της περιβόητης «Νέας Αφήγησης για την Ευρώπη» που εξήγγειλε ο Πρόεδρος της Κομισιόν, το Ευρωκοινοβούλιο απένειμε για 7η χρονιά, την περασμένη Τετάρτη το δικό του «φως», το κινηματογραφικό βραβείο LUX.

Αναστολή μήτηρ ματαίωσης

Δεν «έφαγε» η κρίση το Μέγαρο, αλλά η παγιωμένη θεσμική περιφρόνηση για τον Πολιτισμό.

Ο υπουργός Παιδείας έχει ένα χούι: δεν του αρέσει να εκφωνεί μέσα από ένα στεγνό κομμάτι χαρτί χαιρετισμούς που συνήθως ετοιμάζουν λειτουργοί του ΥΠΠ. Γι’ αυτό προσφάτως διαπιστώσαμε ότι άλλα αναφέρονται στους χαιρετισμούς που διανέμει το Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών και βολικά αναμεταδίδουν εφημερίδες και ιστοσελίδες και άλλα λέει από μνήμης στους παριστάμενους των εκδηλώσεων.

Η σολομώντεια λύση θα τους πετσοκόψει

Ο σάλαγος που προκλήθηκε στην αίθουσα αμέσως μετά τη συνεδρία της Επιτροπής Παιδείας, σκέπασε σκέψεις και προβληματισμούς και ξεσκέπασε την κοντοφθαλμία των εμπλεκομένων.

Η βαρετή αυτή παράσταση με τις άθλιες ερμηνείες, τους μονότονους, μηχανικούς διαλόγους και την ενοχλητικά προβλέψιμη πλοκή έχει χιλιοπαιχτεί. Καιρός να κατέβει. Το τέλος του κόσμου… πέρασε κι ακόμη οι θεατράνθρωποι προσπαθούν να βγάλουν άκρη με το διαμοιρασμό των επιχορηγήσεων και αν θα είναι ή όχι ο ΘΟΚ ο θεσμικά υπεύθυνος να μοιράσει το άχυρο στα γαϊδούρια.

Στο πρόσωπο των βουλευτών της Επιτροπής Παιδείας και Πολιτισμού φαίνεται ότι κάποιοι είδαν τους Σολομώντες που θα τροποποιήσουν άμεσα και ακριβοδίκαια τα υφιστάμενα κονδύλια και θα δώσουν τη λύση στο πρόβλημα.

Έχουμε άλλες ανάγκες εμείς

Αν η Κρατική Βιβλιοθήκη είναι για μια χώρα ό,τι για το ανθρώπινο σώμα ο εγκέφαλος, το Κρατικό Αρχαιολογικό Μουσείο είναι η καρδιά, η μνήμη και το συναίσθημα.

Σιγά που θα άφηνε το Κράτος –το αδέρφι της Βίας, του Ζήλου και της Νίκης- τόσες δεκάδες ζεστά εκατομμυριάκια να σκονίζονται σ’ ένα αιθεροβάμον ταμείο για την ανέγερση του Νέου Αρχαιολογικού Μουσείου. Δεν χρειαζόμαστε τέτοιο πράγμα, ας το πάρουμε απόφαση. Έχουμε άλλες ανάγκες εμείς.

Είμαστε μια παραπαίουσα χώρα χαμένη σε μια αφιλόξενη ζούγκλα που αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα επιβίωσης. Και γιατί να επιβιώσει, δηλαδή; Τι να το κάνουμε τέτοιο ζην, χωρίς το ευ ζην;

Μια καυτή πατάτα που πολλοί γλυκοκοιτάζουν

Αν έπρεπε να τρομάζει κάποιους η ιδέα της ανακίνησης του θέματος των σχεδίων επιχορηγήσεων, αυτοί θα έπρεπε να είναι οι ιθύνοντες των ελεύθερων θεάτρων.

Όσο κι αν το καθυστερούμε, όσο κι αν στρέφουμε αλλού το βλέμμα, όσο κι αν κάνουμε την πάπια, όσο κι αν υιοθετούμε την τακτική «κρύψε να περάσουμε» θα έρθει η μέρα που το αναπόφευκτο θα μας χτυπήσει την πόρτα. Κι αν κάνουμε τους κουφούς θα την γκρεμίσει και θα περάσει με τον τσαμπουκά. Κουνήσου από τη θέση σου, θα πείτε. 

Κι όμως εν προκειμένω δεν ομιλώ για το αναπόφευκτο τού να δούμε τα ραδίκια ανάποδα, αλλά για το σκάλισμα του ζητήματος των σχεδίων επιχορηγήσεων των ελεύθερων θεάτρων  από τον ΘΟΚ – μαζί βέβαια με το γενικότερο ζήτημα της επιχορήγησης του θεατρικού Οργανισμού.

Μια στήλη που της αρέσουν οι συγκρίσεις

Ο αρμόδιος υπουργός δεν έχει πάψει ούτε μια μέρα από τότε που διορίστηκε να υποτιμά με τις πράξεις και τις διαθέσεις του τη λέξη που σύστησε στην ελληνική γλώσσα ο Αδαμάντιος Κοραής το 1804.

Τη στήλη αυτή έχω αρχίσει να δυσκολεύομαι να την ελέγχω. Έχει σχεδόν αποκτήσει δική της ψυχή και όνειρό της όταν μεγαλώσει είναι να μπορεί να λειτουργεί και ανεξάρτητα από τον υπογράφοντα – όσο είναι αυτό δυνατόν. Κι έχει μια σχεδόν συμπλεγματική αδυναμία στις συγκρίσεις και τα παιχνίδια με τους αριθμούς. Ιντριγκάρεται πολύ, ρε παιδάκι μου, όταν διαπιστώνει κραυγαλέα κρούσματα υστέρησης στη χώρα όπου εδρεύει η εφημερίδα στην οποία δημοσιεύεται. Εν προκειμένω δεν μπορεί με τίποτα να κρύψει το κόμπλεξ κατωτερότητας από το οποίο πάσχει και την τάση να αναζητεί πατήματα που να επιβεβαιώνουν τα μεγάλα κουσούρια αυτής της ταλαίπωρης, μικρής και φτωχής –πλην τίμιας- χώρας στο ανατολικονοτιότερο άκρο της Γηραιάς Ηπείρου.

Ένα ακέφαλο κοτόπουλο

Στην Κύπρο αρνούμαστε να δούμε την πραγματικότητα: Ότι δηλαδή το κράτος αυτό είναι ουσιαστικά σαν ένα ακέφαλο κοτόπουλο που τρέχει πανικόβλητο πέρα-δώθε, χωρίς σκοπό και προορισμό.

 Το αναγνωστήριο της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Μάλτας. 

Η Κύπρος δεν είναι το μικρότερο κράτος στην ΕΕ. Είναι το λιγότερο κράτος στην ΕΕ. Και δεν αναφέρομαι καν στη –μονίμως- ταραγμένη πολιτική και γεωπολιτική της κατάσταση, μήτηρ πάσης κακίας και αιώνιο άλλοθι για την απραξία, την ανικανότητα, τον χαμένο μπούσουλα όλων των πολιτικών ταγών και μιας ολόκληρης κοινωνίας που τους ανέδειξε.

Για να μην ξεφεύγω, το μικρότερο κράτος στην ΕΕ είναι η Μάλτα (και η αμέσως επόμενη το Λουξεμβούργο). Η Μάλτα –ολόκληρο το νησιωτικό κράτος όχι το μεγαλύτερο νησί- χωράει σε έκταση 30 φορές στην Κύπρο, ασχέτως αν ο πληθυσμός της είναι περίπου ο μισός της Κύπρου. Δόξα τω θεώ των Μαλτέζων, η χώρα αυτή γνώρισε πολλούς εισβολείς και επίδοξους κυρίαρχους και δεν υπήρξε καθωσπρέπει ιμπεριαλιστής τα τελευταία 500 χρόνια που να μην πέρασε να δώσει τα διαπιστευτήριά του. Ανεξαρτησία κέρδισε το 1964 ενώ οι τελευταίοι Βρετανοί στρατιώτες ξεκουμπίστηκαν από εκεί μόλις το 1979.

Παραμύθι δίχως δράκο

Η ΕΕ δεν θα πάψει ποτέ να είναι ένα πολιτικό και οικονομικό πείραμα σε έναν αναβράζοντα σωλήνα που αλλάζει συνεχώς χρώματα και σχηματισμούς, αλλά όχι την ουσία του.

«Κανένας τους δεν έχει αρκετή σάρκα/ είναι φτιαγμένοι από πολυλογία».

(Γιώργος Καλοζώης, «Η Ρωγμή», από τη συλλογή «Το Μάθημα της Περίληψης».)

«EU is a cultural project». Αυτό πρέπει να είναι το πιο επιτυχημένο σύντομο ανέκδοτο στη Γηραιά Ήπειρο από ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Άνθρακα και Χάλυβα. Ρε παιδιά, ως πότε θα κοροϊδευόμαστε, δηλαδή; Στ’ αλήθεια πιστεύουμε ότι υπάρχει ποτέ περίπτωση να περατωθεί αυτός ο Πύργος της Βαβέλ μέσα σε έναν κυκεώνα διαπλεκόμενων συμφερόντων, επιδείξεων κυριαρχίας, ανούσιας τυπολατρίας, με το γραφειοκρατικό χταπόδι να έχει σφιχτά τυλιγμένα τα πλοκάμια πάνω του;

  

Ο πλούτος θέλει κακοπέραση

Αν δεν υπήρχαν οι «Δράκουλες» που μας πίνουν το αίμα θα έπρεπε να τους μυθοπλάσουμε.

Μια αλάνθαστη συμβουλή… γυμναστικής που έδινε ο φτωχοδιάβολος Τζον Ντ. Ροκφέλερ για να μη σκουριάζουν ποτέ οι κλειδώσεις μας: Άπλωνε τα χέρια όταν παίρνεις και μάζευέ τα όταν δίνεις. Τελικά δεν είναι και τόσο δύσκολο να γίνεις πλούσιος σ’ αυτή τη ζωή. Είναι όμως μεγάλος μπελάς το να είσαι συλλέκτης μέσων παραγωγής, πλούτου, δύναμης. Να βαστάς το ντέφι, στο ρυθμό του οποίου έμαθε να χορεύει η άγαρμπη αρκούδα της εξουσίας. Σημαίνει και ευθύνες, έγνοιες, ντέρτια, σημαίνει και βαθιά μόλυνση από τον επουσιώδη υποπολιτισμό της μπουρζουαζίας. Παλιοδουλειά.

Αντίθετα, οι φτωχοί και οι κακομοίρηδες είναι αμόλυντοι, αγνοί κι αυτοί αποτελούν τη μεγάλη ελπίδα για άνθηση και ουσιαστική ακμή της κοινωνίας των ανθρώπων. Ωστόσο, κάποια κοινωνικά και ηθικά αρχέτυπα παραμένουν ίδια εις τους αιώνας των αιώνων. Στο συλλογικό υποσυνείδητο ο αιώνιος εχθρός, αυτός που πίνει το αίμα μας για ίδιον όφελος, είναι ο παραδόπιστος συλλέκτης πλούτου, που φοβάται να σταματήσει να συγκεντρώνει, για να μην αρχίσει να χάνει, αυτός που βλέπει τη ζωή σαν ένα παιχνίδι και τον πλούτο σαν το σκορ. Ακόμη και σήμερα αυτοί είναι που κινούν τα νήματα, κρυμμένοι σε σκοτεινές αίθουσες, παίζουν με τις ζωές μας σαν από χόμπι, μας βλέπουν σαν μικρές μαριονέτες, σαν στατιστικά υποσύνολα ταγμένα στη δική τους δούλεψη και επιβολή. Στυγνοί και κυνικοί αυθέντες που συνωμοτούν πίσω από την πλάτη μας, ανακαλύπτοντας νέους τρόπους να χαλιναγωγήσουν την άβουλη πλέμπα.

Ακόμη και τώρα, την κρίση «αυτοί» την αποφάσισαν και την επέβαλαν, «αυτοί» -έτσι, γενικά και αόριστα- ευθύνονται για όλα τα δεινά που μας βρίσκουν, αυτοί φταίνε για τις πλημμύρες, τις καταστροφές, την τρύπα του όζοντος, την εξάντληση των φυσικών πόρων, το φαινόμενο του θερμοκηπίου, για το ότι μας κερατώνει η γυναίκα μας, ότι το παιδί μας κάνει αταξίες στο σχολείο. Αυτοί οι σκοτεινοί τύποι, αυτοί οι σύγχρονοι και διαχρονικοί «Δράκουλες», που άφησαν εμάς να κάνουμε τη λάτζα, για να συνεχίζουν να παίζουν Μονόπολη με τις τύχες μας, να κρατούν σφιχτά στα χέρια τους τις ζωές μας.

Αν δεν υπήρχαν όμως «Δράκουλες» θα έπρεπε να τους μυθοπλάσουμε. Εμείς τι κάνουμε; Γιατί δεν αντιδρούμε για να αλλάξουμε την κατάσταση; Δεν είμαστε συντριπτικά περισσότεροι; Και γιατί όσες φορές το κάναμε στην πορεία της Ιστορίας, είτε πέτυχε, είτε απέτυχε, βρισκόμαστε σήμερα ακόμη στον ίδιο παρονομαστή και «αυτοί» παραμένουν απέναντι; Μήπως «αυτοί» είμαστε εμείς οι ίδιοι σε μια διαφορετική εκδοχή; Δεν είναι άνθρωποι σαν κι εμάς που γεννήθηκαν με την ίδια φυσική διαδικασία, αλλά βρήκαν ή κληρονόμησαν τον τρόπο και τα μέσα για να βρεθούν στο αντίπαλο στρατόπεδο;

Η παθογένεια απορρέει από τον τρόπο με τον οποίο είναι δομημένη στο σύνολό της η κοινωνία μας, είναι βαθιά ριζωμένη στα γονίδιά μας: έτσι μάθαμε να ζούμε. Μια απλή αλλαγή συσχετισμών σε σχέση με το ποιος διαθέτει και σε ποιες αναλογίες τη δύναμη και τον πλούτο δεν πρόκειται να αλλάξει τίποτε επί της ουσίας, είμαστε καταδικασμένοι. Γι’ αυτό η αλλαγή πρέπει να είναι βαθύτερη. Ριζική και δομική. Ωστόσο, πρώτα πρέπει να κατανοήσουμε τι είναι πραγματικά αυτό που μας φταίει.

Τον καράφλα κι αν κουρέψεις το ψαλίδι σου χαλάς

Ακόμη κι οι πιο ήπιες και βατές προεκλογικές εξαγγελίες για τον Πολιτισμό, που σχεδόν κινούνται στη σφαίρα του αυτονόητου, αποδεικνύονται τζούφιες και ανεκπλήρωτες.

Ο σπουδαίος και ανεπανάληπτος Μαρξ, σε μια αποστροφή του λόγου του, μοιράστηκε με την ανθρωπότητα ένα απόσταγμα διαχρονικής σοφίας: «Το μυστικό στη ζωή είναι η εντιμότητα και η ειλικρίνεια: Αν μπορείς να το προσποιηθείς αυτό, τα κατάφερες». Μην τσιμπάτε καλοθελητές, στον Γκράουτσο Μαρξ αναφέρομαι, ο οποίος ωστόσο με τον αφορισμό του αυτόν καταφέρνει να τσουβαλιάσει κι ένα τσούρμο ταγούς και πολιτευτές που έχουμε όλοι υπόψη.

Κάπως έτσι είχε καταφέρει να «σκλαβώσει» το ακροατήριο ο Νίκος Αναστασιάδης όταν –όντας υποψήφιος ΠτΔ ακόμη- συναντήθηκε με ανθρώπους του Πολιτισμού. Παρά το γεγονός ότι ποτέ στο παρελθόν δεν έπεισε –ούτε ήθελε να πείσει- κανέναν ότι ο Πολιτισμός είναι το φόρτε του, ο καπάτσος και πολύπειρος πολιτικός κατόρθωσε να μετατρέψει μια προεκλογική εκδήλωση ρουτίνας σε παραζάλη προσδοκιών. Και μάλιστα όντας περικυκλωμένος από ανθρώπους που υποτίθεται ότι είναι και λίγο καλλιεργημένοι, υποψιασμένοι και φύσει καχύποπτοι με την εξουσία.

Το τρικ που χρησιμοποίησε τότε –και συγχαρητήρια στον επικοινωνιολόγο του- ήταν να μη δώσει την εντύπωση ότι θέλει να κάνει τον ειδήμονα επί του θέματος, ανυψώνοντας τους παριστάμενους και τους ομοίους τους σε… μοναδική ελπίδα για πνευματική και διανοητική ανάταση του πολύπαθου λαού. Έταξε, ωστόσο, ότι κρατώντας γερά στα χέρια του τα γκέμια της ατίθασης εξουσίας θα συνέβαλε (και) στη θεσμική- διοικητική ανασυγκρότηση του τομέα και κατόπιν θα εγκαινίαζε κι ένα μεγάλο έργο πολιτιστικής υποδομής, όπως έκαναν λίγο- πολύ όλοι οι προκάτοχοί του και θα ξεμπέρδευε.

Το πρόβλημα είναι ότι ακόμη κι αυτές οι ήπιες και βατές υποσχέσεις, που σχεδόν κινούνται στη σφαίρα του αυτονόητου, αποδεικνύονται τζούφιες και ανεκπλήρωτες. Για παράδειγμα, παρά τη σοβαρή και πολύχρονη προεργασία, δεν έχει γίνει ούτε ένα τόσο δα βηματάκι στο ζήτημα της αυτονόμησης του Πολιτισμού, που εδώ και χρόνια έχει παγώσει. 

Ο ίδιος ο Αναστασιάδης είχε ιεραρχήσει ως βασική προτεραιότητα την άμεση ίδρυση Υφυπουργείου Πολιτισμού. Χαίρω πολύ. Η ανάγκη ίδρυσης ενός ανεξάρτητου φορέα που θα ασκεί πολιτιστική πολιτική έχει διαπιστωθεί εδώ και χρόνια. Και παρότι το περιβάλλον του Προεδρικού άφησε από τις πρώτες κιόλας εβδομάδες να κυκλοφορούν οι φήμες για άμεση δημιουργία Υφυπουργείου Πολιτισμού, όπως κι άλλων Υφυπουργείων, στο πλαίσιο μιας προσπάθειας αύξησης της λειτουργικότητας της διακυβέρνησης, μείναμε όλη με την όρεξη. Η γενναία αναδίπλωση μετά το σοκ του Μαρτίου μοιάζει –επιτρέψτε μας να πιστεύουμε- μ’ ένα εύκολο πρόσχημα για να μην κινηθεί φύλλο. Και πλέον ούτε καν οι αμφιβόλου υπόστασης φήμες που εκπορεύονται κατά καιρούς από το κτήριο του πάλαι ποτέ Κυβερνείου δεν περιλαμβάνουν το Υφυπουργείο Πολιτισμού. Ένα το κρατούμενο.

Την ίδια στιγμή το μεγαλόπνοο έργο του Μεγάρου Πολιτισμού θάβεται μεθοδικά και σε λίγο θα αποτελεί μόνο μια ανάμνηση. Πώς σκοπεύει λοιπόν ο καπάτσος Πρόεδρος να κάνει το κομμάτι του και στον Πολιτισμό, να βγει και από την υποχρέωση; Ποια κορδέλα θα κόψει; Δύο τα κρατούμενα.

Τα μόνα ψαλίδια που δουλεύουν καλά και δυο- δυο είναι αυτά που ρημάζουν στο ψαχνό τον ήδη ισχνό προϋπολογισμό. Αρκεί να μοιραστούμε μαζί σας την απελπισία που έχει πιάσει τους ιθύνοντες των Πολιτιστικών Υπηρεσιών που ως μαθητευόμενοι λογιστές μετρούν καθημερινά τα κουκιά τους. Και δεν τους βγαίνουν. Τρίτο κρατούμενο.

Φαίνεται ότι η μόνη εξαγγελία που κατάφερε να εκπληρώσει αυτή η κυβέρνηση είναι η επιβολή «Μνημονίου Πολιτισμού» που εξήγγειλε ο υποψήφιος –τότε- Πρόεδρος. Όσο εύηχη και να ακουγόταν τότε, αυτή είναι μια έκφραση που δεν θα τολμούσε καν να εκστομίσει μερικούς μόλις μήνες αργότερα: πλέον ακούγεται σαν ένα ανατριχιαστικά άστοχο λογοπαίγνιο.

Στον ΘΟΚ ποτέ δεν πλήττεις

Καλά που είναι και ο Θεατρικός Οργανισμός Κύπρου (sic) και βγάζουμε το ψωμάκι μας κι εμείς οι πολιτιστικοί συντάκτες. 

Η αλήθεια είναι ότι ο ΘΟΚ λαμβάνει τη μερίδα του λέοντος στο ενδιαφέρον της κοινής γνώμης όσον αφορά τα καλλιτεχνικά δρώμενα, όχι μόνο επειδή το κράτος -δηλαδή ο φορολογούμενος- επενδύει 7 εκατομμύρια ευρώ τον χρόνο ή επειδή αποτελεί τον κατεξοχήν φορέα θεατρικής ανάπτυξης, αλλά επειδή φροντίζουν και οι ίδιοι οι ιθύνοντες να διατηρούν το ενδιαφέρον του κοινού –πότε για καλό και πότε για κακό.

  

Έπου και μάνθανε

Δεν ξέρω αν τη συγκεκριμένη εγκύκλιο την έστειλε η Ιερά Σύνοδος με μια μηχανή του χρόνου από το σωτήριο έτος 2513, αλλά στο τρέχον έτος η παιδεία που «απολαμβάνουν» τα παιδιά μας δεν μπορεί να μη λογίζεται αθεράπευτα ελληνική και ορθόδοξη.

Στην εγκύκλιο που διαβάστηκε την προηγούμενη Κυριακή σε όλους τους ναούς, η Ιερά Σύνοδος είπε και ελάλησε: δεν αρκεί να δημιουργήσουμε μια κοινωνία ελεύθερων και δημοκρατικών πολιτών. Τι να την κάνουμε, λέει ουσιαστικά, μια τέτοια κοινωνία αν δεν έχει ελληνορθόδοξη ταυτότητα; Διαπιστώνει, επίσης, μια συντονισμένη προσπάθεια παντελούς αποσιώπησης της ελληνικότητας και της ορθόδοξης χριστιανικής ταυτότητας των μαθητών.

Και σαν έτοιμος από καιρό, ο υπουργός Παιδείας δημοσιοποίησε αυθημερόν μια μακροσκελή γραπτή δήλωση ευαρέσκειας, επαυξάνοντας τις διαπιστώσεις της Ιεράς Συνόδου.

  

Δεν ξέρω αν τη συγκεκριμένη εγκύκλιο την έστειλε η Ιερά Σύνοδος με μια μηχανή του χρόνου από το σωτήριο έτος 2513, όταν οι άνθρωποι στην Κύπρο θα έχουν λύσει όλες τους τις υπαρξιακές αναζητήσεις, αλλά στο τρέχον έτος η παιδεία που «απολαμβάνουν» τα παιδιά μας δεν μπορεί να μη λογίζεται ελληνική και ορθόδοξη.

Δηλαδή πόσο πιο ελληνική και ορθόδοξη να γίνει; Μήπως θα προτιμούσαν να επιστρέψουμε στην εποχή που ο παπάς και ο δάσκαλος ήταν ένα και το αυτό, να περισταλούν έτσι και τα έξοδα της μισθοδοσίας;

Αυτή η ιδέα είναι σχετικά… καινούργια. Το 1874 ο υπουργός Εκκλησιαστικών και Δημοσίας Εκπαιδεύσεως της Ελλάδας Ιωάννης Βαλασόπουλος κατέθετε στη Βουλή νομοσχέδιο «περί των εφημερίων του κράτους και περί δημοδιδασκάλων», προτείνοντας να αναλάβει ο κλήρος την ευθύνη για τη λειτουργία των δημοτικών σχολείων.

«Τα παιδιά μας τότε σίγουρα θα ανατρέφοντο με ό,τι αγαθότερον υπάρχει και θα ετίθεντο τα θεμέλια της αναγεννήσεως της Ελλάδος από χριστοήθεις και αγαθούς πολίτας» ήταν το γενικό συμπέρασμα της πρότασης. Ο ίδιος εκτιμούσε ότι οι βάσεις της παιδείας είναι στερεότερες όταν «στο πρόσωπο του διδασκάλου, ευρίσκει κανείς και το ήθος και τον σεβάσμιον νουν του ιερέως».

Για την Ιστορία, δυο χρόνια μετά, ο Βαλασόπουλος καταδικάστηκε ως ένοχος χρηματισμού για την εκλογή τριών μητροπολιτών οπότε και τελείωσε η πολιτική του σταδιοδρομία.

Τέτοιες νοοτροπίες όχι απλώς μυρίζουν ναφθαλίνη αλλά είναι βγαλμένες από ξεχασμένα, σκονισμένα χρονοντούλαπα. Η Εκκλησία διαδραμάτιζε τον δικό της ρόλο την εποχή που το Γένος υπέμενε τον ζυγό με τους ιερείς να είναι και γραμματοφύλακες, ενώ ο κλήρος έδιδε κατά το πλείστον «την εις την πρόοδον ώθησιν».

Μια τέτοια ώθηση φαίνεται ότι έκρινε το κυπριακό ιερατείο ότι χρειάζεται και σήμερα η ασθμαίνουσα από τα δεινά της κρίσης κυπριακή κοινωνία. Γι’ αυτό δεν έχασε την ευκαιρία να μας υπενθυμίσει ότι η πολιτιστική φυσιογνωμία των Κυπρίων είναι ταυτισμένη με την ορθόδοξη χριστιανική ταυτότητα. Να μην ξεχνιόμαστε δηλαδή.

Το πώς καταφέρνει βέβαια να χωρέσει στην ίδια πρόταση την έννοια της δημοκρατικότητας με την έννοια της ελληνορθόδοξης ταυτότητας είναι εντυπωσιακό. Και φυσικά κάνει λόγο για «αποκλεισμό» της ταυτότητας αυτής, παραγνωρίζοντας εντέχνως ότι ο αποκλεισμός είναι ακριβώς αντίστροφος.

Την ίδια στιγμή διανοητές και ακαδημαϊκοί από όλο τον κόσμο κάνουν λόγο για την ανάγκη διεύρυνσης των οριζόντων της εκπαίδευσης, που στενάζει μέσα στα ίδιά της τα όρια από τις ραγδαίες παγκόσμιες κοινωνικές και πολιτισμικές αλλαγές.

Παράλληλα, πληθαίνουν οι φωνές ότι το εκπαιδευτικό σύστημα οφείλει να υπερβεί τον μονοπολιτισμικό και εθνοκεντρικό του χαρακτήρα για να συναντήσει τις πολιτισμικές ιδιαιτερότητες όλων των κατοίκων, να ευαισθητοποιηθεί περισσότερο ως προς τις πολιτισμικές, αλλά και θρησκευτικές ιδιαιτερότητες. Αυτοί ΔΕΝ ξέρουν.

Η «προοδευτική» άποψη της Εκκλησίας της Κύπρου είναι ότι τα παιδιά έχουν ανάγκη από κλειστά νοητικά συστήματα, που υπόσχονται ασφάλεια με αντάλλαγμα τη δουλεία: τους είναι άχρηστη η νοητική ακεραιότητα και η ελεύθερη πνευματική ζωή. Όμως, οι ευθυτενείς και γενναιόφρονες πολίτες του μέλλοντος δεν έχουν ανάγκη από μια σφιχτή ηθική διδασκαλία, διότι οι γνώσεις που αποκτούν τα παιδιά, για να θυμηθούμε και τον Μπέρτραντ Ράσελ, πρέπει να μεταδίδονται για νοητικό σκοπό, όχι για ν’ αποδεικνύουν κάποιο ηθικό ή πολιτικό συμπέρασμα:

«Μια γενεά που εκπαιδεύθηκε σε άφοβη ελευθερία θα έχει ευρύτερες και τολμηρότερες ελπίδες από αυτές που είναι δυνατές σ’ εμάς, που έχουμε ακόμη να παλεύουμε με τους δεισιδαιμονικούς φόβους οι οποίοι καραδοκούν μέσα μας κρυμμένοι στο υποσυνείδητό μας. Όχι εμείς, αλλά οι ελεύθεροι άντρες και οι ελεύθερες γυναίκες που θα δημιουργήσουμε, θα δουν τον νέο κόσμο, πρώτα στις ελπίδες τους, και ύστερα επιτέλους στην πλήρη λαμπρότητα της πραγματικότητας».

Με χαμόγελα θα κάνουμε Πολιτιστική Πρωτεύουσα;

Ήταν που ήταν στραβό το κλίμα λόγω της απειρίας και της ισχνότητας ενός κράτους σαν την Κύπρο να διαχειριστεί έναν τέτοιο θεσμό, το ‘φαγε κι ο γάιδαρος της οικονομικής ύφεσης.

Μασσαλία, τελετή έναρξης για την Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης 2013.

Όπως σε όλους τους τομείς της καθημερινότητάς μας, τα επόμενα τρία χρόνια θα είναι πολύ δύσκολα, σχεδόν ασήκωτα, για όσους θα προσπαθήσουν να σηκώσουν για όλη την Κύπρο το βάρος του Πάφος 2017. Το γκαντεμιάσαμε, κι ένας θεσμός που έμοιαζε με ιστορική ευκαιρία για πολιτιστική, κοινωνική και οικονομική ανάταση της Πάφου, κινδυνεύει να μετατραπεί σε βραχνά.

   

Μια φευγαλέα ευχαρίστηση

Από πότε είναι ντροπή να παίζεις μουσική και να τραγουδάς; Από πότε είναι μπανάλ να εκφράζεσαι καλλιτεχνικά στον δρόμο; Το λεγόμενο «busking» βρίσκεται ακόμη σε εμβρυακή φάση στην Κύπρο και πρέπει να συνηθίσεις με την ιδέα ότι η κουλτούρα των ντόπιων δεν επιτρέπει την απρόσκοπτη άνθησή του.

Βρήκες χρόνο, βρήκες κουράγιο κι όρεξη κι έκανες την κίνηση προς το κέντρο. Νιώθεις την παλιά πόλη να σε καλεί, απέκτησε ξαφνικά– μάλλον απότομα και κάπως βίαια– μια ζωντάνια που την κάνει αν μη τι άλλο γοητευτική. Κι αναζητείς τις εικόνες, τους ήχους και τις μυρωδιές της. Η φασαρία και τα μιλιούνια από τραπέζια και καρέκλες που κατέκλυσαν τους πεζόδρομους δεν σε πτοεί. Τα μάτια και τ’ αφτιά σου αναζητούν πλανόδιους μουσικούς, την ιδιαίτερη νότα των πολύβουων δρόμων μα και του κάθε σοκακιού ξεχωριστά.

  

Ο ήχος δεν είναι τέλειος, ούτε φυσικά και η ακουστική. Με δεξιοτεχνία ή χωρίς, παίζει ο καθένας το δικό του όργανο, χαμογελά, απολαμβάνει την εκτέλεση, προσδοκά στην προσοχή σου, θέλει να νιώσει τη μελωδία του να σου χαϊδεύει τ’ αφτιά. Κι αν τους δώσεις –προαιρετικά– κανένα φιλοδώρημα, πάει καλά. Όμως θυμάσαι ότι βρισκόμαστε στην Κύπρο κι εδώ τέτοιου είδους πνευματική επικοινωνία τιμωρείται. Θεωρείται επετεία. Οτιδήποτε «σπάζει» το φανταχτερό, το κιτς κέλυφος του καθωσπρεπισμού απαγορεύεται σ’ αυτό το κρατίδιο. Και διώκεται.

Από πότε είναι ντροπή να παίζεις μουσική και να τραγουδάς; Από πότε είναι μπανάλ να εκφράζεσαι καλλιτεχνικά στον δρόμο; Το λεγόμενο «busking» βρίσκεται ακόμη σε εμβρυακή φάση στην Κύπρο και πρέπει να συνηθίσεις με την ιδέα ότι η κουλτούρα των ντόπιων δεν επιτρέπει την απρόσκοπτη άνθησή του. Είναι δύσκολο για κάποιους ναχωνέψουν ότι υπάρχουν άνθρωποι που βλέπουν τη ζωή κάπως διαφορετικά, πιο αλέγκρα, ότι για κάποιους η μουσική σημαίνει κάτι παραπάνω, είναι τρόπος ζωής.

Κι εσύ, άλλωστε, πόσες φορές δεν ζήλεψες μια μποέμικη ζωή, μακριά από έγνοιες, προβλήματα, ευθύνες κι εκκρεμότητες. Να ζεις στον δικό σου ράθυμο ρυθμό, να μοιράζεσαι μερικές ευχάριστες νότες με το πλήθος και τον κάθε διαβάτη χωριστά;

Βλέπεις πρόσωπα και χαίρεσαι διότι νιώθεις ότι πολλοί από αυτούς εννοούν να τους αντιμετωπίζεις ως ανυπότακτους δημιουργούς κι όχι ως επαίτες. Στήσε το αφτί προσεκτικά. Θα δεις ότι σε πολλές περιπτώσεις η μελωδία απομονώνει τη βουή των περαστικών, που εβδομάδα με την εβδομάδα αυξάνεται ενοχλητικά στην άλλοτε μισοεγκαταλειμμένη παλιά πόλη. Αυτή η βουή κι η μουνταμάρα του ανώνυμου πλήθους γίνεται η μουσική πλάτη πάνω στην οποία μπορείς να δεις την καθημερινότητα να χρωματίζεται με φάλτσες, αλλά αγνές μελωδίες, αυτές που διαθέτουν τη γοητευτική αγριάδα του αυθεντικού.

Μην αντιστέκεσαι! Αυτή είναι η δύναμη της μουσικής, της κορυφαίας εκ των τεχνών –και μην το αρνείσαι επειδή αυτά τα άτιμα τα γονίδια δεν επιφύλασσαν για σένα κάποιο μουσικό ταλέντο. Κάποιους από αυτούς μπορείς να τους αναζητήσεις κάποιες άλλες μέρες και ώρες σε κάποιο ταβερνάκι, ένα μικρό μουσικό στέκι– φαγάδικο, σε παρεΐστικο κλίμα, να γρατζουνάν ένα μπουζούκι, μια κιθάρα, ένα λαούτο, ένα ούτι, έναν μπαγλαμά, να φυσάν σ’ ένα νέι, σ’ ένα φλάουτο.

Είναι μια φευγαλέα ευχαρίστηση για σένα σ’ ένα μάλλον μη αναμενόμενο περιβάλλον, στον δρόμο σου, που η χαλαρή σου συγκέντρωση διαδραματίζει τον δικό της ρόλο στην όλη διαδικασία. Το ξέρεις ότι οι περισσότεροι τους προσπερνούν παριστάνοντας ότι δεν τους βλέπουν και δεν τους ακούν. Αυτοί χάνουν. Είναι αμφίβολη, άλλωστε, και η αντίληψή τους για το ωραίο. Δεν σου φτάνουν. Θέλεις κι άλλους. Να γεμίσουμε μουσικούς και μελωδίες στους δρόμους, να μας ταξιδεύουν στο διάβα μας έστω για λίγες στιγμές.

Καλές και οι μεγαλεπήβολες συναυλίες, όμως η χάρη μιας ευγενικής φυσιογνωμίας που παίζει το βιολί χαμογελώντας αντιμετωπίζοντας όλο τον κόσμο σαν σκηνή, είναι άλλο πράγμα.

Κληρονομική πραγματικότης

Λεφτά καλό είναι να υπάρχουν, αλλά πάνω απ’ όλα χρειάζεται να επέλθει η φώτιση στην αραχνιασμένη νοοτροπία μιας ολόκληρης κοινωνίας, κουρασμένης και κορεσμένης, καταδικασμένης να χορεύει άγαρμπα σαν την αρκούδα, στους ρυθμούς που ορίζει το ντέφι μερικών επιτήδειων μετρίων.

Διάγουμε την περίοδο που οι Αμερικανοί αρέσκονται ν’ αποκαλούν και «slow news season», ενώ ουκ ολίγοι από τους Ευρωπαίους εταίρους μας ονόμασαν «εποχή του αγγουριού». Αυτή ντε που οι μύγες είναι παχιές και δεν υπάρχουν ειδήσεις. 

Εκτός, βέβαια, αν ζεις στην Κύπρο, τη χώρα όπου δεν πλήττεις ποτέ και ειδικά τον Αύγουστο οι ειδήσεις είναι συχνά πολλές και καυτές. Για καλή μας τύχη (;), ωστόσο, βγάζουμε τον φετινό Αύγουστο με μια σχετική βαριεστημάρα και πλήξη, τα πάντα μοιάζουν να υπολειτουργούν (όχι ότι τον υπόλοιπο χρόνο υπερλειτουργούν) και καθώς σιγά- σιγά οδεύουμε προς το τέλος του μήνα το κλίμα που επικρατεί μοιάζει περισσότερο με την ηρεμία πριν την καταιγίδα.

Το φθινόπωρο, μαζί με τα φύλλα, θα πέσουν ανέμελα στο αφιλόξενο έδαφος οι σάπιες προσδοκίες, οι ελπίδες και οι αυταπάτες, αυτές που μας καθιστούν ελεύθερους μα –δικαίως- φοβισμένους. Ο ζωή είναι γεμάτη με ανατροπές η αφιλότιμη και καθώς μας περιμένουν μαζεμένες, εμείς θα πρέπει να είμαστε πάλι έτοιμοι να τις δεχτούμε με σκυμμένο το κεφάλι.

Ακόμη λιγότερες και αδιάφορες είναι οι ειδήσεις που αφορούν τον Πολιτισμό. Έρχονται με το σταγονόμετρο, τις κυνηγούμε με το ντουφέκι. Και περιμένουμε με ενδιαφέρον το σχετικό φόρτο που χαρακτηρίζει την πολιτιστική δραστηριότητα τις πρώτες εβδομάδες του φθινοπώρου, ν’ ανοίξει λίγο το ματάκι μας, να παραμυθιαστούμε ότι κάτι κινείται επιτέλους, με τον ζόφο της κρίσης να σφίγγει όλο και πιο ανυπόφορα στην παγερή του αγκαλιά όσα έχουν απομείνει για να λέμε ότι έχουμε κι εμείς να ασχολούμαστε.

Το τριτοκοσμικό μας επίπεδο αναφορικά με τα ζητήματα (και) του Πολιτισμού αναδεικνύεται εντονότερα, καθώς οι οικονομικές αντιξοότητες μοιάζουν να προκύπτουν σαν πολυπόθητο άλλοθι και δικαιολογία για όσους δεν έχουν όραμα, διάθεση και βούληση. Λεφτά καλό είναι να υπάρχουν, αλλά πάνω απ’ όλα χρειάζεται να επέλθει η φώτιση στην αραχνιασμένη νοοτροπία μιας ολόκληρης κοινωνίας, κουρασμένης και κορεσμένης, καταδικασμένης να χορεύει άγαρμπα σαν την αρκούδα, στους ρυθμούς που ορίζει το ντέφι μερικών επιτήδειων μετρίων.

Η πολιτιστική και πνευματική νέκρα του Αυγούστου, έχει πάψει να μας ενοχλεί όχι γιατί τέτοιες μέρες έχουμε το μυαλό μας μόνο στο αραλίκι και το χαλάρωμα (χρειάζεται κι αυτό), αλλά γιατί συνηθίσαμε σ’ αυτή. Είναι λες και η δράση του υπόλοιπου χρόνου κατάντησε μια αγγαρεία, που φοράμε υποχρεωτικά σαν μπαλωμένο ρούχο για να μη μείνουμε και εντελώς γυμνοί στις ψυχικές και πνευματικές θύελλες που μαίνονται στ’ ανοιχτά.

Το πνευματικό σοκ που ευαγγελίζονταν οι ορώντες τη «θετική πλευρά» της κρίσης, αυτό που θα μας τίναζε από τη βολική μας αδράνεια και θα μας έβγαζε από το διανοητικό λήθαργο και την ηθική μας νάρκη, φαίνεται ότι δεν είχε τα ποθούμενα αποτελέσματα. Διατηρούμε απαράλλαχτες τις προτεραιότητές μας, αφήνουμε την ψυχή και το μυαλό μας διψασμένα και επιλέγουμε να επιδιώκουμε να κορέσουμε το στομάχι και τον πισινό μας. 

Έγνοια μας είναι να γυαλίσουμε τη βιτρίνα και να πλασάρουμε τη ρετουσαρισμένη εικόνα του εαυτού μας, καθώς απομακρυνόμαστε ολοένα και περισσότερο από την ουσία. Κι επιμένουμε μηχανικά να προσδοκούμε ότι θα βρούμε τη δύναμη να διατηρήσουμε με νύχια και με δόντια την απεχθή κληρονομική μας πραγματικότητα, όπως θα έλεγε και η Κική Δημουλά.

Να τη διατηρήσουμε, γιατί έτσι μάθαμε κι έτσι συνηθίσαμε, κι αν είναι δυνατόν να βγούμε από αυτή τη δίνη στεγνοί και αλώβητοι για να μπορούμε να εκφράσουμε και πάλι, πειθήνια, τα σέβη μας σ’ εκείνη τη λιπαρή ρουτίνα.

Γι’ αυτό… χτύπαγε το κεφάλι του ο Σαμαράς

Μόλις το 1993 η Κλαίρη Αγγελίδου πρόσθεσε το «και Πολιτισμού» στο (σκέτο) Υπουργείο Παιδείας. Καθοριστική κίνηση, η οποία ωστόσο έμεινε στη μέση, μιας και η Ιστορία έδειξε ότι ο Πολιτισμός έμελλε να μείνει κάτω από τη βαριά σκιά της απαιτητικής σιαμαίας αδερφής του, της Παιδείας.

Πέρσι τέτοιο καιρό διατεινόμασταν από τη στήλη αυτή (σε άρθρο με τίτλο «Ας ρώταγε τους παθόντες») ότι το πρώτο μεγάλο ιστορικό λάθος της θητείας του ο –αθυρόστομος- Αντώνης Σαμαράς το έκανε πριν καλά- καλά προλάβει να ορκιστεί πρωθυπουργός: γάντζωσε το χαρτοφυλάκιο του Πολιτισμού πάνω σ’ ένα υπερυπουργείο- σιδηρόδρομο: Παιδείας, Θρησκευμάτων, Πολιτισμού και Αθλητισμού. Ε, όπως είχαμε ασφαλώς προγνώσει, σύντομα θα χτύπαγε –και όχι μόνο- το κεφάλι του.

«Ήταν λάθος η κατάργηση του υπουργείου Πολιτισμού. Η (ελληνική) κυβέρνηση το παραδέχθηκε και το επανίδρυσε» δεν δίστασε να πει δημόσια ο Πάνος Παναγιωτόπουλος αναλαμβάνοντας τα ηνία του επανιδρυθέντος υπουργείου, ένα μόλις χρόνο μετά την κατάργησή του.

Εμείς εδώ παραμένουμε –ταπί και ψύχραιμοι- στην καρακοσμάρα μας. Στη διάσκεψη της περασμένης Πέμπτης για το Φεστιβάλ Κύπρια ο… guest star Κυριάκος Κενεβέζος ένιωσε μια ακατανίκητη παρόρμηση να μοιραστεί μαζί μας το αυτονόητο: ότι «αυτό το Υπουργείο είναι ΚΑΙ Πολιτισμού». Μας ζήτησε να μην το ξεχνάμε αυτό και στη συνέχεια αποσύρθηκε ευγενικά και με ελαφρά πηδηματάκια για να σπεύσει στο Υπουργικό Συμβούλιο, στερώντας από τους «ξεχασιάρηδες» την ευκαιρία να του θυμίσουν πως όνειρο του μικρού Πολιτισμού είναι όταν μεγαλώσει να απογαλακτιστεί από το χαρτοφυλάκιο της Παιδείας, μπας και καταφέρει ν’ ανοίξει επιτέλους τα φτερά του.

Εδώ πρέπει να λέμε «και πάλι καλά» που μόλις το 1993 η Κλαίρη Αγγελίδου είχε το σαράκι να προσθέσει το «και Πολιτισμού» στο (σκέτο) Υπουργείο Παιδείας. Ήταν ένα σημαντικό βήμα για να δοθεί κάποια επίσημη υπόσταση στον Πολιτισμό ως τομέα, που μέχρι τότε ήταν περίπου ό,τι το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης για το Υπουργείο Γεωργίας. Καθοριστική κίνηση, η οποία ωστόσο έμεινε στη μέση, μιας και η Ιστορία έδειξε ότι ο Πολιτισμός έμελλε να μείνει κάτω από τη βαριά σκιά της απαιτητικής σιαμαίας αδερφής του, της Παιδείας.

Έχοντας κάτω από τη μασχάλη ένα χοντρό κι ένα καρμοίρικο καρπούζι, οι εκάστοτε Υπουργοί αφήνουν το ένα να πέσει για να δώσουν βάρος στο άλλο. Κι αυτή η απαραίτητη διαδικασία διαχωρισμού και αυτονόμησης του Πολιτισμού, κάπου έχει σκαλώσει στη φάση της μελέτης, χρόνια τώρα. Ο Δημήτρης Χριστόφιας είχε πέντε χρόνια στη διάθεσή του για να θέσει την ιδέα της Ενιαίας Αρχής σε εφαρμογή, αλλά απέτυχε. Ο Νίκος Αναστασιάδης «δεσμεύτηκε» να ιδρύσει Υφυπουργείο και έως τώρα η δέσμευση αυτή μοιάζει να έχει την τύχη και των άλλων.

Καθώς είμαστε χαμένοι μέσα στον κυκεώνα μιας δριμείας οικονομικής κρίσης, θα πείτε «τέτοια ώρα, τέτοια λόγια» ή «καλά κρασιά». Και δεν θα έχετε κι άδικο. Εδώ τα απαραίτητα βήματα δεν έγιναν την εποχή που είχαμε μόνο υπαρξιακά ή ηθικά προβλήματα, θα γίνουν τώρα; Κι όμως η –ας την πούμε- πολιτιστική πολιτική εξακολουθεί να καθορίζεται από το ΥΠΠΟ, υπό την ευγενική εποπτεία βεβαίως του Υπουργείου Οικονομικών.

Με τον προϋπολογισμό για τον πτωχό συγγενή Πολιτισμό να μη φτάνει ούτε το 2% (δεν είναι τυπογραφικό λάθος) του συνολικού προϋπολογισμού του  ΥΠΠΟ και τη βούληση για ουσιαστική συμβολή στην αποτελεσματική πολιτιστική διακυβέρνηση να μοιάζει με ξεφούσκωτη σαμπρέλα, συντίθεται ένα μάλλον ζοφερό τοπίο, με τους ιθύνοντες να υποχρεώνονται σε μπαλωματικές ή και σε πρακτικές αλλά βεβιασμένες λύσεις για να κρατήσουν ορισμένα προσχήματα σε σχέση με την πολιτιστική δραστηριότητα. Χωρίς ξεκάθαρη πολιτική, χωρίς όραμα, γιατί δεν υπάρχει η βούληση για μια ουσιαστική πολιτιστική πολιτική. Για την οποία δεν είναι τα λεφτά η κυριότερη προϋπόθεση –μπορεί να μην είναι καν προϋπόθεση.

Όσο λιβανίζουν ακόμη την αυτονόμηση και οι πιο πρακτικές ιδέες θα μοιάζουν με ανούσιες προχειρότητες. 

Προδότρα ιντελιγκέντσια

Υπαρκτή η πνευματική και πολιτιστική κίνηση, αλλά τη βρίσκω λίγο «γλυκανάλατη» και «ακίνδυνη» βρε αδερφέ. Αναλώσιμη. Γαργαλάει τον ουρανίσκο και χαϊδεύει το στομάχι, χωρίς όμως να μας ταρακουνά, να μας αναστατώνει, να μας ξεσηκώνει.

                               Χέιντεν Φάουλερ, «New World Order»,ψηηφιακό μονοκάλαναλο βίντεο 2013.

Περιμένουμε ακόμη με ανυπομονησία, ωσάν τη χήρα επί της κλίνης, την ημέρα που θα κληθούμε να δρέψουμε τους καρπούς της «γόνιμης κρίσης». Να δούμε, δηλαδή, τα λιμνάζοντα νερά να διαταράσσονται και κάθε λογής βατράχια και βδέλλες να αναζητούν διαφορετικούς βιότοπους. Το οικονομικό, πολιτικό και κοινωνικό σοκ, να μετατραπεί σε ηθικό και υπαρξιακό που θα μας τινάξει ηλεκτρισμένους από τη σουηδική πολυθρόνα μας και θα μας ωθήσει να διεκδικήσουμε όσα μας ανήκουν.

Περισσότερο απ’ όλα, περιμένουμε κι εμείς την άνοδο των διανοουμένων, των ανθρώπων των γραμμάτων και των τεχνών, να μας δείξουν το δρόμο. Κάπου εδώ δεν είναι που πρέπει να ξεπηδήσουν οι μεγαλοφυείς ιδέες και η δράση που θα οδηγήσει στην «αγωνιστική πρωτοπορία»;

Όλα αυτά τα χρόνια πήξαμε στους χαρισματικούς, αλλά εν δυνάμει αλαζόνες και ματαιόδοξους «διανοούμενους», ενώ οι ελάχιστοι στοχαστές που πραγματικά είχαν τις δυνατότητες να εμπνεύσουν ασφυκτιούσαν στο μικρό νησάκι που τους έριξε η μοίρα, στα στενά κυπριακά όρια, σε σημείο που είτε μας αποχαιρετούσαν δια παντός, είτε χαραμίζονταν πλέοντας σαν σχεδίες χαμένες στη θάλασσα της μετριοκρατίας. Το αποτέλεσμα ήταν να μας εμπνέουν μόνο οι ξένοι και κυρίως από άλλες εποχές. Κι ο «διανοουμενισμός» εξελίχθηκε σε μια λέξη με μάλλον αρνητική χροιά, που υποδηλοί στόμφο και ματαιοδοξία.

Οι διανοούμενοι διαχρονικά, για να θυμηθούμε και τον Ζιλιέν Μπεντά, δεν είναι παρά μια μικρή κάστα χαρισματικών και ηθικά προικισμένων φιλοσόφων- πατρικίων που αποτελούν τη συνείδηση του ανθρώπινου γένους. Είναι ταγμένοι στο να μας «φωτίζουν», ανιδιοτελείς υπηρέτες των οικουμενικών αξιών, υπάλληλοι της Ιστορίας, κι όχι συνήγοροι των κάθε λογής συμφερόντων ή ιδεολογιών. 

Αυτοί είναι προδότες. Δεν έχουμε ανάγκη από λαϊκιστές, αυθέντες και ηθικολόγους, από επαγγελματίες ειδήμονες και συμβούλους, πρωταρχική έγνοια των οποίων είναι η «προσωπική επιτυχία» κι η αναγνώριση ή η πλάγια ανέλιξη μέσω κομματικών μηχανισμών. Για όλους αυτούς η Ιστορία επιφυλάσσει το πιο σκονισμένο της χρονοντούλαπο.

Μέσα στη δίνη μιας βαθιά δομικής και ανθρωπολογικής κρίσης, αυτοί που περιμένουμε να ξεπηδήσουν και να μας παρασύρουν πνευματικά είναι κάποιοι ερασιτέχνες διανοούμενοι, αλογόμυγες κι όχι παράσιτα του συστήματος, αμφισβητούμενοι ή και κατατρεγμένοι από την εξουσία, άνθρωποι πονεμένοι καθότι ασυμβίβαστοι και αντικομφορμιστές, σε απόσταση ασφαλείας από τα κέντρα εξουσίας και λήψης αποφάσεων, «αλλεργικοί» σε προνόμια ανταμοιβές και τιμές.

Υπαρκτή η πνευματική και πολιτιστική κίνηση, αλλά τη βρίσκω λίγο «γλυκανάλατη» και «ακίνδυνη» βρε αδερφέ. Αναλώσιμη. Γαργαλάει τον ουρανίσκο και χαϊδεύει το στομάχι, χωρίς όμως να μας ταρακουνά, να μας αναστατώνει, να μας ξεσηκώνει. Δεν μας πιάνει από το λαιμό, δεν κάνει την καρδιά μας να σκιρτά ούτε το μυαλό να καίγεται, σιγοσβήνει θεαματικά σαν πυροτέχνημα στην απέραντη και φιλόξενη πούδρα του mainstream. 

Η όποια διανοητική και καλλιτεχνική δράση δεν αντιμετωπίζεται σαν πράξη υψηλού κινδύνου, δεν δείχνει ότι μπορεί να ανοίξει νέους δρόμους, μοιάζει να ακολουθεί, να έπεται και μοιάζει να αποτυπώνει απλώς γεγονότα, εξελίξεις και τάσεις. Εν προκειμένω, όμως, αυτό που χρειαζόμαστε είναι ένα σύγχρονο Προμηθέα, κάποιον που θα τα βάλει με θεούς και δαίμονες προκειμένου να μας συστήσει τη φωτιά της αλήθειας.

Της αλήθειας με μικρό και ποτέ με κεφαλαίο «Α», όπως θα έλεγε κι ο Μανόλης Αναγνωστάκης.

Καλωσορίσατε στο Μέγαρο Τζόγου

Τελικά δεν είναι η λέξη «Μέγαρο» που ενοχλεί τους όψιμους περισυλλογιστές, αλλά η λέξη «Πολιτισμού».

Κάποτε είχα διερωτηθεί αν είναι η πομπώδης λέξη «Μέγαρο» που ενοχλεί και εξαγριώνει τους πολέμιους του έργου κι όχι η ουσία του. Και πιθανολογούσα ότι αν το απαλλάξουμε από το βάρος του όρου, αν το ονομάζαμε π.χ. Κέντρο Πολιτισμού, ίσως να μην μας πείραζε και τόσο. Ωριμότερος και –τρόπος του λέγειν- σοφότερος, αλλά και καταβεβλημένος από ένα βάρβαρο πογκρόμ ενάντια στην κοινή νοημοσύνη, μια παγκόσμιας πρωτοτυπίας σαχλαμαρολογία και αοριστολογία, μπορώ πλέον με ασφάλεια να απολογηθώ έχοντας συνειδητοποιήσει το κεφαλαιώδες λάθος.

Η αυτοκρατορία των ψευδαισθήσεων

Οι 700 χιλιάδες που διατίθενται συνολικά φέτος από τις Πολιτιστικές Υπηρεσίες για «παραγωγή κινηματογραφικών ταινιών», δεν θα αρκούσαν ούτε για τους καφέδες του συνεργείου σε μια μεσαίου κόστους χολιγουντιανή παραγωγή.

Ο αμερικανικός κινηματογράφος κατέχει το 85% της παγκόσμιας κινηματογραφικής αγοράς και περισσότερο από το 70% της ευρωπαϊκής. Οι ΗΠΑ αρνούνται να κρατήσουν και τα προσχήματα και έχουν απροκάλυπτα εμπορευματοποιήσει και την ίδια την έννοια του κινηματογράφου, πλασάροντάς κάθε ταινία ως κοινό καταναλωτικό προϊόν. Ωστόσο, κανείς δεν μπορεί να υποτιμήσει την πολιτισμική «δικτατορία» που έχουν επιβάλει στον πλανήτη μέσω της πανίσχυρης κινηματογραφικής βιομηχανίας τους. Κοντεύουν να ομογενοποιήσουν το σύμπαν και να επιβληθούν σε κάθε είδους πολιτισμικές ιδιαιτερότητες, με αλυσιδωτές επιπτώσεις και σε άλλους τομείς του πολιτισμού: από τη μουσική (βιομηχανία) και τη λογοτεχνία, μέχρι τις εικαστικές και τις παραστατικές τέχνες.

Ας στέλναμε τη Σαμία στη Γιουροβίζιον

Με βάση την απλοϊκή λογική «δεν μπορούμε να δίνουμε 80 χιλιάδες ευρώ για περιοδεία όταν υπάρχουν παιδάκια που πεινούν» θα έπρεπε να κατεβάσουμε άμεσα τα στόρια στον Πολιτισμό.

Μετά το μαύρο καλοκαίρι του 1974, ο ΘΟΚ πραγματοποίησε εξάμηνη περιοδεία στην Ελλάδα με δύο παραγωγές της θεατρικής σεζόν 1973- 74. Επρόκειτο, μάλιστα, για έργα δύο σπουδαίων Κυπρίων λογοτεχνών: «Όμηροι» του Λουκή Ακρίτα και «Το νερόν του Δρόπη» του Μιχάλη Πασιαρδή. Η άρτι αποκατεστημένη δημοκρατικά Ελλάδα υποδέχτηκε με θέρμη και συγκίνηση τη πολιτιστική πρόταση του κρατικού θεάτρου της χειμαζόμενης Κύπρου, που εξέλαβε ιστορική σημασία: Μια συμβολική πνευματική κολυμπήθρα που επιχείρησε να καθάρει, όσο γίνεται, πληγές, ενοχές, ανομήματα.

Η ασύμμετρη απειλή κι οι τελευταίες ανάσες

Ο Πολιτισμός δεν σηκώνει άλλες εκπτώσεις, άλλες καθυστερήσεις, αναβολές και ματαιώσεις. Βρίσκεται σε κρίσιμη καμπή και επίγει ο απεγκλωβισμός του από παρωχημένες νοοτροπίες και αγκυλώσεις.

Όπως όλοι γνωρίζουμε, τις τελευταίες εβδομάδες ο Πρόεδρος και η Κυβέρνηση έχουν κάποια επείγοντα θέματα να διαχειριστούν- για την ακρίβεια έχουν πάρει φωτιά τα μπατζάκια τους. Κι έχουν εύκαιρο στα χέρια τους πάντα το χαρτί της «κατάστασης εκτάκτου ανάγκης» ή της…  ασύμμετρης απειλής για επιδείνωση της οικονομίας, για να το κραδαίνουν μπρος σε όποιον τολμήσει, έστω και χλιαρά, να επικαλεστεί οποιεσδήποτε από τις προεκλογικές δεσμεύσεις του. Διότι, όσο κι αν μας φαίνεται ότι έχουμε περάσει πολλά μαζί από τότε που εξελέγη, όσο κι αν νιώθουμε ότι ανεβαίνουμε μαζί έναν μικρό Γολγοθά, δεν έχουμε διανύσει παρά τους πρώτους δύο μήνες από την 60μηνη θητεία του Νίκου Αναστασιάδη.

Αλληλεγγύη στον εαυτό μας

Λέξεις όπως «συλλογικότητα» και «αλληλεγγύη» άρχισαν να κάνουν γκελ στη συνείδησή μας κι έπαψαν να ακούγονται σαν φτηνά διαφημιστικά σλόγκαν, μόνο όταν φτάσαμε στο απροχώρητο.

Στην τόσο συναρπαστική επικαιρότητά μας επανήλθε τις τελευταίες ημέρες η συζήτηση περί «πολιτικών και ποινικών ευθυνών», με τους ταγούς μας να μη χάνουν την ευκαιρία να ξεκαθαρίσουν πως άλλα είναι τα μάτια του λαγού κι άλλα της κουκουβάγιας. Είναι όμως ένα ζήτημα που πρέπει να μας καίει, καθώς τα τελευταία χρόνια μας έχουν συμβεί πολλά δεινά, πάθαμε τεράστιες ζημιές από άγαρμπους πολιτικούς χειρισμούς, με τους φταίχτες να βγάζουν μάτι, αλλά να μην μπορούμε να τους τιμωρήσουμε με κάτι περισσότερο από το διαβόητο «πολιτικό κόστος». Δηλαδή να τους κάνουμε «ντα». Με άλλα λόγια, όταν στριμώξουμε κάποιον και του τρίψουμε τις πολιτικές του ευθύνες στη μούρη, το πολύ- πολύ να μας πει «Σας κατέστρεψα; Ε, μη με ξαναφηφίσετε».

Μην ανησυχείς, ένας εφιάλτης είναι

Είναι ο ληστής ή ο ιδρυτής της τράπεζας χειρότερος εγκληματίας; Με το μπρεχτικό αυτό ερώτημα να πλανάται πάνω από την ανοιξιάτικη Κύπρο του 2013, όλοι αναζητούμε μια αχτίδα φωτός στο τούνελ, ελπίζοντας ότι δεν είναι το τρένο που έρχεται κατά πάνω μας.

Δεν θα είναι και τόσο δύσκολο να προσαρμοστούμε στη νέα πραγματικότητα, αυτή που ούτε καν να φανταστούμε δεν μπορούμε: αρκεί να ξεχάσουμε ΟΛΑ όσα ξέραμε. Όλα όσα θεωρούσαμε δεδομένα, τις μικρές και μεγάλες κατακτήσεις στην Κύπρο μιας υποτιθέμενης ευημερίας. Ενώ τα γάλατα είχαν ήδη σφίξει για τα καλά, πλακώνει μια ανεπανάληπτη χίμαιρα που δεν μπορούσε ούτε ο πιο απαισιόδοξος να φανταστεί κι όλοι ζούμε εδώ και δύο εβδομάδες έναν απαίσιο εφιάλτη χωρίς τέλος. Πλέον δεν μπορούμε να μιλάμε για μια «περίοδο ύφεσης», ούτε για «εποχή ισχνών αγελάδων», δεν έχουμε καν τη δύναμη να ψελλίσουμε «κουράγιο θα περάσει». Αυτό που μας χτύπησε φαντάζει πολύ πιο οδυνηρό. Ωστόσο πρέπει να μαζέψουμε τα συντρίμμια μας και να δούμε πώς θα επιβιώσουμε, με ένα τοξικό αίσθημα ανησυχίας, αβεβαιότητας και ανασφάλειας να μας έχει κυριεύσει, περισσότερο μπροστά στο φόβο για το άγνωστο.

Γράφοντας ποίηση μετά το Γιούρογκρουπ

Όλα αυτά τα χρόνια επιλέγαμε να επενδύουμε σε αριθμούς και φούσκες, μετρούσαμε το σκορ στη ζωή μας ανάλογα με τις χρηματικές μας καβάτζες. Και χάναμε την ουσία.

Όταν ο Τέοντορ Αντόρνο εκστόμιζε το 1949 τον περίφημο αφορισμό του ότι «αποτελεί βαρβαρότητα να γράφει κανείς ποίηση μετά το Άουσβιτς», προφανώς δεν κυριολεκτούσε. Η ανθρώπινη Ιστορία είχε γνωρίσει ανάλογου μεγέθους σφαγές και ολέθρους και η ποίηση όχι μόνο άνθιζε μέσα από τα συντρίμμια, αλλά προέκυπτε από τα ίδια τα πάθη και τα  φριχτά γεγονότα που σφράγισαν την Ιστορία και την περιπέτεια του ανθρώπου. Και γνώρισε κτηνωδίες και μετά το Άουσβιτς. 

Το ξυπνητήρι θα χτυπήσει στην Πάφο;

Χάθηκαν ήδη έξι πολύτιμοι μήνες και στην Πάφο φέρονται λες κι έχουν μπροστά τους μια ολόκληρη αιωνιότητα μέχρι το 2017.

Επαναπαυμένοι ακόμη στις δάφνες του ιστορικού θριάμβου του περασμένου Σεπτεμβρίου, στην Πάφο φέρονται λες και η διαδικασία για το 2017 ολοκληρώθηκε με την ανακήρυξή της σε Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης. Η μακρά και ανηφορική διαδρομή, όμως, μόλις άρχιζε κι ήδη έχει χαθεί πολύτιμο έδαφος εξαιτίας άσκοπων προστριβών, μικροπολιτικών και μικροτοπικιστικών διαφορών, γεγονός που δεν εξέπληξε κανέναν απ’ όσους έχουν στοιχειώδη εικόνα για τις χρόνιες παθογένειες της κυπριακής πραγματικότητας.

Δεν είναι το κερασάκι στην τούρτα

Η ίδρυση Υφυπουργείου, στη βάση και της προεργασίας που έχει γίνει τα τελευταία χρόνια, θα πρέπει να αποτελέσει το μεγάλο στοίχημα της διακυβέρνησης Αναστασιάδη στον τομέα του Πολιτισμού.

Για όσους δεν τον γνωρίζουν, το 1993 το Υπουργείο Παιδείας μετονομάστηκε σε Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού. Από τις πρώτες κιόλας τοποθετήσεις του νέου Υπουργού Παιδείας (σκέτο) είναι περισσότερο από εμφανής η ανάγκη για άμεση κατάληξη της συζήτησης περί αυτονόμησης –επιτέλους- του Πολιτισμού. Ο Πολιτισμός είναι ένα δημόσιο αγαθό υψίστης προτεραιότητας και ανάλογης αξίας με τα δημόσια αγαθά της παιδείας, της υγείας κι αυτό το συνειδητό ή ασυναίσθητο σνομπάρισμα από τον εκάστοτε πολιτευτή που αναλαμβάνει το Υπουργείο αποτελεί ένδειξη σοβαρής παθογένειας μιας ολόκληρης κοινωνίας.

Κόψ’ το όλο δεξιά

Ειδικά όσον αφορά τον Πολιτισμό, ο νέος Πρόεδρος οφείλει να αποδειχτεί συνεπής στις εξαγγελίες του.

Αν στις αναπτυγμένες δυτικές κοινωνίες η ιδεολογική κατάταξη επάνω στον άξονα Αριστερά – Δεξιά γίνεται ολοένα πιο θολή, ασαφής και αμφιλεγόμενη, στην Κύπρο όποιος κληθεί να κάνει μια σοβαρή και εμπεριστατωμένη διάκριση με βάση τα πολιτικά πεπραγμένα των τελευταίων τριών δεκαετιών ακολούθως θα χρειαστεί νευροψυχιατρική βοήθεια. Ενδεχομένως, η παρατήρηση αυτή να κολλάει περισσότερο στην πρώιμη αναστασιαδική περίοδο, με τις εντυπώσεις από τα έργα και τις ημέρες της προηγούμενης διακυβέρνησης να είναι τέτοιες που να αμφιβάλλεις αν θα τη νοσταλγήσουν και οι πιο σκληροπυρηνικοί οπαδοί της.

Όλα αυτά, όμως, έχουν τελειώσει και υποτίθεται ότι μπαίνουμε σε μια νέα εποχή με τα ηνία να έχει αναλάβει η κλασική δεξιά που όσο να’ ναι έχει διαχρονικά συνδεθεί με την ιδέα της συντήρησης. Επειδή θα έβαζα και στοίχημα ότι ο νέος Πρόεδρος σήμερα θα… ξεροσταλιάζει πάνω από το Πολιτιστικό Ένθετο του «Φ», μπορώ με ασφάλεια να του εισηγηθώ ότι ο ιδανικότερος τρόπος να καταρρίψει όλους αυτούς ξεπερασμένους μύθους είναι μέσω της πολιτικής που θα επιδείξει στον τομέα του Πολιτισμού. Σίγουρα δεν είναι το φόρτε του και ποτέ δεν θα έπειθε ως λάτρης κάθε καλλιτεχνικής δραστηριότητας, αλλά δεν είναι αυτή του η ιδιότητα που εν προκειμένω μας ενδιαφέρει. 

Επειδή στα μικρά παιδιά και στους ξυπνητούς ψηφοφόρους δεν πρέπει να τάζεις αν δεν έχεις σκοπό να ανταποκριθείς, ας ανακαλέσουμε τις εξαγγελίες του Νίκου Αναστασιάδη όπως εκφράστηκαν όταν με αέρα εν δυνάμει ΠτΔ εμφανιζόταν τον περασμένο Νοέμβριο στη συνάντησή του με ανθρώπους του Πολιτισμού, αλλά και στις μετέπειτα προεκλογικές τοποθετήσεις του. Με τον κόμπο να έχει φτάσει στο χτένι στην οικονομία, θα έπρεπε να κρατούμε μικρό καλάθι, αφού ο νέος Πρόεδρος θα μπορούσε να έχει τα άλλοθι και τις δικαιολογίες έτοιμα στο πιάτο. 

Ωστόσο, ο τομέας του Πολιτισμού δεν μπορεί να σηκώσει άλλες εκπτώσεις, άλλη περισυλλογή. Εδώ και δεκαετίες είναι εγκλωβισμένος σε πρωτόγονες νοοτροπίες και συρρικνωμένος σε υποτυπώδη όρια λειτουργίας, διατηρώντας εντέχνως στην κοινή γνώμη, παράλληλα, την αίσθηση ότι αποτελεί μια κρατικοδίαιτη πολυτέλεια. Κόβοντας πλέον από εδώ και κάτω, πιάνουμε κόκαλο.

Ο νέος Πρόεδρος έχει δεσμευτεί ότι ιδιαίτερα σε αυτούς τους χαλεπούς καιρούς χρειάζεται να δώσει «ένα διακριτό βήμα και το ανάλογο επιτελείο πολιτικής για τον Πολιτισμό». Είχε αναφερθεί σε ένα εύηχο «Μνημόνιο Πολιτισμού» ως κορωνίδα του προγράμματός του αναφορικά με τον θαλασσοδαρμένο τομέα αι όρισε ως άξονα της δικής του πολιτικής την άμεση δημιουργία Υφυπουργείου Πολιτισμού, εκφράζοντας αργότερα και την πρόθεση να εντάξει σ’ αυτό και τον Τουρισμό. Αυτό σημαίνει ότι έχει συναίσθηση της αξίας και της ισχύος του Πολιτισμού, τη δυνατότητα κεφαλαιοποίησής του σε όφελος και της οικονομίας αλλά και της εικόνας της Κύπρου στο εξωτερικό.

Εκτός όμως από την επιτακτική ανάγκη θεσμικής- διοικητικής ανασυγκρότησης, ζωτικής σημασίας είναι και οι υποδομές με τον ίδιο να έχει ορίσει ως υψίστης προτεραιότητας τα ήδη προ πολλού μελετώμενα έργα ανέγερσης και λειτουργίας σύγχρονου Αρχαιολογικού Μουσείου και Κρατικής Βιβλιοθήκης. Θετικός εμφανίστηκε και όσον αφορά το Μέγαρο Πολιτισμού επισημαίνοντας ότι «παρά κάποιες αρχικές επιφυλάξεις ή αμφιβολίες», πρέπει να συνεχιστεί και να ολοκληρωθεί, ακόμη κι αν χρειαστεί να αλλάξει… όνομα ή να επανεξεταστεί το καθεστώς και οι όροι λειτουργίας του.

Για να αποδείξει ότι έχει τη βούληση να τροχοδρομήσει τη δράση στην πολιτιστική πολιτική ο Αναστασιάδης δεν χρειάζεται να ενδυθεί τον μανδύα του φιλοθεάμονος και του φανατικού φιλότεχνου. Αρκεί να διατηρήσει το πιο συντηρητικό κοστούμι του ανωτάτου άρχοντος, προωθώντας όμως τις πολιτικές που χρειάζεται για να βγει το κάρο από τη λάσπη. 

Η αποτίμηση άρχισε κιόλας...

Αν είχε χιούμορ ο Κύπριος ψηφοφόρος...

Αν είχε χιούμορ ο Κύπριος ψηφοφόρος θα πήγαινε και θα έριχνε μια ξεγυρισμένη ψήφο στο Μαλά για να κουφάνει και να ξεράνει πρώτ’ απ’ όλους, τους ίδιους τους «υποστηρικτές» του. Το λαβωμένο ΑΚΕΛ μοιάζει σαν έτοιμο από καιρό, σα θαρραλέο ν’ αποχαιρετήσει την κυβέρνηση που χάνει. Ή καλύτερα, μοιάζει σαν να μη βλέπει την ώρα να επιστρέψει στη σιγουριά και τη θαλπωρή της αντιπολίτευσης όπου θα μπορεί με την ησυχία του να γλείψει τις σοβαρές πληγές που του προκάλεσε η αμείλικτη φθορά της εξουσίας, για ν’ αφήσει το χρόνο να κυλάει, με τις ίδιες τις πολιτικές και κοινωνικές περιστάσεις να δουλεύουν για λογαριασμό του. Είναι με παροιμιώδη στωικότητα –κι ένα πονηρό χαμόγελο- που το κυβερνόν κόμμα θα παραδώσει την ακανθωτή πολυθρόνα της εξουσίας. Όντας κόμμα εξουσίας τα τελευταία σχεδόν 10 χρόνια, μοιάζει να έχει ήδη εξελιχθεί σ’ ένα ελαφρώς πιο αριστερίζον ΠΑΣΟΚ. Και φτύνει τον κόρφο του να μην πάθει το μεγάλο κάζο που έπαθε το ΠΑΣΟΚ στις πρόσφατες εκλογικές αναμετρήσεις στην Ελλάδα.

Αν είχε χιούμορ ο Κύπριος ψηφοφόρος από σήμερα θα ήμασταν έτοιμοι να εισέλθουμε σε μια νέα πενταετία διακυβέρνησης του ΑΚΕΛ με επικεφαλής κάποιον… ανεξάρτητο Μαλά. Κι όταν οι αναπάντεχοι νικητές ξεπερνούσαν την αρχική αμηχανία και την έκπληξη κι έχοντας τρίψει τα μάτια τους για να δουν αν ονειρεύονται, θα έπρεπε να αρχίσουν να σκέφτονται την επόμενη μέρα πώς θα μοιράσουνε τα κόζια, πώς θα συνεχίσουν το θεάρεστο έργο της απερχόμενης διακυβέρνησης. Πόσο καλπάζουσα φαντασία διαθέτετε για να συλλάβετε αυτό που θα επακολουθούσε;

Αν είχε χιούμορ ο Κύπριος ψηφοφόρος θα εμπιστευόταν τυφλά στα τρεμάμενα χεράκια του Μαλά το κινέζικο βάζο του μέλλοντός μας. Το αύριο θα ήταν πολύ πιο ενδιαφέρον, άλλωστε αυτού του είδους οι ανατροπές είναι το αλατοπίπερο της ζωής μας, πλήττουμε όταν κερδίζουν τα φαβορί, ψοφάμε για εκπλήξεις, είμαστε οι εραστές του αναπάντεχου.  

Αν είχε χιούμορ ο Κύπριος ψηφοφόρος θα άφηνε με τη… λίστα στο χέρι τους εξουσιολάγνους του κέντρου, τους όψιμους αντιπολιτευόμενους, αυτούς που -σαν την αγάπη- πάντα μένουν όταν οι Κυβερνήσεις πέφτουνε, αυτούς που παίζουν τόσο απροκάλυπτα με τη χαμηλή νοημοσύνη μας.

Αν είχε χιούμορ ο Κύπριος ψηφοφόρος θα πήγαινε στην κάλπη σήμερα με αποφασιστικότητα και θα έβαζε μέσα μια βαριά ψήφο, αυτή που πραγματικά θα άλλαζε το προδιαγεγραμμένο σκηνικό. Κι ο Αναστασιάδης θα έβλεπε να ξεγλιστρά μέσα από τα χέρια του το πολυπόθητο σκήπτρο που φαντασιωνόταν από μικρός. Και να ρισκάρει να γίνει αργά ή γρήγορα ο ηγέτης μιας κρίσης, όπου αυτοί που φούσκωναν τις φλέβες του λαιμού τους για να τον υποστηρίξουν θα είναι οι πρώτοι που θα πετούν βελάκια στη φωτογραφία του. Εφιάλτης.

Αν είχε χιούμορ ο Κύπριος ψηφοφόρος θα σκεφτόταν και τον Πολιτισμό. Θα ψυχανεμίζονταν ότι η επάρατη δεξιά φημίζεται για την μονόχνωτη και συντηρητική της προσέγγιση πάνω σε θέματα που άπτονται με το πνεύμα, τη δημιουργικότητα και την πρωτοπορία. Σωστά. Κι αν είχε περισσότερο χιούμορ θα μούντζωνε τον καθρέπτη του επειδή πίστεψε πως όταν επιτέλους ερχόταν η Αριστερά στην εξουσία θα βλέπαμε άσπρη μέρα κι όλα θα κυλούσαν μέσα σε μια γάργαρη δημιουργική ευφορία, προκειμένου να αλλάξουμε νοοτροπία, να γίνουμε πιο πνευματικοί, πιο υποψιασμένοι. Μια πνευματική ανάταση που θα μας έβγαζε από την απάθεια και την ασχετοσύνη και θα προίκιζε τον καθένα από εμάς με το απαραίτητο χιούμορ. 

Που σήμερα δεν έχουμε...

Το καρναβάλι τέλειωσε

Το σύμπαν συνωμότησε, λοιπόν, φέτος και οι προεδρικές εκλογές δεν συνέπεσαν με τις Απόκριες. Τυχαία το αναφέρω… 

Μερικές ωρίτσες υπομονή αδέρφια και τελειώνουν τα βάσανά μας. Το μεγάλο μας τσίρκο, αυτό που μονοπώλησε το ενδιαφέρον όλες αυτές τις εβδομάδες μάς αποχαιρετά με τη βαθιά υπόκλιση των εναπομείναντων θλιβερών κλόουν. Από αύριο ξημερώνει μια διαφορετική μέρα. Κάθε κατεργάρης θα κάτσει στον πάγκο του, θα στραγγίξουν και τα τελευταία απόνερα από τις πολιτικές κυβιστήσεις, ελιγμούς και πιρουέτες που κάναμε χάζι τον τελευταίο καιρό και πλέον θα περάσουμε στο επόμενο στάδιο περιμένοντας από τον εκλεγέντα, ως είθισται, να αρχίσει να κάνει παιχνίδι κατά το δοκούν, με διαχυτικότητα εφήβου και ορμή οδοστρωτήρα.

Κι εμείς θα ξεχάσουμε όλα αυτά που ξέραμε μόνο και μόνο για να τα ξαναθυμηθούμε από την αρχή, ίδια και απαράλλαχτα. Θα είναι μια ευκαιρία καθώς διαπιστώνουμε την επίδραση αυτής της «κοσμογονικής» αλλαγής στη ζαχαρένια μας να προβούμε σε έναν απολογισμό μιας προηγούμενης θητείας, καθώς μια νέα ακονίζει ήδη τα δόντια και τα νύχια της για να τη διαδεχτεί.

Και πάνω που θα νιώσουμε ότι μπορούμε να ανασάνουμε και να πούμε ότι «τον πηδήσαμε και τούτο το χειμώνα», θα έρθει η πανηγυρική προσγείωση με τις μικρές και μεγάλες διαψεύσεις, απαρνήσεις και αποκηρύξεις, η μνήμη θα αδυνατίσει, οι υποσχέσεις και τα τάματα θα γίνουν αναβολές και υπεκφυγές κι όλοι θα επιστρέψουμε στη ρουτινάρα μας με ενθουσιασμό θανατοποινίτη, ευδιαθεσία μοιρολογίστρας και αισιοδοξία emo. Πλέον τις επόμενες μέρες θα αγναντεύουμε με λαχτάρα και προσδοκία το πέλαγος των προεκλογικών υποσχέσεων για να δούμε ποιες από αυτές έχουν και την παραμικρή ελπίδα να γίνουν πράξη.

Το μυαλό και το σώμα μας θα είναι απόλυτα συγκεντρωμένο στο μεγάλο στόχο της ανασύνταξης, στην έξοδο από τον θανατηφόρο εναγκαλισμό της ύφεσης. Θα ρίχνουμε και κλεφτές ματιές προς τα πίσω, ωστόσο, αφού αναμένουμε κοφτερούς κυνόδοντες να μπηχτούν στον λαιμό μας και να αρχίσουν να ρουφούν φρέσκο αίμα.

Το σύμπαν συνωμότησε, λοιπόν, φέτος και οι προεδρικές εκλογές δεν συνέπεσαν με τις Απόκριες. Κι έτσι θα έχουμε τη χαρά να γιορτάσουμε εις διπλούν φέτος το καρναβάλι με τις κόρνες, τις φωνές, τις επευφημίες, τον χαρτοπόλεμο, το άφθονο γέλιο και τις αμέτρητες μάσκες που αλλάζουν πρόσωπα καθημερινά με ρυθμό ξέφρενο και μεθυστικό.

Το σίγουρο είναι ότι μια τέτοια μέρα που υποτίθεται ότι έρχονται τα πάνω κάτω στην καθημερινότητά μας και μας αφήνει ένα ανοιχτό παραθυράκι, μια προοπτική για ανατροπές που θα σπάσουν τη μίζερη πολιτική μας ρουτίνα, εμείς νιώθουμε σαν να δόθηκε τέλος σε ένα ακόμη επιτυχημένο και κεφάτο, αλλά κουραστικό καρναβαλίστικο πάρτι που έτυχε να διαρκέσει κάποιες εβδομάδες και τώρα θα πρέπει να βάλουμε και πάλι τα κεφάλια μέσα και να ανασυνταχτούμε για το επόμενο.