Η τέχνη του Τίποτα

Το ομολογώ: δάκρυσα. Αρχικά ήταν από τα γέλια, αλλά μετά από το ζόρι. 

Υβ Κλάιν, «Το κενό» (Le Vide), 1958.

Διάβαζα και ξαναδιάβαζα τις αράδες που υποτίθεται ότι εκστόμισε ο υπουργός Παιδείας και Πολιτισμού στην τελετή απονομής του Βραβείου Ανθία – Θ. Πιερίδη. Ανήγαγε σε μείζον πρόβλημα της εποχής μας την «αδιαφορία μεγάλης μερίδας των σύγχρονων ανθρώπων για την τέχνη» και τον φανταζόμουν να τα λέει μπροστά από έναν καθρέφτη απευθυνόμενος στον εαυτό του και χαχάνιζα μόνος μου σε σημείο παρεξήγησης. Έπειτα, βέβαια, αναλογίστηκα ότι απευθύνεται στο πόπολο, σαν τον ναυαγοσώστη, τη στιγμή που την καίρια θεσμική ευθύνη για το «ναυάγιο» την έχει ο ίδιος ως πολιτικός προϊστάμενος. Κι εκεί αρπάχτηκα λιγάκι.

Σώπα καλέ που είναι μείζον κοινωνικό πρόβλημα τώρα η αδιαφορία για το ωραίο! Καταρχήν, δεν είναι πρόβλημα αλλά σύμπτωμα. Η ρίζα του προβλήματος βρίσκεται αλλού, σε οξείες και χρόνιες νόσους που καλύπτουν το ευρύ φάσμα της κοινωνικής παθολογίας. Και το πρόβλημα εκκινεί από ελλειμματικές πολιτικές και σκαιές νοοτροπίες δεκαετιών που ουδεμία διάθεση να ιαθούν προγιγνώσκεται στον ορίζοντα εφόσον η καθεστηκυία τάξη παρασιτεί ακριβώς υποβοηθούμενη από αυτές.  

Ως πρώτιστο μέτρο αντιμετώπισης του «προβλήματος» ο Κώστας Καδής υπέδειξε την ενίσχυση της ποιότητας της παιδείας, του «κατ’ εξοχήν δημόσιου αγαθού» την ιδιαίτερη συμπάθεια για το οποίο δεν έπαψε ποτέ, όπως και οι προκάτοχοί του, να επιδεικνύει. Στην πράξη όμως ουσιαστικά παραβλέπει ότι ο Πολιτισμός έχει κι αυτός δικές του, ανεξάρτητες δομές που απαιτούν εδώ και δεκαετίες ανασυγκρότηση. Η «ανάπτυξη εθνικής πολιτικής για τον πολιτισμό» αποδείχτηκε, όπως αναμενόταν, σύνθημα αναλώσιμο. Το υφιστάμενο σύστημα λειτουργεί ουσιαστικά με αυτόματο πιλότο και παριστάνει τον τροχονόμο στην ιδιωτική πρωτοβουλία, ενίοτε παρεμποδίζοντας την κυκλοφορία.

Αφού όμως έτσι το επιθυμεί, ας πιάσουμε το ζήτημα κι από αυτή τη σκοπιά. Μας προκαλεί να ανακαλέσουμε στη μνήμη πρόνοιες της πολυθρύλητης εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης, όπως την αφαίρεση της κατεύθυνσης των καλλιτεχνικών μαθημάτων στο Λύκειο και την περαιτέρω υποβάθμιση των μαθημάτων αυτών στην εκπαιδευτική διεργασία με το άλλοθι της «αντισταθμιστικής» δημιουργίας εξειδικευμένου τεχνοκεντρικού σχολείου.

Την ίδια στιγμή, το αμφισβητήσιμο μάθημα των θρησκευτικών παραμένει ακλόνητο στη θέση του, ενώ περισσότερο από εμφανές παραμένει και το μακρύ χέρι της Εκκλησίας στον καθορισμό της εκπαιδευτικής πολιτικής, που εξακολουθεί να φλερτάρει ανοιχτά με χαρακτηριστικά θεοκρατικών καθεστώτων. Τη στιγμή, λοιπόν, που τα σχολεία αργούν επειδή έχει την… ονομαστική του εορτή ο πολυχρονεμένος προκαθήμενος, η υπουργάρα μπορεί να βγαίνει ανέξοδα και να διακηρύττει ότι το πρόβλημα της αδιαφορίας για την τέχνη «θα λυθεί μέσω της παιδείας».

Κι έπειτα δίνει και το τελειωτικό «χτύπημα» στον πιο αγέλαστο μουρτζούφλη: επικαλείται την επικείμενη σταδιακή βελτίωση και διαφανοποίηση – το αυτονόητο δηλαδή- των διαδικασιών χρηματοδότησης πολιτιστικών δραστηριοτήτων, που έχουν κατακουρευτεί μέχρι το δέρμα και τέλος –κρατηθείτε- τη «συνέχεια» της δημιουργίας μιας σειράς σημαντικών πολιτιστικών υποδομών. Και τώρα ξεκαρδιστείτε. Αναλογιζόμενοι, ας πούμε, ότι η Πάφος θα γράψει Ιστορία το 2017 ως η πρώτη… καμπριολέ Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης.

«Ας μην κάνουμε τίποτα κι ίσως αυτό είναι τέχνη», είπε κάποτε ο Άντι Γουόρχολ και τη ρήση αυτή φαίνεται ότι έχουν βαλθεί να μετατρέψουν σε αυστηρό δόγμα λειτουργίας στο Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού. Το οποίο, σε αντίθεση με τη φύση, φαίνεται ότι δεν απεχθάνεται καθόλου το κενό, αντίθετα έχει κάνει την εκκωφαντική απραξία και την έλλειψη βούλησης παντιέρα της πολιτιστικής πολιτικής. Είναι λες και το ίδιο το κράτος προτείνει μια ευρύτερη εννοιολογική πρόταση που δοξάζει τη σημασία του Τίποτα.

Γι’ αυτό και, παραδείγματος χάριν, όταν μετονομάζουμε αεροδρόμια ούτε περνά από το μυαλό μας το όνομα κάποιου σπουδαίου ανθρώπου του Πολιτισμού. Αυτή την αδιαφορία μήπως εννοεί ο Κώστας Καδής, μέλος του Υπουργικού Συμβουλίου που πήρε τη σχετική απόφαση για το Διεθνές Αεροδρόμιο Λάρνακας;