Η άνοιξη του κυπριακού έργου

Η εποχή που μάς κάθονται απανωτά μια σειρά από μοντέρνων προδιαγραφών καλογραμμένα έργα, με ενδιαφέρουσα πλοκή και επαρκώς ψυχογραφημένους χαρακτήρες, δεν μπορεί παρά να αποτελεί ορόσημο για την ιστορία του κυπριακού θεάτρου.

Κυπριακό θέατρο χωρίς ενεργή και πειστική εγχώρια θεατρική γραφή νοείται, αλλά υπολείπεται σε πολλά και κυρίως σε αυθεντικότητα, παρεμβατικότητα και οικειότητα. Όπως εννοείτο όλα αυτά τα τελευταία χρόνια που αρκούμασταν στο διεθνές και το ελληνικό έργο και σπάνια «έσπαγε» τη ρουτίνα μας κάποιο κυπριακό έργο, σαν διάττον αστέρι, συνήθως άγουρο και οριακά παραστάσιμο. Ολοένα και σπανιότερα οι κυπριακοί θίασοι εμπιστεύονταν πια τα συνήθως πρόχειρα και συγκινησιοθηρικά δραματουργικά εγχειρήματα, που πολλές φορές αντέγραφαν ή ακολουθούσαν παρωχημένα και εξαντλημένα ψυχολογικά και κοινωνικά μοτίβα.

Η εποχή λοιπόν που μάς κάθονται απανωτά μια σειρά από μοντέρνων προδιαγραφών καλογραμμένα έργα, με ενδιαφέρουσα πλοκή και επαρκώς ψυχογραφημένους χαρακτήρες, δεν μπορεί παρά να αποτελεί ορόσημο για την ιστορία του κυπριακού θεάτρου. Και τη διάγουμε αυτή τη στιγμή.

Όχι, δεν υπάρχει σοβαρός λόγος να βγούμε όλοι στους δρόμους πανηγυρίζοντες για την αναγέννηση του κυπριακού θεάτρου. Δεν μπορούμε όμως να μην εισπράξουμε στην ατμόσφαιρα μια πραγματική αλλαγή πλεύσης που συνδέεται με την εφαρμογή του φημισμένου προγράμματος PLAY πριν από περίπου 2-2,5 χρόνια: μια γόνιμη συνεργασία του Κυπριακού Κέντρου του Διεθνούς Ινστιτούτου Θεάτρου με τον Θεατρικό Οργανισμό Κύπρου, που ξεκίνησε με ένα εργαστήρι θεατρικής γραφής από τον Βρετανό ειδικό Γκρέιαμ Γουάιμπραου.

Στο πρόγραμμα σταδιακά ενεπλάκησαν 17 συγγραφείς και προέκυψαν κάμποσα έργα, που «δουλεύτηκαν» σε συνεργασία με ομάδα συμβούλων θεατρικής γραφής και με σκηνικές απόπειρες μέσω θεατρικών αναλογίων, ενώ με τον χρόνο κάποια από αυτά κέρδισαν την εμπιστοσύνη θεατρικών σχημάτων, που επίσης ενεπλάκησαν στην όλη διαδικασία. Δύο έχουν ήδη ανέβει και αναμένεται τους επόμενους μήνες να δούμε τουλάχιστον άλλα τρία.

Μια σημαντική πτυχή του προγράμματος είναι η οικοδόμηση εκτίμησης και εμπιστοσύνης μεταξύ του δραματουργικού δυναμικού και των επαγγελματικών σχημάτων, τα οποία μέχρι τώρα, παρότι είχαν επιπλέον οικονομικά κίνητρα για το ανέβασμα έργων ντόπιων συγγραφέων, φύσαγαν και το γιαούρτι, έχοντας καεί στον χυλό αρκετών αποτυχημένων παραγωγών.

Την ίδια περίοδο είδαμε και εξακολουθούμε να βλέπουμε κι άλλες προτάσεις -εκτός PLAY- από απόπειρες Κυπρίων να ασχοληθούν με τη θεατρική γραφή και να ζωντανέψουν τις ιστορίες τους στη σκηνή.  Από νέους, αλλά και παλαιότερους συγγραφείς (ενδεικτικά, βλ. αντίστοιχα το «Εν Κινήσει» του Γιώργου Κλεάνθους και τη «Χαρούλα» του Χρίστου Ζάνου. Ακόμη και θίασοι που δεν ενοχλούνται ουδόλως να φέρουν την ταμπέλα του «εμπορικού» και επιτρέπουν στις παραστάσεις τους την κατανάλωση ποπ κορν, τσιπς και αναψυκτικών, τόλμησαν και δικαιώθηκαν να επενδύσουν στο ταλέντο ενός ντόπιου συγγραφέα. Μια τέτοια περίπτωση είναι το «Μεθυσμένο Μοσχαράκι» των Στέλιου Θεοχάρους και Μαρίνας Φραγκεσκίδου, ενώ παραδείγματα ξεφυτρώνουν καθημερινά και σχεδόν από το πουθενά.

Μια άνθηση του θεατρικού λόγου μπορεί να κεφαλαιοποιηθεί σε ουσιαστική πνευματική ανύψωση, καθώς μπορεί να αντικατοπτρίσει υπαρξιακούς και κοινωνικούς προβληματισμούς και να αποτελέσει μοχλό κοινωνικής αφύπνισης και αυτεπίγνωσης. Στο στάδιο των πρώτων εντυπώσεων, το οποίο διάγουμε, η συγκομιδή πόρρω απέχει από το να χαρακτηριστεί «στιβαρή σύγχρονη δραματουργία», με αυτόχθονα χαρακτηριστικά, αλλά ταυτόχρονα επεκτεινόμενη σε οικουμενικές οδούς. Το πρώτο βήμα όμως έγινε.

Το επόμενο στάδιο, με την εξέλιξη του προγράμματος, μπορεί να είναι ο συντονισμός των Κυπρίων θεατρικών συγγραφέων με τις αισθητικές και άλλες ανησυχίες στην Ευρώπη και τον υπόλοιπο κόσμο, η συμπόρευση με διεθνή δραματουργικά πρότυπα και η διατήρηση στενής επαφής με τα σύγχρονα επιτεύγματα της διεθνούς δραματουργίας.

Όπως κάθε είδος πνευματικής δημιουργίας, το θεατρικό έργο μπορεί να αποτελέσει καθρέφτη και παράλληλα καθαρτήριο για όσα κοινωνικά και πολιτικά γεγονότα ταλανίζουν μια χώρα. Και σε βάθος χρόνου μπορεί να συμβάλει στον απεγκλωβισμό της κοινωνίας από τα ίδιά της τα στεγανά, αυτά που επέβαλε μια πνευματική και δημιουργική ένδεια κι ένας πνευματικός και δημιουργικός αποπροσανατολισμός, που στο τέλος της ημέρας έκαψαν για τα καλά τη γούνα μας.