Συννεφιασμένος Αύγουστος

Το καλοκαίρι φεύγει, το φθινόπωρο έρχεται. Κι είναι διάχυτη στην ατμόσφαιρα μια ανησυχία, να μη φθίνουν μαζί με τις οπώρες και πολλά ακόμη που θεωρούσαμε δεδομένα.

Εκτός από τις μύγες και τους κολιούς, πληθωρικές τον Αύγουστο είναι και οι διαθέσεις για άπλα, ξεκούραση και ανανέωση, για επαναφόρτιση της μπαταρίας. Είναι η εποχή που η ρουτίνα «τρέμει» περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη κι αυτό δεν αφορά μόνο όσους (έχουν την άνεση και) απολαμβάνουν τις διακοπές τους, αλλά και όσους ξέμειναν στο μετερίζι για να φυλάττουν Θερμοπύλας, οι οποίοι αναπόφευκτα προσέρχονται καθημερινά στο χώρο εργασίας με όρεξη… παρατεταμένης τσαγκαροδευτέρας. 

Ορισμένοι, βέβαια, το έχουν φιλοσοφήσει διαφορετικά – ή τουλάχιστον έτσι υποκρίνονται. Ισχυρίζονται ότι απολαμβάνουν την ιδέα ότι περιφέρονται στους δρόμους της έρημης πολιτείας σαν τις άδικες κατάρες και προτιμούν να εργάζονται στους πιο χαλαρούς ρυθμούς που επιτάσσει η εποχή, για να ξεφύγουν από την καθημερινότητα σε περιόδους αιχμής, διότι, λέει, έτσι μόνο «σπάζει» πραγματικά η επάρατη ρουτίνα.

Επειδή, δυστυχώς, ο Αύγουστος δεν είναι δυο φορές το χρόνο, εισέρχεται σιγά- σιγά στην τελική του ευθεία, παρασύροντας μαζί του ένα καλοκαίρι που -συγκρινόμενο με όσα έκαψαν τη γούνα μας κάτι περασμένα κι ουχί ξεχασμένα καλοκαίρια- φάνηκε να κυλάει τόσο γρήγορα, όσο ένα ποτήρι νερό στο λαιμό του διψασμένου.

Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι το καλοκαίρι μας ήταν πληκτικό, ή ότι ο Αύγουστός μας δεν είχε ειδήσεις, μπαντ νιουζ για να είμαστε και ακριβείς. Δει δε χρημάτων, όπως θα αναφωνούσε και ο Δημοσθένης για να μας αφιερώσει τον ολυνθιακό του. Η βαριά και ασήκωτη τρόικα στογγυλοκάθισε για τα καλά στην πλάτη μας, βολικότατα καλά για όσους μας είχαν ήδη καβαλημένους. 

Έτσι, την ανάληψη της Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ από την Κύπρο –πέρασε κιόλας 1,5 μήνας, φτου φτου- επισκίασε η ένταξη στο καθημερινό μας λεξιλόγιο λέξεων και εννοιών όπως «μνημόνιο», «μηχανισμός στήριξης», «ΔΝΤ», «χρεοκοπία», «στάση πληρωμών», «συνεχής οικονομική συρρίκνωση» που έγινε ποίημα και νεράκι για τους κατοίκους των PIIGS. Και φτύνουμε και τον κόρφο μας να μην μπει και το «C» σ’ αυτό το… εύγλωττο τσουβάλιασμα, καθώς ήδη έχουμε λίγο- πολύ όλοι αρχίσει να γινόμαστε ειδήμονες στην οικονομολογία.

Έτσι, καθώς η ράθυμη ανεμελιά του Αυγούστου διάγει τις τελευταίες της ημέρες, υποβόσκει στο μυαλό της συντριπτικής πλειοψηφίας των κατοίκων ένας δυσάρεστος άνεμος αβεβαιότητας, αμηχανίας, αστάθειας. Μοιάζει με τον αγέρα, που κατά τον Σεφέρη «ακονίζει πάνω στα νεύρα μας ένα ξυράφι». Είναι διάχυτη στην ατμόσφαιρα μια ανησυχία για το επερχόμενο φθινόπωρο, να μη φθίνουν μαζί με τις οπώρες και πολλά ακόμη που θεωρούσαμε δεδομένα, κατακτημένα με κόπους, αλλά όχι εκτιμημένα όταν έπρεπε. 

Οι αρθρώσεις πονάνε σαν να προαισθάνονται φουρτούνες και καταιγίδες, ασυνήθιστης έντασης για την εποχή, μια μουνταμάρα στα μυαλά και στις ψυχές. Ακραία φαινόμενα σαν αυτά που μαστίζουν την παγκόσμια οικονομική περιφέρεια, όχι απλώς μας χτυπούν την πόρτα αλλά έχουν μπει και στο σπίτι μας για να αναστατώσουν τις βολικές ανισορροπίες μας και να δοκιμάσουν σε ανατριχιαστικό βαθμό τις χαμηλές αντοχές μας.

Όχι άλλο κάρβουνο

Ο Πολιτισμός, που θα μπορούσε να είναι η ατμομηχανή της οικονομίας, μοιάζει περισσότερο με έναν καρβουνιάρη που ξεκαπνίζει άσκοπα πασχίζοντας να μπει στις ράγες.

Δυστυχώς, το τοπίο στην Κύπρο αναφορικά με τον Πολιτισμό, με την εύκολη πρόφαση της οικονομικής κρίσης, προδιαγράφεται ζοφερό. «Τώρα κάτι μας είπες», θα απαντούσε κανείς. «Λες και δεν ήταν έτσι μέχρι σήμερα»… Το πρόβλημα είναι καθαρά ιδιοσυγκρασιακό και αφορά κατεστημένες νοοτροπίες, το παραδάκι είναι το τελευταίο που χρειάζεται, κάτι σαν το καύσιμο στη μηχανή. Όταν όμως η μηχανή είναι αλάδωτη, πεπαλαιωμένη και ξεχαρβαλωμένη όχι μόνο δεν «τραβάει», αλλά καίει και περισσότερο «καύσιμο».

Στη δική μας περίπτωση ο Πολιτισμός, που θα μπορούσε να είναι η ατμομηχανή της οικονομίας, μοιάζει περισσότερο με έναν… μουτζούρη, έναν καρβουνιάρη που ξεκαπνίζει άσκοπα πασχίζοντας να μπει στις ράγες. Δυστυχώς, σε πολλές εκφάνσεις της πολιτιστικής μας πραγματικότητας παρατηρούμε να υπάρχουν πρωτόγονες νοοτροπίες και μια ανύπαρκτη διάθεση να αλλάξουν, είτε λόγω βολέματος, είτε λόγω αδιαφορίας. Η κυπριακή κοινωνία αντί να μετατοπιστεί, επιτέλους, από την Ανεξαρτησία στην αλληλεξάρτηση, επέστρεψε στην Εξάρτηση.

Στο τέλος του μήνα, στο πλαίσιο της Κυπριακής Προεδρίας, η Λευκωσία φιλοξενεί τη Συνάντηση Ανώτερων Αξιωματούχων για τον Πολιτισμό, την οποία θα απασχολήσει το θέμα της πολιτιστικής διακυβέρνησης (cultural governance). Η επιλογή του δεν είναι τυχαία, το θέμα αυτό είναι πολύ της μόδας τα τελευταία χρόνια στας Ευρώπας και από την άλλη η Κύπρος ίσως να αισθάνεται τύψεις για την κωλυσιεργία που έχει επιδείξει στο «πονεμένο» θέμα του σχεδιασμού και της άσκησης στοιχειοθετημένης πολιτιστικής πολιτικής, με τον Πολιτισμό να φυτοζωεί (στη σκιά της Παιδείας).

Αρκεί να σταθούμε σε μια πτυχή μόνο από αυτές που θα αγγίξει η Συνάντηση της 29ης Αυγούστου για να διαμορφώσουμε εικόνα σε σχέση με την αντιμετώπιση αυτών των ζητημάτων. Ας πάρουμε λοιπόν την ανάλυση των πολιτιστικών στατιστικών στην Ευρώπη και του σχετικού προγράμματος ESSnet Culture, του Ευρωπαϊκού Στατιστικού Συστήµατος για τον Πολιτισµό. Αν κάποιος, λοιπόν, διατυπώσει στους ιθύνοντες της Στατιστικής Υπηρεσίας μια πρόταση που να περιλαμβάνει τις λέξεις «στατιστική» και «πολιτισμός» θα τον κοιτάζουν σαν χάννοι. 

Κι όμως, οι δραστηριότητες της Στατιστικής Υπηρεσίας που υποτίθεται ότι υποβοηθούν το κυβερνητικό έργο και στην πληροφόρηση του ενδιαφερόμενου κοινού, σπάνια καταδέχονται να ασχοληθούν με το θέμα αυτό. Ίσως επειδή πιθανόν μέσα στο μυαλό τους η εικόνα που έχουν διαμορφώσει για τον τομέα να εντάσσεται στη σφαίρα του αφηρημένου, της φαντασίας, της διανόησης ή και της αερολογίας. Να τους πληροφορήσουμε λοιπόν ότι υπάρχουν μεγάλης χρησιμότητας συγκρίσιμα στατιστικά στοιχεία, δείκτες, αλλά και πηγές και μέθοδοι για τη συλλογή τους.

Ξεκινώντας από τα βασικά, θα έπρεπε να υπάρχει μια τακτικότερη δραστηριότητα για την καταγραφή της προσέλευσης στα μουσεία και τους αρχαιολογικούς χώρους, στις βιβλιοθήκες, στα θέατρα, στους κινηματογράφους, στις συναυλίες και τις υπόλοιπες καλλιτεχνικές εκδηλώσεις, αλλά και μια καταγραφή που να αφορά τους χώρους και τον εξοπλισμό, τις προσφερόμενες υπηρεσίες κ.λπ. Θα μπορούσε επίσης να γίνει έρευνα για τη λογοτεχνική παραγωγή και την αναγνωστική κίνηση στην Κύπρο. Χρήσιμη θα ήταν μια καταγραφή των σχολών θεάτρου, καλών τεχνών και χορού, των μουσικών σχολών και των ωδείων και της δυναμικότητάς τους. 

Θέλουμε επίσης να ενημερωθούμε για την κίνηση των αιθουσών τέχνης, αριθμούς για τους επισκέπτες, τους καλλιτέχνες και τα έργα που παρουσιάζουν. Να μάθουμε για την εξαγωγή και την εισαγωγή έργων τέχνης, τη συμμετοχή κυπριακών ιδιωτικών ομάδων στο εξωτερικών, να σχηματίσουμε μια ολοκληρωμένη εικόνα για τις τοπικού ή διεθνούς χαρακτήρα διοργανώσεις εκθέσεων και κινηματογραφικών ή άλλων φεστιβάλ. Πόσο μάλλον να διαπιστώσουμε ότι υπάρχει διάθεση και ιδέες για τη διενέργεια εξειδικευμένων δειγματοληπτικών ερευνών, πέραν από τη συλλογή αξιόπιστων στατιστικών στοιχείων αρμοδιότητας πολιτισμού.

Ποιος πιστεύει ότι η διενέργεια τέτοιων ερευνών είναι ανέφικτη και ποιος ότι τα αποτελέσματά τους δεν είναι χρήσιμα;