Παραμύθι δίχως δράκο

Η ΕΕ δεν θα πάψει ποτέ να είναι ένα πολιτικό και οικονομικό πείραμα σε έναν αναβράζοντα σωλήνα που αλλάζει συνεχώς χρώματα και σχηματισμούς, αλλά όχι την ουσία του.

«Κανένας τους δεν έχει αρκετή σάρκα/ είναι φτιαγμένοι από πολυλογία».

(Γιώργος Καλοζώης, «Η Ρωγμή», από τη συλλογή «Το Μάθημα της Περίληψης».)

«EU is a cultural project». Αυτό πρέπει να είναι το πιο επιτυχημένο σύντομο ανέκδοτο στη Γηραιά Ήπειρο από ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Άνθρακα και Χάλυβα. Ρε παιδιά, ως πότε θα κοροϊδευόμαστε, δηλαδή; Στ’ αλήθεια πιστεύουμε ότι υπάρχει ποτέ περίπτωση να περατωθεί αυτός ο Πύργος της Βαβέλ μέσα σε έναν κυκεώνα διαπλεκόμενων συμφερόντων, επιδείξεων κυριαρχίας, ανούσιας τυπολατρίας, με το γραφειοκρατικό χταπόδι να έχει σφιχτά τυλιγμένα τα πλοκάμια πάνω του;

  

Ο πλούτος θέλει κακοπέραση

Αν δεν υπήρχαν οι «Δράκουλες» που μας πίνουν το αίμα θα έπρεπε να τους μυθοπλάσουμε.

Μια αλάνθαστη συμβουλή… γυμναστικής που έδινε ο φτωχοδιάβολος Τζον Ντ. Ροκφέλερ για να μη σκουριάζουν ποτέ οι κλειδώσεις μας: Άπλωνε τα χέρια όταν παίρνεις και μάζευέ τα όταν δίνεις. Τελικά δεν είναι και τόσο δύσκολο να γίνεις πλούσιος σ’ αυτή τη ζωή. Είναι όμως μεγάλος μπελάς το να είσαι συλλέκτης μέσων παραγωγής, πλούτου, δύναμης. Να βαστάς το ντέφι, στο ρυθμό του οποίου έμαθε να χορεύει η άγαρμπη αρκούδα της εξουσίας. Σημαίνει και ευθύνες, έγνοιες, ντέρτια, σημαίνει και βαθιά μόλυνση από τον επουσιώδη υποπολιτισμό της μπουρζουαζίας. Παλιοδουλειά.

Αντίθετα, οι φτωχοί και οι κακομοίρηδες είναι αμόλυντοι, αγνοί κι αυτοί αποτελούν τη μεγάλη ελπίδα για άνθηση και ουσιαστική ακμή της κοινωνίας των ανθρώπων. Ωστόσο, κάποια κοινωνικά και ηθικά αρχέτυπα παραμένουν ίδια εις τους αιώνας των αιώνων. Στο συλλογικό υποσυνείδητο ο αιώνιος εχθρός, αυτός που πίνει το αίμα μας για ίδιον όφελος, είναι ο παραδόπιστος συλλέκτης πλούτου, που φοβάται να σταματήσει να συγκεντρώνει, για να μην αρχίσει να χάνει, αυτός που βλέπει τη ζωή σαν ένα παιχνίδι και τον πλούτο σαν το σκορ. Ακόμη και σήμερα αυτοί είναι που κινούν τα νήματα, κρυμμένοι σε σκοτεινές αίθουσες, παίζουν με τις ζωές μας σαν από χόμπι, μας βλέπουν σαν μικρές μαριονέτες, σαν στατιστικά υποσύνολα ταγμένα στη δική τους δούλεψη και επιβολή. Στυγνοί και κυνικοί αυθέντες που συνωμοτούν πίσω από την πλάτη μας, ανακαλύπτοντας νέους τρόπους να χαλιναγωγήσουν την άβουλη πλέμπα.

Ακόμη και τώρα, την κρίση «αυτοί» την αποφάσισαν και την επέβαλαν, «αυτοί» -έτσι, γενικά και αόριστα- ευθύνονται για όλα τα δεινά που μας βρίσκουν, αυτοί φταίνε για τις πλημμύρες, τις καταστροφές, την τρύπα του όζοντος, την εξάντληση των φυσικών πόρων, το φαινόμενο του θερμοκηπίου, για το ότι μας κερατώνει η γυναίκα μας, ότι το παιδί μας κάνει αταξίες στο σχολείο. Αυτοί οι σκοτεινοί τύποι, αυτοί οι σύγχρονοι και διαχρονικοί «Δράκουλες», που άφησαν εμάς να κάνουμε τη λάτζα, για να συνεχίζουν να παίζουν Μονόπολη με τις τύχες μας, να κρατούν σφιχτά στα χέρια τους τις ζωές μας.

Αν δεν υπήρχαν όμως «Δράκουλες» θα έπρεπε να τους μυθοπλάσουμε. Εμείς τι κάνουμε; Γιατί δεν αντιδρούμε για να αλλάξουμε την κατάσταση; Δεν είμαστε συντριπτικά περισσότεροι; Και γιατί όσες φορές το κάναμε στην πορεία της Ιστορίας, είτε πέτυχε, είτε απέτυχε, βρισκόμαστε σήμερα ακόμη στον ίδιο παρονομαστή και «αυτοί» παραμένουν απέναντι; Μήπως «αυτοί» είμαστε εμείς οι ίδιοι σε μια διαφορετική εκδοχή; Δεν είναι άνθρωποι σαν κι εμάς που γεννήθηκαν με την ίδια φυσική διαδικασία, αλλά βρήκαν ή κληρονόμησαν τον τρόπο και τα μέσα για να βρεθούν στο αντίπαλο στρατόπεδο;

Η παθογένεια απορρέει από τον τρόπο με τον οποίο είναι δομημένη στο σύνολό της η κοινωνία μας, είναι βαθιά ριζωμένη στα γονίδιά μας: έτσι μάθαμε να ζούμε. Μια απλή αλλαγή συσχετισμών σε σχέση με το ποιος διαθέτει και σε ποιες αναλογίες τη δύναμη και τον πλούτο δεν πρόκειται να αλλάξει τίποτε επί της ουσίας, είμαστε καταδικασμένοι. Γι’ αυτό η αλλαγή πρέπει να είναι βαθύτερη. Ριζική και δομική. Ωστόσο, πρώτα πρέπει να κατανοήσουμε τι είναι πραγματικά αυτό που μας φταίει.

Τον καράφλα κι αν κουρέψεις το ψαλίδι σου χαλάς

Ακόμη κι οι πιο ήπιες και βατές προεκλογικές εξαγγελίες για τον Πολιτισμό, που σχεδόν κινούνται στη σφαίρα του αυτονόητου, αποδεικνύονται τζούφιες και ανεκπλήρωτες.

Ο σπουδαίος και ανεπανάληπτος Μαρξ, σε μια αποστροφή του λόγου του, μοιράστηκε με την ανθρωπότητα ένα απόσταγμα διαχρονικής σοφίας: «Το μυστικό στη ζωή είναι η εντιμότητα και η ειλικρίνεια: Αν μπορείς να το προσποιηθείς αυτό, τα κατάφερες». Μην τσιμπάτε καλοθελητές, στον Γκράουτσο Μαρξ αναφέρομαι, ο οποίος ωστόσο με τον αφορισμό του αυτόν καταφέρνει να τσουβαλιάσει κι ένα τσούρμο ταγούς και πολιτευτές που έχουμε όλοι υπόψη.

Κάπως έτσι είχε καταφέρει να «σκλαβώσει» το ακροατήριο ο Νίκος Αναστασιάδης όταν –όντας υποψήφιος ΠτΔ ακόμη- συναντήθηκε με ανθρώπους του Πολιτισμού. Παρά το γεγονός ότι ποτέ στο παρελθόν δεν έπεισε –ούτε ήθελε να πείσει- κανέναν ότι ο Πολιτισμός είναι το φόρτε του, ο καπάτσος και πολύπειρος πολιτικός κατόρθωσε να μετατρέψει μια προεκλογική εκδήλωση ρουτίνας σε παραζάλη προσδοκιών. Και μάλιστα όντας περικυκλωμένος από ανθρώπους που υποτίθεται ότι είναι και λίγο καλλιεργημένοι, υποψιασμένοι και φύσει καχύποπτοι με την εξουσία.

Το τρικ που χρησιμοποίησε τότε –και συγχαρητήρια στον επικοινωνιολόγο του- ήταν να μη δώσει την εντύπωση ότι θέλει να κάνει τον ειδήμονα επί του θέματος, ανυψώνοντας τους παριστάμενους και τους ομοίους τους σε… μοναδική ελπίδα για πνευματική και διανοητική ανάταση του πολύπαθου λαού. Έταξε, ωστόσο, ότι κρατώντας γερά στα χέρια του τα γκέμια της ατίθασης εξουσίας θα συνέβαλε (και) στη θεσμική- διοικητική ανασυγκρότηση του τομέα και κατόπιν θα εγκαινίαζε κι ένα μεγάλο έργο πολιτιστικής υποδομής, όπως έκαναν λίγο- πολύ όλοι οι προκάτοχοί του και θα ξεμπέρδευε.

Το πρόβλημα είναι ότι ακόμη κι αυτές οι ήπιες και βατές υποσχέσεις, που σχεδόν κινούνται στη σφαίρα του αυτονόητου, αποδεικνύονται τζούφιες και ανεκπλήρωτες. Για παράδειγμα, παρά τη σοβαρή και πολύχρονη προεργασία, δεν έχει γίνει ούτε ένα τόσο δα βηματάκι στο ζήτημα της αυτονόμησης του Πολιτισμού, που εδώ και χρόνια έχει παγώσει. 

Ο ίδιος ο Αναστασιάδης είχε ιεραρχήσει ως βασική προτεραιότητα την άμεση ίδρυση Υφυπουργείου Πολιτισμού. Χαίρω πολύ. Η ανάγκη ίδρυσης ενός ανεξάρτητου φορέα που θα ασκεί πολιτιστική πολιτική έχει διαπιστωθεί εδώ και χρόνια. Και παρότι το περιβάλλον του Προεδρικού άφησε από τις πρώτες κιόλας εβδομάδες να κυκλοφορούν οι φήμες για άμεση δημιουργία Υφυπουργείου Πολιτισμού, όπως κι άλλων Υφυπουργείων, στο πλαίσιο μιας προσπάθειας αύξησης της λειτουργικότητας της διακυβέρνησης, μείναμε όλη με την όρεξη. Η γενναία αναδίπλωση μετά το σοκ του Μαρτίου μοιάζει –επιτρέψτε μας να πιστεύουμε- μ’ ένα εύκολο πρόσχημα για να μην κινηθεί φύλλο. Και πλέον ούτε καν οι αμφιβόλου υπόστασης φήμες που εκπορεύονται κατά καιρούς από το κτήριο του πάλαι ποτέ Κυβερνείου δεν περιλαμβάνουν το Υφυπουργείο Πολιτισμού. Ένα το κρατούμενο.

Την ίδια στιγμή το μεγαλόπνοο έργο του Μεγάρου Πολιτισμού θάβεται μεθοδικά και σε λίγο θα αποτελεί μόνο μια ανάμνηση. Πώς σκοπεύει λοιπόν ο καπάτσος Πρόεδρος να κάνει το κομμάτι του και στον Πολιτισμό, να βγει και από την υποχρέωση; Ποια κορδέλα θα κόψει; Δύο τα κρατούμενα.

Τα μόνα ψαλίδια που δουλεύουν καλά και δυο- δυο είναι αυτά που ρημάζουν στο ψαχνό τον ήδη ισχνό προϋπολογισμό. Αρκεί να μοιραστούμε μαζί σας την απελπισία που έχει πιάσει τους ιθύνοντες των Πολιτιστικών Υπηρεσιών που ως μαθητευόμενοι λογιστές μετρούν καθημερινά τα κουκιά τους. Και δεν τους βγαίνουν. Τρίτο κρατούμενο.

Φαίνεται ότι η μόνη εξαγγελία που κατάφερε να εκπληρώσει αυτή η κυβέρνηση είναι η επιβολή «Μνημονίου Πολιτισμού» που εξήγγειλε ο υποψήφιος –τότε- Πρόεδρος. Όσο εύηχη και να ακουγόταν τότε, αυτή είναι μια έκφραση που δεν θα τολμούσε καν να εκστομίσει μερικούς μόλις μήνες αργότερα: πλέον ακούγεται σαν ένα ανατριχιαστικά άστοχο λογοπαίγνιο.