«Οι Έλληνες ζουν με την ψευδαίσθηση ότι ο Μέγας Δούκας της Μοσχοβίας μια μέρα θα τους λυτρώσει από τη δυστυχία στην οποία έχουν περιέλθει κι ότι θα καταστρέψει την αυτοκρατορία των Τούρκων».
Η πιο πάνω διαπίστωση ανήκει στον Γάλλο βοτανολόγο και περιηγητή Ζοζέφ Πιτόν ντε Τουρνεφόρ, ο οποίος μεταξύ 1700 και 1702 επισκέφθηκε και μελέτησε 38 νησιά του ελληνικού αρχιπελάγους. Οι επιστημονικές του αποστολές δεν περιορίστηκαν βεβαίως σε φυτά, μύκητες, λειχήνες και ανθρωπολογικές παρατηρήσεις. Οι περιηγητές της εποχής έπαιζαν και ρόλο «κατασκόπων» και χαρτογράφων, μεταφέροντας στους χρηματοδότες τους πολύτιμες πληροφορίες για τον ορυκτό πλούτο και άλλα δεδομένα γεωστρατηγικού ενδιαφέροντος.
Κάτι παραπάνω από τρεις αιώνες μετά, φαίνεται να έχει κυλήσει πολύ νερό στο αυλάκι της Ιστορίας, που σε τακτική βάση εκπλήσσει δυσάρεστα την ανθρωπότητα. Ή μήπως όχι; Θα ήμουν άδικος αν έλεγα ότι το μόνο που έμεινε απαράλλαχτο είναι οι ψευδαισθήσεις των Ελλήνων. Ούτε χιλιοστό δεν έχει μετακινηθεί από τη θέση της μέσα στους αιώνες η πεποίθηση ότι τα πάντα στην πολιτική –λυκοφιλίες, λυκοσυμμαχίες, προαιώνιες έχθρες κ.ο.κ.– άγονται και φέρονται από την ισχύ των εκάστοτε γεωπολιτικών συμφερόντων.
Άκουσε ο άλλος ότι Τούρκος αστυνομικός δολοφόνησε πισώπλατα τον Ρώσο πρέσβη σε διπλωματικού χαρακτήρα εκδήλωση κι άρχισε να τρίβει τα χέρια του. Σου λέει αυτή ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι, το ξανθό γένος θα εκπληρώσει το ιστορικό του καθήκον και θα πάρει φαλάγγι τους Τουρκαλάδες επιβεβαιώνοντας και τις σχετικές προφητείες. Τόσο απλά. Κάποιοι, πιο… ψαγμένοι ιστορικά και με πιο οργιώδη φαντασία, παραλλήλισαν τον Μεβλούτ Μερτ Αλτιντάς με τον Γιουγκοσλάβο εθνικιστή Γκαβρίλο Πρίντσιπ, που το 1914 δολοφόνησε στο Σαράγεβο τον διάδοχο του αυστροουγγρικού θρόνου, ανάβοντας τη θρυαλλίδα του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Ας αγνοήσουμε την πολιτική αφέλεια όσων πιστεύουν ότι ένα τέτοιο περιστατικό θα αρκούσε από μόνο του για να προκαλέσει σύγκρουση μεταξύ δύο ισχυρών χωρών οι οποίες δεν αφήνουν τίποτα να πέσει κάτω στη γεωπολιτική σκακιέρα. Το χειρότερο στην υπόθεση είναι ότι ανάμεσά μας κυκλοφορούν φωστήρες που ουσιαστικά δεν βλέπουν την ώρα να ξεκινήσει ο Γ’ Παγκόσμιος Πόλεμος, επειδή, λέει, έτσι θα εξυπηρετηθούν τα εθνικά μας συμφέροντα και θα έρθει η πολυπόθητη ιστορική λύτρωση. Δεν έχει προφανώς πάρει τ’ αυτί τους την αφρικανική παροιμία που λέει πως όταν στον βάλτο τσακώνονται τα βουβάλια, την πληρώνουν τα βατράχια. Πέραν τούτου όμως, το τερατώδες είναι ότι δεν τους τρομάζει η ιδέα μιας γενικευμένης σύρραξης στον ευρασιατικό διάδρομο, που θα αιματοκυλήσει την ανθρωπότητα, αρκεί να δουν τον «προαιώνιο εχθρό» να καταστρέφεται. Η λογική σηκώνει τα χέρια.
Η γειτονιά μας αποτελεί επίκεντρο της επιβολής των παγκόσμιων γεωπολιτικών συστημάτων, νέες ενεργειακές Γιάλτες βρίσκονται στα σκαριά, ενώ η Δύση πασχίζει να εγκαταστήσει σταθερότερα στην περιοχή μας τη λίμα που θα λειάνει και θα εξισορροπήσει τις συγκρουόμενες γεωοικονομικές επιδιώξεις. Και την ίδια στιγμή, τα βατραχάκια κοάζουν υστερικά εγκλωβισμένα στη μνησίκακη καρακοσμάρα τους, ερμηνεύοντας αυθαίρετα τις πολιτικές συγκυρίες και περιμένοντας τον σούπερμαν που θα τρίξει τα δόντια στον νταή.
Τόσο ο Νίτσε στη «Γενεαλογία της ηθικής», όσο και ο Μαξ Σέλερ στον «Μνησίκακο άνθρωπο» κατέδειξαν ως αποθέωση της μνησικακίας το παράθεμα από το «De spectaculis» του Τερτυλλιανού, που περιγράφει ως κορυφαία ευδαιμονία των μακάριων ανθρώπων το θέαμα των Ρωμαίων αυτοκρατόρων καθώς ψήνονται στην κόλαση. Δύο είναι οι αναγκαίες συνθήκες, λέει ο Σέλερ, για την ανάδευση της μνησικακίας: ένα καταπιεσμένο αίτημα εκδίκησης και μια εσωτερικευμένη αίσθηση ανημποριάς. Είναι, με άλλα λόγια, γνώρισμα των αδύναμων και των υποταγμένων. Περαστικά μας.
Η παθητική αυτή στάση μηρυκάζει συναισθήματα όπως ο φθόνος, η μοχθηρία και η κακεντρέχεια και βεβαίως πέραν των εθνικών πόθων εμφανίζεται σε όλους σχεδόν τους χώρους της κοινωνικής ζωής, τροφοδοτώντας αριβιστικές συμπεριφορές. Η ισοπεδωτική μεμψιμοιρία, η αυτοθυματοποίηση, η αυτολύπηση, είναι χαρακτηριστικά αυτής της νοοτροπίας, που συν τοις άλλοις δηλητηριάζει και την πολιτική μας κουλτούρα.
Φωτογραφία: Alexei Nikolskyi/ Sputnik/ Kremlin.
Κάτι παραπάνω από τρεις αιώνες μετά, φαίνεται να έχει κυλήσει πολύ νερό στο αυλάκι της Ιστορίας, που σε τακτική βάση εκπλήσσει δυσάρεστα την ανθρωπότητα. Ή μήπως όχι; Θα ήμουν άδικος αν έλεγα ότι το μόνο που έμεινε απαράλλαχτο είναι οι ψευδαισθήσεις των Ελλήνων. Ούτε χιλιοστό δεν έχει μετακινηθεί από τη θέση της μέσα στους αιώνες η πεποίθηση ότι τα πάντα στην πολιτική –λυκοφιλίες, λυκοσυμμαχίες, προαιώνιες έχθρες κ.ο.κ.– άγονται και φέρονται από την ισχύ των εκάστοτε γεωπολιτικών συμφερόντων.
Άκουσε ο άλλος ότι Τούρκος αστυνομικός δολοφόνησε πισώπλατα τον Ρώσο πρέσβη σε διπλωματικού χαρακτήρα εκδήλωση κι άρχισε να τρίβει τα χέρια του. Σου λέει αυτή ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι, το ξανθό γένος θα εκπληρώσει το ιστορικό του καθήκον και θα πάρει φαλάγγι τους Τουρκαλάδες επιβεβαιώνοντας και τις σχετικές προφητείες. Τόσο απλά. Κάποιοι, πιο… ψαγμένοι ιστορικά και με πιο οργιώδη φαντασία, παραλλήλισαν τον Μεβλούτ Μερτ Αλτιντάς με τον Γιουγκοσλάβο εθνικιστή Γκαβρίλο Πρίντσιπ, που το 1914 δολοφόνησε στο Σαράγεβο τον διάδοχο του αυστροουγγρικού θρόνου, ανάβοντας τη θρυαλλίδα του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Ας αγνοήσουμε την πολιτική αφέλεια όσων πιστεύουν ότι ένα τέτοιο περιστατικό θα αρκούσε από μόνο του για να προκαλέσει σύγκρουση μεταξύ δύο ισχυρών χωρών οι οποίες δεν αφήνουν τίποτα να πέσει κάτω στη γεωπολιτική σκακιέρα. Το χειρότερο στην υπόθεση είναι ότι ανάμεσά μας κυκλοφορούν φωστήρες που ουσιαστικά δεν βλέπουν την ώρα να ξεκινήσει ο Γ’ Παγκόσμιος Πόλεμος, επειδή, λέει, έτσι θα εξυπηρετηθούν τα εθνικά μας συμφέροντα και θα έρθει η πολυπόθητη ιστορική λύτρωση. Δεν έχει προφανώς πάρει τ’ αυτί τους την αφρικανική παροιμία που λέει πως όταν στον βάλτο τσακώνονται τα βουβάλια, την πληρώνουν τα βατράχια. Πέραν τούτου όμως, το τερατώδες είναι ότι δεν τους τρομάζει η ιδέα μιας γενικευμένης σύρραξης στον ευρασιατικό διάδρομο, που θα αιματοκυλήσει την ανθρωπότητα, αρκεί να δουν τον «προαιώνιο εχθρό» να καταστρέφεται. Η λογική σηκώνει τα χέρια.
Η γειτονιά μας αποτελεί επίκεντρο της επιβολής των παγκόσμιων γεωπολιτικών συστημάτων, νέες ενεργειακές Γιάλτες βρίσκονται στα σκαριά, ενώ η Δύση πασχίζει να εγκαταστήσει σταθερότερα στην περιοχή μας τη λίμα που θα λειάνει και θα εξισορροπήσει τις συγκρουόμενες γεωοικονομικές επιδιώξεις. Και την ίδια στιγμή, τα βατραχάκια κοάζουν υστερικά εγκλωβισμένα στη μνησίκακη καρακοσμάρα τους, ερμηνεύοντας αυθαίρετα τις πολιτικές συγκυρίες και περιμένοντας τον σούπερμαν που θα τρίξει τα δόντια στον νταή.
Τόσο ο Νίτσε στη «Γενεαλογία της ηθικής», όσο και ο Μαξ Σέλερ στον «Μνησίκακο άνθρωπο» κατέδειξαν ως αποθέωση της μνησικακίας το παράθεμα από το «De spectaculis» του Τερτυλλιανού, που περιγράφει ως κορυφαία ευδαιμονία των μακάριων ανθρώπων το θέαμα των Ρωμαίων αυτοκρατόρων καθώς ψήνονται στην κόλαση. Δύο είναι οι αναγκαίες συνθήκες, λέει ο Σέλερ, για την ανάδευση της μνησικακίας: ένα καταπιεσμένο αίτημα εκδίκησης και μια εσωτερικευμένη αίσθηση ανημποριάς. Είναι, με άλλα λόγια, γνώρισμα των αδύναμων και των υποταγμένων. Περαστικά μας.
Η παθητική αυτή στάση μηρυκάζει συναισθήματα όπως ο φθόνος, η μοχθηρία και η κακεντρέχεια και βεβαίως πέραν των εθνικών πόθων εμφανίζεται σε όλους σχεδόν τους χώρους της κοινωνικής ζωής, τροφοδοτώντας αριβιστικές συμπεριφορές. Η ισοπεδωτική μεμψιμοιρία, η αυτοθυματοποίηση, η αυτολύπηση, είναι χαρακτηριστικά αυτής της νοοτροπίας, που συν τοις άλλοις δηλητηριάζει και την πολιτική μας κουλτούρα.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου