Η μόνη σίγουρη επένδυση

Βιώνουμε μια δύσκολη συγκυρία που ολοένα και δυσχεραίνει και τώρα περισσότερο από ποτέ είναι που δεν χωρούν οι τσιγκουνιές και η περισυλλογή σε ό,τι αφορά την προσφυγή στα αγαθά του πολιτισμού.

Θα το λέω και θα το γράφω μέχρι να μαλλιάσει η γλώσσα και τα ακροδάχτυλα: ο Πολιτισμός δεν είναι πολυτέλεια, μπουνταλάδες. Είναι επένδυση. Είναι (η) λύση. Η μόνη αχτίδα ελπίδας στο πηχτό σκοτάδι της αβεβαιότητας που πλάκωσε για τα καλά. 

Όπως συμβαίνει και με την περίπτωση της Παιδείας (όπως θα έπρεπε να είναι) μιλάμε για χρήματα που η κοινωνία παίρνει πίσω στο πολλαπλάσιο. Η Πολιτεία πρέπει να κατανοήσει ότι είναι προς το συμφέρον της να μην κωλώσει και να ρίξει ακόμη περισσότερο νερό στο μύλο της ανάπτυξης πολιτιστικών δράσεων, καθώς αυτό συχνά καλλιεργεί στα άτομα την αίσθηση ότι ανήκουν σε ευρύτερη συλλογικότητα και ότι εκτός από «παρτάκιας», ο καθένας είναι και ενεργό μέλος μιας κοινωνικής ομάδας.

Βιώνουμε μια δύσκολη συγκυρία που ολοένα και δυσχεραίνει και τώρα περισσότερο από ποτέ είναι που δεν χωρούν οι τσιγκουνιές και η περισυλλογή σε ό,τι αφορά την προσφυγή στα αγαθά του πολιτισμού. Το να γυρίσουμε την πλάτη στην αλήθεια αυτή και να τη καταχωνιάσουμε στον πάτο των προτεραιοτήτων είναι σαν να περνάμε στον αυχένα μας τον κύφωνα του σκοταδισμού, σαν ένας πνευματικός ακρωτηριασμός. Η ανάγκη για όξυνση του νου, για ευθυβολία σκέψης και για λοξές ματιές είναι τώρα μεγαλύτερη, καθώς χάσκουμε εμβρόντητοι μπροστά στη «φαντασμαγορία του απόλυτου τίποτα».

Είναι κάτι παραπάνω από επιτακτική η ανάγκη εξασφάλισης αντιβάρων στη σφαίρα της γνώσης, των ιδεών, της δημιουργικότητας. Τα βαθιά νοήματα, η αισθητική, η ευαισθησία που απορρέει η γενική παραγωγή του πολιτιστικού αγαθού γεννούν την αμφιβολία, βασικό συστατικό της κριτικής στάσης και της αναγκαίας αναθεώρησης πεπερασμένων νοοτροπιών και αντιλήψεων, αλλά και μιας ολόκληρης αναχρονιστικής κουλτούρας.

«Πείτε μου τώρα κάτι που δεν είναι σε κρίση» έγραφε ο Γάλλος φιλόσοφος Μισέλ Σερ. Μιλάμε για μια κρίση, που δεν είναι μόνο οικονομική, αλλά είναι κρίση αξιών, θεσμών, ταυτότητας, κρίση του ίδιου του πολιτισμού μας -με όλες τις έννοιες της λέξης. 

Εκκινώντας από τη διαπίστωση αυτή ας αναλογιστούμε πόσα έχουμε να κερδίσουμε, τώρα που έχουμε αρχίσει να τα χάνουμε όλα, αν αρχίσουμε να αναζητούμε και πάλι τον πολιτισμό, αν προσπαθήσουμε να τον αναθεωρήσουμε και επαναπροσδιορίσουμε τον πολιτισμό, ευνοώντας την παραγωγή πολιτιστικών αγαθών. 

Είναι καιρός, επιτέλους, να το δούμε σαν μια ευκαιρία να κινητοποιηθεί η κοινωνία, να ενώσουν όλοι ιδέες και δυνάμεις για τη μεγάλη ανατροπή της κοινής εικόνας που υπάρχει στο συλλογικό υποσυνείδητο, σχετικά με το Αύριο: ζόφος.

Κάποια μυαλά πρέπει ν’ αλλάξουν

Υπό οποιεσδήποτε συνθήκες κι αν έχει συμβεί, ένα σοβαρό κρούσμα καταπάτησης της ελευθερίας της έκφρασης δεν μπορεί παρά να αποτελεί πισωγύρισμα στην προσπάθεια της Λευκωσίας να αποτιμήσει και να θέσει υπό νέο πρίσμα την πολιτιστική της πραγματικότητα.

Για μια πόλη που προσπαθεί να παράγει όραμα για τον ορίζοντα του 2017 και φιλοδοξεί να πάρει το χρίσμα της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης, συμπεράσματα όπως αυτά της έκθεσης της Επιτρόπου Διοικήσεως θα έπρεπε να εκλαμβάνονται ως «κόλαφος».

Η Ελίζα Σαββίδου ερεύνησε το θέμα της βανδαλιστικής αφαίρεσης δύο δημιουργημάτων από το μπαλκόνι του καλλιτέχνη Χρήστου Αβραάμ στη Λαϊκή Γειτονιά για να διαπιστώσει το προφανές: ότι συνιστά παρέμβαση στην ελευθερία του καθένα να δημιουργεί καλλιτεχνικά, να προβάλλει τα έργα του και μέσω αυτών να εκφράζει τη γνώμη του για την κοινωνική πραγματικότητα.

Ο Χρήστος Αβραάμ διατηρεί ατελιέ που φέρει το σήμα του Δήμου, ως καλλιτέχνης που δραστηριοποιείται εντός των ορίων και με τη στήριξή του. Τα έργα ήταν δύο ζωγραφιές σε φύλλα από χαρτόκουτες, με τις οποίες καυτηρίαζε την κοινωνική ανοχή στα φαινόμενα σεξουαλικής εκμετάλλευσης γυναικών και πορνείας, που παρατηρούνται έντονα στην περιοχή της παλιάς Λευκωσίας και την παράλειψη της τοπικής αρχής να τα αντιμετωπίσει.

Οι ζωγραφιές αναπαριστούσαν, χωρίς πολλές λεπτομέρειες, εικόνες υποδούλωσης ή εμπορευματοποίησης γυναικών και συνοδεύονταν από τις φράσεις «Sex and Breakfast - anywhere - Ticket here - Nicosia Municipality» και «Fake tradition of Laiki Geitonia - Tourist information - Traditional area of Nicosia».

Στις 31 Μαρτίου, υπάλληλοι του Δήμου χωρίς να τον ενημερώσουν, αφαίρεσαν και κατάσχεσαν τα έργα. Τα έργα επιστράφηκαν στο ατελιέ, μέσα στην καρότσα ενός διπλοκάμπινου, όταν έκπληκτος ο καλλιτέχνης τα αναζήτησε στο δημαρχείο. Ο Δημοτικός Γραμματέας Λευκωσίας χαρακτήρισε τα έργα «αισχρού περιεχομένου» και δήλωσε ότι αν αναρτηθούν ξανά, θα αφαιρεθούν και πάλι.

Υπό οποιεσδήποτε συνθήκες κι αν έχει συμβεί, ένα σοβαρό κρούσμα καταπάτησης της ελευθερίας της έκφρασης δεν μπορεί παρά να αποτελεί πισωγύρισμα στην προσπάθεια της Λευκωσίας να αποτιμήσει και να θέσει υπό νέο πρίσμα την πολιτιστική της πραγματικότητα, να φέρει στο προσκήνιο τον πλούτο και την πολιτιστική της ποικιλομορφία, να αποδείξει ότι έχει τις προϋποθέσεις να υλοποιήσει τα οράματα και τις ιδέες της.

Η προσπάθεια αυτή απορρέει από τον κάθε πολίτη ξεχωριστά, αλλά και από ολόκληρη την πόλη ως ζωντανό οργανισμό και κρούσματα όπως αυτό δείχνουν ότι και στην κεφαλή του οργανισμού αυτού υπάρχουν ακόμη κατεστημένες νοοτροπίες, που πρέπει να διαρραγούν. Διότι δείχνουν, δυστυχώς, ότι δεν υπάρχει συναίσθηση της ελευθερίας της έκφρασης.

Την ευθύνη έχει ο στενοκέφαλος δημότης που πρώτος ενοχλήθηκε από ένα απλό έργο τέχνης που τολμάει να απευθύνει ευθέως μια πνευματική διαμαρτυρία. Και την έχει επίσης ο στενοκέφαλος υπάλληλος που αδυνατεί να διακρίνει το σκοπό ενός έργου τέχνης, περισσότερο από το αν ταιριάζει στο σαλόνι του, αδυνατεί να το αντιμετωπίσει ως άμεση παρέμβαση που καταγράφει την προφανή πραγματικότητα, αυτή που μπορεί να διακρίνει μ’ έναν απλό περίπατο στην εντός των τειχών Λευκωσία και που μάλλον δεν τον ενοχλεί τόσο, όσο το έργο τέχνης.

Κι αν αυτό που «μύγιασε» είναι οι υπόνοιες του καλλιτέχνη ότι ο δήμος κάνει τα στραβά μάτια σε ένα τόσο σοβαρό πρόβλημα, η απάντηση δεν δίνεται με φιμώματα και βανδαλισμούς, αλλά με πράξεις που πείθουν την κοινή γνώμη –που συντίθεται από τις προσωπικές γνώμες του καθενός και εκφράζεται πολλές φορές και με δημιουργικό τρόπο- ότι έχει μπει το νερό στο αυλάκι για την αντιμετώπιση του προβλήματος.

Ένα νησί με τρεις πρωτεύουσες

Το χρίσμα της ΠΠΕ είναι σημαντικό, αλλά όχι σε σημείο να πουλήσει κανείς και την ψυχή του γι’ αυτό. 

Απομένουν λιγότερο από δύο μήνες για την υποβολή των φακέλων υποψηφιότητας για το χρίσμα της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης για το 2017 και κάτι περισσότερο από τρεις, για το πρώτο «ξεσκαρτάρισμα», την προεπιλογή των δύο από τους τρεις φακέλους που θα σημάνει και την ολοκλήρωση του πρώτου μέρους της διαδικασίας. Το Υπουργικό Συμβούλιο έχει ορίσει τους έξι εμπειρογνώμονες- μέλη εκ μέρους της Κυπριακής Κυβέρνησης που θα πλαισιώσουν τους επτά που όρισε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την Κριτική Επιτροπή που θα πάρει την απόφαση που μέχρι το τέλος του 2012 θα αλλάξει το ρουν της Ιστορίας μιας πόλης.