Εκτιμώ ειλικρινά και απεριόριστα τον δείκτη νοημοσύνης κάποιων συναδέλφων για να πιστέψω ότι πραγματικά θεώρησαν την υπόθεση με το γλωσσάρι ως απειλή για την ελευθερία της έκφρασης.
Ένα γλωσσάρι για να συνεννοούμαστε μεταξύ μας οι Ελληνοκύπριοι δεν θα ήταν άσχημη ιδέα, έγραφε πρόσφατα χάριν παιδιάς –ή και όχι- ο καλός συνάδελφος Γιάννης Αντωνίου. Κι έχω την αίσθηση ότι χτύπησε κέντρο. Η ακατάσχετη γλωσσαροδιάρροια των τελευταίων εβδομάδων, με τους τόνους στον δημόσιο διάλογο να έχουν φτάσει στα ύψη και το επίπεδο να σκάβει, συχνά, τον πάτο δίνει το στίγμα ενός ζητήματος που είναι καθαρά για εσωτερική κατανάλωση. Μεγαλοποιήθηκε απ’ όσους αισθάνονται ότι είναι πιο φωτισμένοι από τους «άλλους» κι επιμένουν να φωνασκούν ότι κατέχουν την απόλυτη αλήθεια, την οποία μάλλον οι ίδιοι θέτουν εν αμφιβόλω εφόσον τρέμουν μήπως κλονιστεί από ένα ασόβαρο συμβουλευτικό εγχειρίδιο περί χρήσης λέξεων που ενοχλούν.
Συνειδητότατα το χαρακτηρίζω ασόβαρο, γιατί το θεωρώ τέτοιο τόσο στην ουσία του, όσο ακόμη περισσότερο ως σκέψη ότι ήταν ποτέ δυνατόν ένα τέτοιο εγχείρημα να ληφθεί σοβαρά υπόψη ως υπόθεση εργασίας και να ευοδωθεί μέσα στο πλαίσιο μιας κοινότητας πολιτικά πληγωμένης, ψυχολογικά ακρωτηριασμένης, κοινωνικά ανώριμης, συνωμοσιοπαρανοϊκής, με ροπή στον διχασμό και την πόλωση και με απέχθεια προς την αντίθετη άποψη.
Εκτιμώ ειλικρινά και απεριόριστα τον δείκτη νοημοσύνης κάποιων συναδέλφων για να πιστέψω ότι πραγματικά θεώρησαν την υπόθεση με το γλωσσάρι ως απειλή για την ελευθερία της έκφρασης ή ακόμη και για τη σφριγηλότητα του εθνικού φρονήματος, που παραδοσιακά βρίσκεται σε «καλά» χέρια. Μάλλον ως βούτυρο στο ψωμί το είδαν για να ενδυναμώσουν ακόμη περισσότερο τη διαλεκτική μιας συγκεκριμένης σχολής σκέψης και μια καλή ευκαιρία για αποδυνάμωση της απέναντι σχολής. Μια διαδικασία που θα μπορούσε να καταλήξει και σε ξεκαθάρισμα ιδεολογικών λογαριασμών. Και όντως, έμοιαζε λες και οι εμπνευστές αυτού του επιπόλαιου εγχειριδίου τούς έδιναν επιχειρήματα στο πιάτο.
Αν αρνιόμουν πεισματικά μέχρι σήμερα να ασχοληθώ δημόσια με το (μη) θέμα αυτό, ήταν ίσως επειδή έβρισκα δύσκολο να αποβάλλω την αίσθηση ότι όλα αυτά τα δακρύβρεχτα βυθοκορήματα δεν έχουν καμία βάση, ότι η συζήτηση είναι παραφουσκωμένη και λιγάκι υποκριτική και το τελευταίο πράγμα που αφορά είναι το ενδεχόμενο λογοκρισίας. Σκέφτηκα ότι δεν έχω κάτι να προσφέρω αναφερόμενος σε πράγματα που θεωρώ αυτονόητα. Μέρα με τη μέρα όμως, πείστηκα ότι ουδέν κακό αμιγές καλού κι άρχισα να διακρίνω τη χρησιμότητα, τελικά, του εγχειρήματος όπως τουλάχιστον εξελίχθηκε. Κι αυτό γιατί για μια φορά ακόμη φανέρωσε πόσο ανέτοιμοι είμαστε για διάλογο με σεβασμό στην άλλη πλευρά και ανίκανοι να διακρίνουμε αρετές και καλές προθέσεις στα μυαλά αυτών με τους οποίους διαφωνούμε. Δεν μιλώ, φυσικά, για διάλογο μεταξύ Ε/κ και Τ/κ, αλλά για ενδοκοινοτικό.
Η ελληνοκυπριακή, όπως και η ευρύτερη σύγχρονη ελληνική ιστορία βρίθει από δίπολα, διχασμούς και αντίπαλες τσιμεντένιες νοοτροπίες: Κιτιακοί- κυρηναϊκοί, γριβικοί- μακαριακοί, απορριπτικοί- ενδοτικοί και δεν συμμαζεύεται, όπως στην Ελλάδα είχαμε τα αναθέματα μεταξύ καθαρολόγων και μαλλιαρών, βενιζελικών και βασιλικών, κομμουνιστών κι εθνικιστών, καραμανλικών και παπανδρεϊκών. Η έριδα, βαθιά φωλιασμένη στον γενετικό κώδικα της φυλής και στην κουλτούρα μας, δεν χάνει ποτέ ευκαιρία να ξεπροβάλλει με αυτοκαταστροφικές διαθέσεις. Ο διχασμός παραμονεύει εκεί που ο εις θέλει να κάνει το άσπρο μαύρο και ο έτερος το αντίστροφο, χωρίς καμία διάθεση συναίνεσης κάπου στην γκρίζα ζώνη.
Πρόσχημα είναι η ελευθερία της έκφρασης όταν κάποιοι τη χρησιμοποιούν ως μαντζούνι για να γητεύσουν –ή να δαιμονοποιήσουν- την αντίθετη άποψη, ως εργαλείο πολιτικού λιντσαρίσματος και ως σάλπισμα για ένα λυσσαλέο κυνήγι μαγισσών. Ο τουρκικός στρατός δεν είναι κατοχικός, είναι κατοχικότατος. Όμως τα ξεκουμπίδια δεν θα επισπευθούν αν το λέμε συνέχεια μεταξύ μας σαν ξόρκι, λες και κατά βάθος το αμφισβητούμε. Η πόλωση όμως ποιους συμφέρει και ποιους ενισχύει όσο εμείς κοροϊδευόμαστε μεταξύ μας και βράζουμε στο ζουμί μας;
Δεν ζούμε, λοιπόν, σε ολοκληρωτικό καθεστώς και κανείς δεν μπορεί να μας επιβάλλει πώς να εκφράσουμε τη γνώμη μας, η οποία ποτέ δεν είναι ελεύθερη κι ας μη γελιόμαστε: Ένθετο γλωσσάρι έχουμε όλοι μέσα στο μυαλό μας και λέγεται συνείδηση ή και κοσμοθεωρία.
Ένα γλωσσάρι για να συνεννοούμαστε μεταξύ μας οι Ελληνοκύπριοι δεν θα ήταν άσχημη ιδέα, έγραφε πρόσφατα χάριν παιδιάς –ή και όχι- ο καλός συνάδελφος Γιάννης Αντωνίου. Κι έχω την αίσθηση ότι χτύπησε κέντρο. Η ακατάσχετη γλωσσαροδιάρροια των τελευταίων εβδομάδων, με τους τόνους στον δημόσιο διάλογο να έχουν φτάσει στα ύψη και το επίπεδο να σκάβει, συχνά, τον πάτο δίνει το στίγμα ενός ζητήματος που είναι καθαρά για εσωτερική κατανάλωση. Μεγαλοποιήθηκε απ’ όσους αισθάνονται ότι είναι πιο φωτισμένοι από τους «άλλους» κι επιμένουν να φωνασκούν ότι κατέχουν την απόλυτη αλήθεια, την οποία μάλλον οι ίδιοι θέτουν εν αμφιβόλω εφόσον τρέμουν μήπως κλονιστεί από ένα ασόβαρο συμβουλευτικό εγχειρίδιο περί χρήσης λέξεων που ενοχλούν.
Συνειδητότατα το χαρακτηρίζω ασόβαρο, γιατί το θεωρώ τέτοιο τόσο στην ουσία του, όσο ακόμη περισσότερο ως σκέψη ότι ήταν ποτέ δυνατόν ένα τέτοιο εγχείρημα να ληφθεί σοβαρά υπόψη ως υπόθεση εργασίας και να ευοδωθεί μέσα στο πλαίσιο μιας κοινότητας πολιτικά πληγωμένης, ψυχολογικά ακρωτηριασμένης, κοινωνικά ανώριμης, συνωμοσιοπαρανοϊκής, με ροπή στον διχασμό και την πόλωση και με απέχθεια προς την αντίθετη άποψη.
Εκτιμώ ειλικρινά και απεριόριστα τον δείκτη νοημοσύνης κάποιων συναδέλφων για να πιστέψω ότι πραγματικά θεώρησαν την υπόθεση με το γλωσσάρι ως απειλή για την ελευθερία της έκφρασης ή ακόμη και για τη σφριγηλότητα του εθνικού φρονήματος, που παραδοσιακά βρίσκεται σε «καλά» χέρια. Μάλλον ως βούτυρο στο ψωμί το είδαν για να ενδυναμώσουν ακόμη περισσότερο τη διαλεκτική μιας συγκεκριμένης σχολής σκέψης και μια καλή ευκαιρία για αποδυνάμωση της απέναντι σχολής. Μια διαδικασία που θα μπορούσε να καταλήξει και σε ξεκαθάρισμα ιδεολογικών λογαριασμών. Και όντως, έμοιαζε λες και οι εμπνευστές αυτού του επιπόλαιου εγχειριδίου τούς έδιναν επιχειρήματα στο πιάτο.
Αν αρνιόμουν πεισματικά μέχρι σήμερα να ασχοληθώ δημόσια με το (μη) θέμα αυτό, ήταν ίσως επειδή έβρισκα δύσκολο να αποβάλλω την αίσθηση ότι όλα αυτά τα δακρύβρεχτα βυθοκορήματα δεν έχουν καμία βάση, ότι η συζήτηση είναι παραφουσκωμένη και λιγάκι υποκριτική και το τελευταίο πράγμα που αφορά είναι το ενδεχόμενο λογοκρισίας. Σκέφτηκα ότι δεν έχω κάτι να προσφέρω αναφερόμενος σε πράγματα που θεωρώ αυτονόητα. Μέρα με τη μέρα όμως, πείστηκα ότι ουδέν κακό αμιγές καλού κι άρχισα να διακρίνω τη χρησιμότητα, τελικά, του εγχειρήματος όπως τουλάχιστον εξελίχθηκε. Κι αυτό γιατί για μια φορά ακόμη φανέρωσε πόσο ανέτοιμοι είμαστε για διάλογο με σεβασμό στην άλλη πλευρά και ανίκανοι να διακρίνουμε αρετές και καλές προθέσεις στα μυαλά αυτών με τους οποίους διαφωνούμε. Δεν μιλώ, φυσικά, για διάλογο μεταξύ Ε/κ και Τ/κ, αλλά για ενδοκοινοτικό.
Η ελληνοκυπριακή, όπως και η ευρύτερη σύγχρονη ελληνική ιστορία βρίθει από δίπολα, διχασμούς και αντίπαλες τσιμεντένιες νοοτροπίες: Κιτιακοί- κυρηναϊκοί, γριβικοί- μακαριακοί, απορριπτικοί- ενδοτικοί και δεν συμμαζεύεται, όπως στην Ελλάδα είχαμε τα αναθέματα μεταξύ καθαρολόγων και μαλλιαρών, βενιζελικών και βασιλικών, κομμουνιστών κι εθνικιστών, καραμανλικών και παπανδρεϊκών. Η έριδα, βαθιά φωλιασμένη στον γενετικό κώδικα της φυλής και στην κουλτούρα μας, δεν χάνει ποτέ ευκαιρία να ξεπροβάλλει με αυτοκαταστροφικές διαθέσεις. Ο διχασμός παραμονεύει εκεί που ο εις θέλει να κάνει το άσπρο μαύρο και ο έτερος το αντίστροφο, χωρίς καμία διάθεση συναίνεσης κάπου στην γκρίζα ζώνη.
Πρόσχημα είναι η ελευθερία της έκφρασης όταν κάποιοι τη χρησιμοποιούν ως μαντζούνι για να γητεύσουν –ή να δαιμονοποιήσουν- την αντίθετη άποψη, ως εργαλείο πολιτικού λιντσαρίσματος και ως σάλπισμα για ένα λυσσαλέο κυνήγι μαγισσών. Ο τουρκικός στρατός δεν είναι κατοχικός, είναι κατοχικότατος. Όμως τα ξεκουμπίδια δεν θα επισπευθούν αν το λέμε συνέχεια μεταξύ μας σαν ξόρκι, λες και κατά βάθος το αμφισβητούμε. Η πόλωση όμως ποιους συμφέρει και ποιους ενισχύει όσο εμείς κοροϊδευόμαστε μεταξύ μας και βράζουμε στο ζουμί μας;
Δεν ζούμε, λοιπόν, σε ολοκληρωτικό καθεστώς και κανείς δεν μπορεί να μας επιβάλλει πώς να εκφράσουμε τη γνώμη μας, η οποία ποτέ δεν είναι ελεύθερη κι ας μη γελιόμαστε: Ένθετο γλωσσάρι έχουμε όλοι μέσα στο μυαλό μας και λέγεται συνείδηση ή και κοσμοθεωρία.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου