Ο Ντίλαν απονέμεται στο Νόμπελ

Το Νόμπελ Λογοτεχνίας είχε ανάγκη τον Μπομπ Ντίλαν και όχι το αντίθετο. 

Η μορφή του Ντίλαν σε συγχαρητήρια ανάρτηση στο ξενοδοχείο Cosmopolitan του Λας Βέγκας (Φωτογραφία: Πολ Μπακ/ EPA).

Είναι αξιοσημείωτο το πώς μετά από 115 χρόνια το Βραβείο Νόμπελ διατηρεί και αυγατίζει το κύρος και την επενέργειά του. Ένας από τους λόγους ενδεχομένως είναι η ευχέρεια που έχει ο θεσμός τον οποίο θέσπισε ο εφευρέτης της άκαπνης πυρίτιδας να πυροδοτεί (sic) συζητήσεις επί συζητήσεων και να δίνει το πολιτιστικό και πολιτικό στίγμα της εποχής, συμβάλλοντας και στη διαμόρφωσή του. Ένας άλλος είναι ο πλήρης συγχρονισμός με τις τάσεις και τις αξίες που πρεσβεύει διαχρονικά ο αστικός δυτικός πολιτισμός. 

Ας μην ανοίξουμε το πονεμένο κεφάλαιο με το Νόμπελ Ειρήνης, που κοσμεί το παλμαρέ εγκληματιών πολέμου και αιματοβαμμένων συνωμοτών όπως ο Κίσινγκερ, με τη βράβευση του οποίου ο ηθικός ορθολογισμός δέχτηκε ισχυρό ράπισμα και η πολιτική σάτιρα έχασε κάθε νόημα. Ούτε και το αντίστοιχο της Οικονομίας, που έχουν παραλάβει ακόμη χειρότεροι εγκληματίες, υμνητές και θεμελιωτές της σημερινής ασύδοτης παγκοσμιοποιημένης οικονομίας του νεοφιλελευθερισμού, όπως ο γκουρού της Σχολής του Σικάγου, Μίλτον Φρίντμαν. 

Παρά τις «χαριτωμένες» αστοχίες και το γεγονός ότι αμέτρητοι άνθρωποι πάνω στον πλανήτη λατρεύουν να το μισούν, το Βραβείο Νόμπελ παραμένει η πλέον ακριβοθώρητη διάκριση στο λογοτεχνικό σύμπαν. Εξίσου χαρακτηριστικό και ενδιαφέρον είναι αυτό που σύμφωνα με τη διαθήκη του Άλφρεντ Νόμπελ απονέμεται σε εν ζωή λογοτέχνη που παράγει εντυπωσιακή εργογραφία «σε μια ιδεώδη κατεύθυνση». Οι κριτές της Σουηδικής Ακαδημίας πλούμισαν με αυτό τον Ουίνστον Τσώρτσιλ για την… αυτοβιογραφία του, ενώ άλλες φορές έφεραν στο προσκήνιο λογοτέχνες με κριτήριο το φρόνημά τους και όχι το μέγεθος του έργου τους, όπως πρόσφατα τον Κινέζο Μο Γιαν (που στα κινέζικα σημαίνει «Μη μιλάς») και πέρσι τη Λευκορωσίδα δημοσιογράφο (!) Σβετλάνα Αλεξίεβιτς. Και το μεγαλύτερο σκάνδαλο αφορά στους αμέτρητους δημιουργούς- γίγαντες που δεν το πήραν ποτέ. 

Είναι μια ειρωνεία της μοίρας που η ανακοίνωση της απονομής του Νόμπελ Λογοτεχνίας 2016 στον κύριο Ρόμπερτ Άλεν Ζίμερμαν, κατά κόσμον Μπομπ Ντίλαν, συνέπεσε χρονικά με τον θάνατο του Ντάριο Φο. Ο Ιταλός ήταν μέχρι τη μέρα εκείνη ο διασημότερος και αξιότερος εν ζωή βραβευθείς, η απονομή στον οποίο, δεδομένων των θέσεων και της άοκνης πολιτικής του δράσης, θεωρήθηκε το 1997 σχεδόν… επαναστατική πράξη από πλευράς μιας δυσκοίλιας Ακαδημίας που ταλαντεύεται μεταξύ πολιτικών μηχανορραφιών και πολιτιστικού αταβισμού. 

Αντίστοιχα τολμηρή είναι η απόφαση βράβευσης του πρώτου στην ιστορία τραγουδοποιού που τιμάται με Νόμπελ. Όχι γιατί είναι τραγουδοποιός –γιατί δεν είναι απλά και μόνο ένας τραγουδοποιός. Πραγματικά αδυνατώ να παρακολουθήσω όσους διαρρηγνύουν τα ιμάτιά τους για την απόφαση ωθούμενοι από μια νοσηρή εντύπωση ότι η λογοτεχνία είναι ένα κλειστό κλαμπ για λεξοπλόκους δεινόσαυρους. Κάποιοι μπορεί να αναγάγουν –κι εύλογα- την επιλογή του «γεφυροποιού» τροβαδούρου ως αντιπαραβολή στην προέλαση του «τειχοποιού» Ντόναλντ Τραμπ στη σύγχρονη αμερικανική πραγματικότητα. Και υπό μια έννοια πρόκειται για την πιο αντιαμερικανική και ταυτόχρονα φιλοαμερικανική επιλογή.  

Η αλήθεια είναι ότι απειροελάχιστοι λογοτέχνες έχουν καθορίσει την εποχή μας όσο ο Ντίλαν. Αφηγήθηκε με συνέπεια μεγάλες ιδέες, έννοιες και εικόνες, μεταμόρφωσε τη μουσική και τη σκέψη, ενέπνευσε διαφορετικές γενιές και τάξεις, συμφιλίωσε την ποίηση με τη μαζική κουλτούρα. Κατάφερε με τις μελωδίες, τους στίχους και την κιθάρα του όχι μόνο να επηρεάσει, αλλά και να υποκινήσει κινήματα υπέρ των πολιτικών και κοινωνικών δικαιωμάτων, όντας ταυτόχρονα η αιχμή του δόρατος του ηγεμονικού αμερικανικού πολιτισμού. Έχει τραγουδηθεί, έχει εμπνεύσει ταινίες και ντοκιμαντέρ, γνώρισε τη δόξα και την καταξίωση, σάρωσε κάθε βραβείο και διάκριση που μπορεί να ονειρευτεί άνθρωπος, κι όλα αυτά ενώ κατόρθωσε να είναι αντιδραστικός και αντικομφορμιστής, καθώς ελισσόταν ατσαλάκωτος μέσα και παράλληλα από τα γρανάζια του συστήματος και του σταρ σίστεμ. 

Φρονώ, λοιπόν, ότι μετά από μια εκτενή σειρά ελιτίστικων και πονηρών επιλογών, μεγαλύτερη ανάγκη είχε το Νόμπελ Λογοτεχνίας τον Ντίλαν κι όχι το αντίθετο.