Μια μπαγιάτικη κουβέντα

Τι είναι προτιμότερο, η εθνική υπερηφάνεια ή η πραγματική ελευθερία;

© Γιάννης Νησιώτης

Το να μιλάς για την 28η Οκτωβρίου στις 29 του μήνα είναι ήδη μια μπαγιάτικη κουβέντα. Πόσω μάλλον στις 30 Οκτωβρίου που πληκτρολογούνται αυτές οι γραμμές ή την 1η Νοεμβρίου όταν (και αν) θα πρωτοέρθει η ευλογημένη στιγμή που ο αναγνώστης του (κοντινού) μέλλοντος θα «ξυπνήσει» με το βλέμμα και τη σκέψη του τις «κοιμώμενες» λέξεις. Είναι όμως μια κουβέντα που πλέον μπορεί να γίνει πιο ελεύθερα, χωρίς συναισθηματικές εμπλοκές, χωρίς την υπόκρουση των μονότονων παιάνων, των ξύλινων συνθημάτων, των αναμασημένων αγορεύσεων. 

Μπορούμε λοιπόν με πιο καθαρό μυαλό να δούμε τους συμβολισμούς της ιστορικής άρνησης των Ελλήνων, η οποία εκκίνησε από το στόμα του τότε πρωθυπουργού Ιωάννη Μεταξά. Για να είμαστε ακριβείς, ο Μεταξάς ήταν δικτάτορας, ηγέτης του αντιπλουτοκρατικού στα λόγια αλλά αντικομμουνιστικού στην πράξη καθεστώτος της 4ης Αυγούστου, με σαφείς επιρροές από τον φασισμό και τον ναζισμό. Και για να είμαστε πιο ακριβείς, η απάντηση στο τελεσίγραφο του Ιταλού πρέσβη στην Αθήνα Εμμανουέλε Γκράτσι δεν ήταν επί λέξει το ελληνικότατο «όχι», αλλά αποδόθηκε γαλλιστί από τα μεταξικά χείλη στη διπλωματική γλώσσα της εποχής: «Alors, c'est la guerre!», δηλαδή «Λοιπόν, αυτό σημαίνει πόλεμος!».

Και για να είμαστε ακόμη πιο ακριβείς, η άρνηση αυτή δεν αφορούσε παρά τον τερματισμό της ουδετερότητας την οποία διατηρούσε πεισματικά η Ελλάδα του Μεταξά, ποιώντας τη νήσσαν ακόμη και σε προκλητικότατες επιθετικές ενέργειες της μουσολινικής Ιταλίας, όπως ο τορπιλισμός του καταδρομικού «Έλλη» τον Δεκαπενταύγουστο του 1940, στο λιμάνι της Τήνου. Και φυσικά, η άρνηση αυτή δεν οφειλόταν στο γεγονός ότι οι «μακαρονάδες» πάτησαν κάποιον κάλο εθνικής υπηρηφάνειας στον Μεταξά και τους υποτελείς του, αλλά στο ότι αυτό κρίθηκε ότι επέτασσε το γεωπολιτικό συμφέρον της χώρας εκείνη την εποχή.

Είναι γνωστό τοις πάσι ότι οι… πολεμοχαρείς Έλληνες είναι ο μόνος λαός της Ευρώπης που, αντί για την απελευθέρωσή του εορτάζει την έναρξη της εμπλοκής του στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, προτάσσοντας την αντίσταση ενάντια στο φασισμό και τον ναζισμό. Το «όχι» αφορά στη δίκαιη, ενθουσιώδη ανταπόκριση της ελληνικής κοινής γνώμης στην απειλή της απώλειας της εθνικής κυριαρχίας, της ελευθερίας τους, άσχετα αν τελικά αυτό δεν αποφεύχθηκε και μερικούς μήνες μετά το έπος του 1940 το ελληνικό κράτος θα λύγιζε υπό την πανίσχυρη πολεμική μηχανή του Χίτλερ.

Δεν υποτιμώ την τεράστια συμβολική και στρατηγική αξία του ελληνικού έπους του 1940 στην έκβαση του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, αφού σηματοδότησε και την πρώτη συμμαχική νίκη κατά του Άξονα, καθώς επίσης μια μυθώδη στιγμή όπου οι Έλληνες έγιναν πρωταγωνιστές της ίδιας τους της Ιστορίας. Δεν μπορώ όμως να παραγνωρίσω το φαινόμενο οι Έλληνες να κορδώνουν για την εθνική τους αξιοπρέπεια και –κυρίως- την περηφάνια, να αρέσκονται να σκαλίζουν την τέφρα της Ιστορίας για να ξεκλέψουν μερικές σπίθες ηρωισμού και εθνικών ανδραγαθημάτων, αλλά να παραβλέπουν ότι αυτό το σύννεφο στάχτης που υψώνεται κρύβει την ουσία, που είναι η πραγματική ελευθερία, η εθνική τους κυριαρχία, η πνευματική, κοινωνική, πολιτιστική, οικονομική τους προκοπή, προϊόν μιας στέρεας λαϊκής βούλησης.

Μια ενδιαφέρουσα εθνική γιορτή, λοιπόν, θα ήταν π.χ. η 12η Οκτωβρίου αντί για την 28η, ημέρα της εκκένωσης της Αθήνας από τα κατοχικά στρατεύματα το 1944, μια ημερομηνία που περνά σχετικά απαρατήρητη κι έρχεται στο προσκήνιο κάθε δέκα χρόνια. Αυτό θα ήταν όμως βαθιά υποκριτικό από τη στιγμή που τα βάσανα των Ελλήνων κάθε άλλο παρά είχαν τελειώσει. Η εμφύλια σύρραξη ήταν προ των πυλών κι ο διεθνής παράγων, εκπεφρασμένος πότε στο πρόσωπο των Βρετανών, πότε των Αμερικανών αλώνιζε εις το όνομα της εξυπηρέτησης των συμφερόντων του κι έτσι φτάσαμε μέχρι το σήμερα, όπου οι «Γερμανοί» ξανάρθαν, τη φορά αυτή με γραβάτα και χαρτοφύλακα και μας μετατρέπουν τα «όχι» σε «ναι» μέσα σε μια νύχτα.

Το να μιλάς σήμερα στην Ελλάδα για Απελευθέρωση και Κυριαρχία είναι ήδη μια μπαγιάτικη κουβέντα.