Μόλις το 1993 η Κλαίρη
Αγγελίδου πρόσθεσε το «και Πολιτισμού» στο (σκέτο) Υπουργείο Παιδείας.
Καθοριστική κίνηση, η οποία ωστόσο έμεινε στη μέση, μιας και η Ιστορία έδειξε
ότι ο Πολιτισμός έμελλε να μείνει κάτω από τη βαριά σκιά της απαιτητικής
σιαμαίας αδερφής του, της Παιδείας.
Πέρσι τέτοιο καιρό
διατεινόμασταν από τη στήλη αυτή (σε άρθρο με τίτλο «Ας ρώταγε τους παθόντες») ότι
το πρώτο μεγάλο ιστορικό λάθος της θητείας του ο –αθυρόστομος- Αντώνης Σαμαράς το
έκανε πριν καλά- καλά προλάβει να ορκιστεί πρωθυπουργός: γάντζωσε το
χαρτοφυλάκιο του Πολιτισμού πάνω σ’ ένα υπερυπουργείο- σιδηρόδρομο: Παιδείας,
Θρησκευμάτων, Πολιτισμού και Αθλητισμού. Ε, όπως είχαμε ασφαλώς προγνώσει,
σύντομα θα χτύπαγε –και όχι μόνο- το κεφάλι του.
«Ήταν λάθος η κατάργηση
του υπουργείου Πολιτισμού. Η (ελληνική) κυβέρνηση το παραδέχθηκε και το
επανίδρυσε» δεν δίστασε να πει δημόσια ο Πάνος Παναγιωτόπουλος αναλαμβάνοντας
τα ηνία του επανιδρυθέντος υπουργείου, ένα μόλις χρόνο μετά την κατάργησή του.
Εμείς εδώ παραμένουμε
–ταπί και ψύχραιμοι- στην καρακοσμάρα μας. Στη διάσκεψη της περασμένης Πέμπτης
για το Φεστιβάλ Κύπρια ο… guest
star Κυριάκος Κενεβέζος ένιωσε μια ακατανίκητη
παρόρμηση να μοιραστεί μαζί μας το αυτονόητο: ότι «αυτό το Υπουργείο είναι ΚΑΙ
Πολιτισμού». Μας ζήτησε να μην το ξεχνάμε αυτό και στη συνέχεια αποσύρθηκε
ευγενικά και με ελαφρά πηδηματάκια για να σπεύσει στο Υπουργικό Συμβούλιο, στερώντας
από τους «ξεχασιάρηδες» την ευκαιρία να του θυμίσουν πως όνειρο του μικρού Πολιτισμού
είναι όταν μεγαλώσει να απογαλακτιστεί από το χαρτοφυλάκιο της Παιδείας, μπας
και καταφέρει ν’ ανοίξει επιτέλους τα φτερά του.
Εδώ πρέπει να λέμε «και
πάλι καλά» που μόλις το 1993 η Κλαίρη Αγγελίδου είχε το σαράκι να προσθέσει το
«και Πολιτισμού» στο (σκέτο) Υπουργείο Παιδείας. Ήταν ένα σημαντικό βήμα για να
δοθεί κάποια επίσημη υπόσταση στον Πολιτισμό ως τομέα, που μέχρι τότε ήταν
περίπου ό,τι το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης για το Υπουργείο Γεωργίας. Καθοριστική
κίνηση, η οποία ωστόσο έμεινε στη μέση, μιας και η Ιστορία έδειξε ότι ο
Πολιτισμός έμελλε να μείνει κάτω από τη βαριά σκιά της απαιτητικής σιαμαίας
αδερφής του, της Παιδείας.
Έχοντας κάτω από τη
μασχάλη ένα χοντρό κι ένα καρμοίρικο καρπούζι, οι εκάστοτε Υπουργοί αφήνουν το
ένα να πέσει για να δώσουν βάρος στο άλλο. Κι αυτή η απαραίτητη διαδικασία
διαχωρισμού και αυτονόμησης του Πολιτισμού, κάπου έχει σκαλώσει στη φάση της
μελέτης, χρόνια τώρα. Ο Δημήτρης Χριστόφιας είχε πέντε χρόνια στη διάθεσή του
για να θέσει την ιδέα της Ενιαίας Αρχής σε εφαρμογή, αλλά απέτυχε. Ο Νίκος
Αναστασιάδης «δεσμεύτηκε» να ιδρύσει Υφυπουργείο και έως τώρα η δέσμευση αυτή
μοιάζει να έχει την τύχη και των άλλων.
Καθώς είμαστε χαμένοι μέσα
στον κυκεώνα μιας δριμείας οικονομικής κρίσης, θα πείτε «τέτοια ώρα, τέτοια
λόγια» ή «καλά κρασιά». Και δεν θα έχετε κι άδικο. Εδώ τα απαραίτητα βήματα δεν
έγιναν την εποχή που είχαμε μόνο υπαρξιακά ή ηθικά προβλήματα, θα γίνουν τώρα; Κι
όμως η –ας την πούμε- πολιτιστική πολιτική εξακολουθεί να καθορίζεται από το
ΥΠΠΟ, υπό την ευγενική εποπτεία βεβαίως του Υπουργείου Οικονομικών.
Με τον
προϋπολογισμό για τον πτωχό συγγενή Πολιτισμό να μη φτάνει ούτε το 2% (δεν
είναι τυπογραφικό λάθος) του συνολικού προϋπολογισμού του ΥΠΠΟ και τη βούληση για ουσιαστική συμβολή
στην αποτελεσματική πολιτιστική διακυβέρνηση να μοιάζει με ξεφούσκωτη σαμπρέλα,
συντίθεται ένα μάλλον ζοφερό τοπίο, με τους ιθύνοντες να υποχρεώνονται σε
μπαλωματικές ή και σε πρακτικές αλλά βεβιασμένες λύσεις για να κρατήσουν
ορισμένα προσχήματα σε σχέση με την πολιτιστική δραστηριότητα. Χωρίς ξεκάθαρη
πολιτική, χωρίς όραμα, γιατί δεν υπάρχει η βούληση για μια ουσιαστική
πολιτιστική πολιτική. Για την οποία δεν είναι τα λεφτά η κυριότερη προϋπόθεση
–μπορεί να μην είναι καν προϋπόθεση.
Όσο λιβανίζουν ακόμη την
αυτονόμηση και οι πιο πρακτικές ιδέες θα μοιάζουν με ανούσιες προχειρότητες.
