Είναι η άμεση δημοκρατία unfair;

Με όλα τα στραβά του, το δημοψήφισμα δεν παύει να είναι μια γνήσια έκφραση άμεσης δημοκρατίας.

Είναι αλήθεια η αγωνία για την επόμενη μέρα αυτή που προκαλεί αυτό το τσίμπημα στη ραχοκοκαλιά, αυτή την ακατανίκητη παρόρμηση και στον πιο απολιτίκ Έλληνα να σηκωθεί από τον καναπέ της παραίτησης και να νιώσει πολιτικό ζώον; Ή μήπως είναι το σοκ από τη συναίσθηση της ευθύνης, το βάρος της αίσθησης ότι καλείται να πάρει μια τόσο σημαντική απόφαση μόνος του; Ο πολίτης έχει πλέον το πιστόλι στο χέρι και καλείται μετά από ένα σύντομο διάστημα περισυλλογής να τραβήξει ο ίδιος τη σκανδάλη και να κρίνει προς τα πού πρέπει να στρέψει την κάννη.

Τόσα χρόνια στο παρελθόν είχε καλομάθει να «προσλαμβάνει» με την ψήφο του τους στυγνούς επαγγελματίες να κάνουν τη βρώμικη δουλειά και στη συνέχεια είχε την ευχέρεια και ευχαρίστηση να τους βρίζει, να τους ισοπεδώνει, να τους επιρρίπτει όλα τα δεινά –ακόμη και τα δικά του κερατιάτικα. Και ξεμπέρδευε. Αστεία- αστεία, του έκατσε πολύ βολικό πολίτευμα η αντιπροσωπευτική δημοκρατία ακόμη και με αποδυναμωμένη αναλογική. Βολικό, σε σχέση με την ιδιοσυγκρασία του, την ιδιοσυγκρασία του ευθυνόφοβου με ροπή προς την ιδιωτεία.

Σωστή ή λάθος σε σχέση με το αποτέλεσμα που θα επιφέρει στην πολιτική και οικονομική πορεία της χώρας (η Ιστορία θα δείξει), η απόφαση της Κυβέρνησης Τσίπρα να δώσει τη δύναμη στον πολίτη αποτελεί ένα ενδιαφέρον πείραμα άμεσης δημοκρατίας του οποίου τα αποτελέσματα φρονώ ότι θα απασχολούν πολιτικούς επιστήμονες, κοινωνικούς ψυχολόγους, φιλόσοφους και οικονομολόγους για αρκετές δεκαετίες. Είναι, βλέπετε, τέτοια και η φύση του ερωτήματος. Δεν επιδέχεται μιας «γεμάτης», νηφάλιας και σίγουρης απάντησης με βάση την αυτοκυριαρχία και τις πεποιθήσεις του καθενός.

Θεωρητικά, το ερώτημα που είχε τεθεί στο αμέσως προηγούμενο δημοψήφισμα που πραγματοποιήθηκε στην Ελλάδα ήταν πιο απλό και εύκολο: θέλετε βασιλευόμενη ή αβασίλευτη Δημοκρατία; Στις 8 Δεκεμβρίου 1974 προσωπικά δεν υπήρχα ούτε ως υποψία στο μυαλό των γονιών μου. Δεν έχουν περάσει και λίγα χρόνια από τότε και όντας «παιδί» της μεταπολιτευτικής γενιάς νομιμοποιούμαι να εκφράσω την άποψη ότι έκτοτε δεν ζήσαμε στην Ελλάδα και τον… απόλυτο οργασμό Δημοκρατίας.

Από την πολιτική μας σκηνή παρέλασαν όλοι αυτοί οι αντιπρόσωποι που είναι συνυπεύθυνοι για τα σημερινά μαύρα χάλια της Ελλάδας. Αρκετοί από αυτούς συνωστίστηκαν τις τελευταίες μέρες στις οθόνες μας –κάποιοι απλώς ως φωτογραφία στο φόντο- για να κινδυνολογήσουν ανέξοδα για την «έξοδο από την Ευρώπη» λες και πρόκειται να εκτραπεί καμιά τεκτονική πλάκα για να προσκολλήσει την Ελλάδα στην Αφρική. Μέχρι και ο Μητσοτάκης τοποθετήθηκε, που ίσως βρίσκει κι αυτό το δημοψήφισμα «unfair», όπως το προηγούμενο.

Unfair για την πολιτική αυτή κάστα είναι η ίδια η Δημοκρατία ως έννοια. Αλλιώς δεν θα τρόμαζαν στη σκέψη ότι ο ανώριμος λαός, οι χειραγωγούμενοι πολίτες, έχουν τη δύναμη να πάρουν την κατάσταση στα χέρια τους και να παριστάνουν για λίγο τους αυτοκυβερνώμενους. Έτσι, για αλλαγή. Υποπίπτουν στο ίδιο λάθος με τις εκλογές του Ιανουαρίου: επενδύουν στον φόβο, υποτιμώντας την απόγνωση του Έλληνα.

Μπορεί το ερώτημα να είναι θολό, το χρονικό διάστημα που δόθηκε για περίσκεψη απειροελάχιστο και η επίδραση του αποτελέσματος σε κάθε περίπτωση αμφισβητούμενη, όμως το δημοψήφισμα δεν παύει να είναι μια έκφραση άμεσης δημοκρατίας. Ναι, οι πολίτες διχάζονται, καθώς οι γνώμες διίστανται και τα στρατόπεδα είναι μόλις δύο. Ο διχασμός πρώτα επέρχεται μέσα στον καθένα, μέχρι να υπερισχύσει ο Δρ Τζέκιλ ή ο Μίστερ Χάιντ και το ερώτημα έχει πολιτικές και οικονομικές προεκτάσεις κι όχι ιστορικές ή γεωγραφικές.

Στην Κύπρο το βιώσαμε στο πετσί μας μόλις πριν μια δεκαετία και οι παρενέργειες εκείνης της εμπειρίας εξακολουθούν να μας απασχολούν.

Αν μη τι άλλο, ζούμε ιστορικές στιγμές.