Παραμένουμε σκληρά αυτοδίδακτοι

Όσες σπουδές και αν κάνουμε, παραμένουμε όχι απλώς «σκληρά αυτοδίδακτοι», καταπώς έλεγε ο Σεφέρης αλλά πολλές φορές οδυνηρά ανεπίδεκτοι μαθήσεως.

Συνηθίζουμε να κομπάζουμε στην ταπεινή αυτή γωνιά του σύμπαντος για το υψηλό επίπεδο μόρφωσης των ιθαγενών. Εύκολα ή δύσκολα, κατέστη μέρος της συλλογικής κουλτούρας το κίνητρο να προσφέρονται στη νέα γενιά τα απαραίτητα ακαδημαϊκά εφόδια. Οικογένειες, ακόμη κι από τις πιο χαμηλές εισοδηματικά τάξεις, έκοβαν τον λαιμό τους κι έκαναν το κουμάντο τους προκειμένου να εντάξουν τα παιδιά τους σε μια βαριά βιομηχανία παραγωγής πτυχίων.

Αντιπαρέρχομαι της δυσάρεστης πραγματικότητας ότι πολλοί από τους κοστοβόρους, χρονοβόρους και κοπιώδεις τίτλους σπουδών δεν έχουν σήμερα κανένα ουσιαστικό αντίκρισμα, όταν πολλοί από τους κατόχους τους πόρρω απέχουν από την ιδεώδη ένταξή τους στην αγορά εργασίας. Και θα δεχτώ ότι η ουσία της ακαδημαϊκής πνευματικής και γνωστικής περιπέτειας δεν είναι η επαγγελματική αποκατάσταση: το ταξίδι είναι σημαντικότερο από τον προορισμό. Από την άποψη αυτή, η επένδυση στη γνώση δεν πάει ποτέ στράφι.

Παρά το γεγονός ότι έχει ενδιαφέρον σε όρους οικονομίας να βλέπει κανείς ότι η γνώση αυτή διαχέεται και αξιοποιείται στην παραγωγική διαδικασία, το πιο σημαντικό είναι να τη δει να αξιοποιείται στην αναβάθμιση του πνευματικού επιπέδου, της πολιτικής συμπεριφοράς, της νοοτροπίας μιας ολόκληρης κοινωνίας.

Προσωπικά, δεν αισθάνομαι ότι ζω σε μια πνευματικά και κοινωνικά ακμάζουσα κοινωνία και θεωρώ ότι όλος αυτός ο ακαδημαϊκός πλούτος μεταφράζεται -προς το παρόν;- σε χαρτιά χωρίς αντίκρισμα. Όσες σπουδές και να κάνουμε, παραμένουμε όχι απλώς «σκληρά αυτοδίδακτοι», καταπώς έλεγε ο Σεφέρης αλλά πολλές φορές οδυνηρά ανεπίδεκτοι μαθήσεως.

Είμαστε ανεκτικοί στην ατιμωρησία, γιατί ο καθένας πρώτιστα έχει κάνει κι έχει συγκαλύψει τη δική του μικρή, καθημερινή κουτσουκέλα.

Γι’ αυτό και παρότι στα λόγια αποστρεφόμαστε, με τις πράξεις μας όχι μόνο ανεχόμαστε, αλλά συντηρούμε και λιβανίζουμε μια αυτοαναφορική πολιτική τάξη περιορισμένης ευφυΐας που δεν ανταποκρίνεται στις ανάγκες και τις ανησυχίες των απλών ανθρώπων, αλλά χορεύει σαν την αρκούδα στον ρυθμό του ντεφιού που βαράει το τραπεζικό κατεστημένο και οι μικροί κύκλοι των ελίτ.

Συντηρούμε και λιβανίζουμε, επίσης, ένα συμπαγές σύστημα αλλαξοκαρεκλιών, στο οποίο εμμέσως ή αμέσως διασυνδεόμαστε κι οι ίδιοι. Ένα σύστημα που μας μοιάζει.

Έτσι λειτουργούν τα πράγματα εδώ – τι να κάνουμε; Κι ας αρνούμαστε να παραδεχτούμε ότι ουσιαστικά με τον τρόπο αυτό ακυρώνουμε τη δυναμική που θα μπορούσε να προσφέρει αυτή η αύξηση του μορφωτικού επιπέδου.

Η πνευματική και πολιτισμική παρακμή που προηγήθηκε διάβρωσε τις αντιστάσεις μας. Ακολουθήσαμε λάθος πρότυπα και πλαδαρέψαμε βολεμένοι μέσα σε εφήμερες και επιφανειακές απολαύσεις και ανέσεις, θέτοντας λάθος προτεραιότητες στη ζωή μας.

Ο Πολιτισμός είναι ένα απαραίτητο συλλογικό αγαθό που θα έπρεπε να νοείται ως δημόσιο, όπως το νερό, οι δρόμοι, τα πάρκα. Αλλά και απαραιτήτως ιδιωτικό, αυτονόητο, σαν το οξυγόνο. Η διανόηση είναι ένα κρίσιμο εργαλείο για την κατανόηση της πραγματικότητας κι ένας καθοριστικός παράγοντας κοινωνικής συνοχής. Ένας μπούσουλας για μια κοινωνία αγνότερη, σοφότερη, υγιέστερη, «αλλεργική» σε λαϊκισμούς, εθνικιστικές εξάρσεις, ηθικά ελλείμματα και ανθεκτική σε κάθε είδους κοινωνικές παρεκκλίσεις. Μια κοινωνία δεκτική στη διαφορετικότητα, γενναιόδωρη και ανοιχτή.

Η απρόσκοπτη πρόσβαση σε τίτλους σπουδών, δυστυχώς, δεν εγγυάται αυτή την κατάκτηση.