Τα πάντα εκτός από το αυτονόητο

Στην Κύπρο μπορεί κανείς να αναλύσει τα πάντα εκτός από το αυτονόητο.

Ιδανικά, το κείμενο αυτό θα γραφόταν εντελώς διαφορετικά. Έχοντας ήδη παρακολουθήσει δουλειά τής Κύπριας συγγραφέως και σκηνοθέτιδας, θα είχα άρει την επιείκια και θα προσπαθούσα να εστιάσω στις αδυναμίες, να τις αντιπαραβάλω με τα θετικά στοιχεία, να κάναμε μια ωραία καλλιτεχνική συζήτηση. Για το αν ήταν απαραίτητο οι υποκριτικές καταθέσεις να έχουν τόσο νεύρο και ένταση, πόσο χρηστική ήταν αυτή η εκφραστική και κινησιολογική εξωστρέφεια, αν λειτούργησε το αφαιρετικό φόντο του σκηνικού στον χώρο της Νέας Σκηνής του ΘΟΚ. Θα είχα την ευχέρεια να κακίσω την Αλιγιέ Ουμανέλ για το γεγονός ότι επιλέγει να μην μπει κάτω από το πετσί των ηρωίδων, να μην εστιάσει στο εσωτερικό ψυχικό τοπίο, αλλά στις εξωτερικές, εύθραυστες ισορροπίες που προκύπτουν από τις συγκρουσιακές τους σχέσεις.

Στην Κύπρο, όμως, μπορεί κανείς να αναλύσει τα πάντα εκτός από το αυτονόητο. Οι προγραμματισμένες φιλοξενούμενες παραστάσεις παραγωγής του Τουρκοκυπριακού Δημοτικού Θεάτρου Λευκωσίας από τον ΘΟΚ είναι ένα ιστορικό γεγονός πολιτικά φορτισμένο. Από μόνο του κι όχι επειδή έσπασε ο διάολος το ποδάρι του και η φιλοξενία συνέπεσε με το ναυάγιο των διαπραγματεύσεων στη βόρεια όχθη της ημισεληνοειδούς λίμνης της Γενεύης. Ούτε καν λόγω της ναρκοθετημένης θεματικής του έργου, που ψηλαφεί απευθείας και χωρίς αναισθητικό τις αιμάσσουσες πληγές της σύγχρονης ιστορίας.

Δυστυχώς, η ιστορία του Θεατρικού Οργανισμού Κύπρου –ο οποίος ιδρύθηκε πριν τη βίαιη διχοτόμηση του νησιού και συνεπώς από την ίδρυσή του (έπρεπε να) αφορούσε όλους τους κατοίκους του νησιού– δείχνει ότι το ανέβασμα τουρκοκυπριακού έργου αποτελεί θέμα-ταμπού. Η συνεργασία με Τουρκοκύπριο καλλιτέχνη, σκηνοθέτη, ηθοποιό, σκηνογράφο κ.ο.κ. θα αποτελούσε είδηση. Έτσι, αποτέλεσε είδηση η φιλοξενία τουρκοκυπριακής παραγωγής.

Με το «Σπίτι», η Ουμανέλ ολοκληρώνει μια τριλογία πάνω στην κυπριακή τραγωδία και τις συνέπειές της πάνω σε όλους τους κατοίκους του νησιού. Είχαν προηγηθεί ο «Πασατέμπος», που εστίαζε στον χρόνο και πώς αλλάζει τους ανθρώπους μετά τον πόλεμο, κι ο «Αγνοούμενος», που άγγιζε τις επιπτώσεις στις επόμενες γενιές. Η τριλογία κλείνει αγγίζοντας το λίαν εύφλεκτο θέμα του χώρου, της ιδιοκτησίας. Εκτιμάς ακόμη περισσότερο τη γενναιοδωρία και την τόλμη της συγγραφέως, αν αναλογιστείς ότι τυγχάνει σύζυγος του ραγδαία ανερχόμενου πολιτικά Κουντρέτ Οζερσάι, διαπραγματευτή της τουρκοκυπριακής κοινότητας στο Κυπριακό επί Έρογλου και ανθυποψηφίου του Ακιντζί για την «προεδρία».

Φρονώ πως αν Ελληνοκύπριος συγγραφέας τολμούσε να καταπιαστεί με τα θέματα αυτά με το ρεαλιστικό βλέμμα της Ουμανέλ, που φιλτράρει διακριτικά τους ατελείς χαρακτήρες για να κάνει ένα ξεκάθαρο πολιτικό σχόλιο, τολμώντας να κόψει το καρπούζι στη μέση, η μόνη περίπτωση να το ανεβάσει ο ΘΟΚ ήταν να είχε συμβιβαστεί με την ιδέα καθημερινών διαδηλώσεων στην οδό Γρηγόρη Αυξεντίου. Χωρίς να λέω ότι η δημοκρατία κάνει πάρτι στην κατεχόμενη βόρεια Κύπρο, σίγουρα έχει κυλήσει πολύ νερό στο αυλάκι από τότε που το ντενκτασικό καθεστώς εκφόβιζε τον Γιασάρ Ερσόι και τον κατηγορούσε ως «προδότη», «φιλέλληνα», «μειοδότη» κ.λπ. –αν αναλογικά σας θυμίζουν κάτι αυτές οι κατηγορίες. Ο Ερσόι ήταν συμμαθητής στη Λεμεσό του μετέπειτα ερασιτέχνη ηθοποιού, «δημάρχου» Λευκωσίας και νυν ηγέτη των Τουρκοκυπρίων, ο οποίος τον βοήθησε να ιδρύσει, τη δεκαετία του ’80 το Δημοτικό Τουρκοκυπριακό Θέατρο.

Η πολιτική δεν είναι σαν το παραμύθι με την Κοκκινοσκουφίτσα και τον κακό λύκο. Με τις εξελίξεις να μοιάζουν με σκωτσέζικο ντους και την πολιτική σπαζοκεφαλιά του Κυπριακού να φαντάζει ανεπίλυτη, είναι μια μικρή ανακούφιση να βλέπεις ανθρώπους –ειδικά εκπροσώπους της «χαμένης» μεταπολεμικής γενιάς– να πέφτουν με τα μούτρα στα λογικά παράδοξα των πραγματικοτήτων, να μπαίνουν στη θέση του άλλου, να νιώθουν τον πόνο του και να ανατέμνουν τα συγκινησιακά συστήματα αντικρίζοντας την Ιστορία κατάματα. Το μετέωρο ερώτημα «σε ποιον ανήκει το σπίτι;» πλανάται εφιαλτικά εδώ και δεκαετίες. Κι όσο πιο πολύ βιάζεται κανείς να δώσει την απάντηση, με βάση μόνο τα δικά του βιώματα, τόσο ελέγχεται για στενομυαλιά.