Η δημιουργική αμηχανία ως φάρμακο στις παθογένειες της λεγόμενης «ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης».
Λέγεται ότι αν ένας τρελός αποκτήσει επίγνωση της τρέλας του, βρίσκεται ήδη σε καλό δρόμο προς την πνευματική υγεία. Η αυτοκριτική εγρήγορση είναι σπουδαίο χάρισμα, το πιο σημαντικό σκαλοπάτι προς την ουσιαστική βελτίωση. Όταν κοιτάζουμε τον εαυτό μας στον καθρέφτη συνήθως ενεργοποιείται ένας ναρκισσιστικός μηχανισμός αυτο-επιείκειας που κρύβει ή καλλωπίζει τα ελαττώματά μας. Κατά προέκταση αυτό ισχύει για το σπίτι μας, τη γειτονιά μας, μέχρι που φτάνουμε στα ευρύτερα σύνολα. Με το να φωτίζει και να λιβανίζει κανείς τα «προτερήματα» του δικού του έθνους και πολιτισμού κοιτάζοντας τα κουσούρια των άλλων, εκτός του ότι δεν συνιστά δείγμα ανωτερότητας κι ότι δεν διαφέρει από την κουτσομπόλα του χωριού που περνά πριονοκορδέλα την καμπούρα γειτόνισσα, οδηγείται και σ’ ένα σκοτεινό μονόδρομο στείρας εσωστρέφειας.
Υπό αυτή την έννοια, ο ευρωσκεπτικισμός δεν είναι κατάρα και σύμπτωμα αλλά ρεαλιστική, γόνιμη αντίδραση. Δεν αναφέρομαι φυσικά στον επαρχιώτικο πατριδοκάπηλο ευρωσκεπτικισμό του Φάρατζ, της Λεπέν, του Όρμπαν, του Κασιδιάρη και όσων ευαγγελίζονται έναν κόσμο γεμάτο από κράτη- σκαντζόχοιρους. Ούτε βεβαίως αναμένω γόνιμες αυτοκριτικές αντιδράσεις από τους γιάπηδες εκπροσώπους των πανίσχυρων καρτέλ οικονομικών συμφερόντων, που τρώνε σαν σαράκι τα θεμέλια του ίδιου του οικοδομήματος πάνω στο οποίο στηρίζουν την αδηφαγία τους.
Αφορμή γι’ αυτή την μακρήγορη εισαγωγή αποτέλεσε η θέαση της κινηματογραφικής ταινίας της Μάρεν Άντε «Τόνι Έρντμαν», το βράδυ της Πέμπτης. Και το πλαίσιο στο οποίο έγινε η προβολή: τη διοργάνωσε το Γραφείο Ενημέρωσης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου που όπως κάθε χρόνο παρουσιάζει και στην Κύπρο υποτιτλισμένες τις τρεις φιναλίστ ταινίες του Βραβείου LUX.
Ο κινηματογράφος, ως ισχυρή και λαϊκή τέχνη είναι αξιοσημείωτο συστατικό του λεγόμενου εποικοδομήματος, του πλέγματος αρχών και αντιλήψεων που πατά πάνω στην οικονομική βάση της κοινωνίας. Οι υποστηρικτές του οράματος της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, όσοι δεν έχουν χάσει ακόμη τις ελπίδες τους, γνωρίζουν ότι η αδιαπραγμάτευτη στήριξη στην κινηματογραφική παραγωγή έχει νόημα μόνο αν συνδέεται με μια βαθιά αυτοκριτική ματιά. Διαφορετικά, ποια άλλη εξήγηση υπάρχει που μια ταινία σαν αυτή φτάνει μια ανάσα (αναμένεται να το πάρει την ερχόμενη Τετάρτη) από το βραβείο που έχει θεσπίσει το ίδιο το Ευρωκοινοβούλιο; Εντάξει δεν είναι ότι οι ευρωβουλευτές σκαμπάζουν στην πλειοψηφία τους από κινηματογράφο, ή ότι έχουν μπει καν στη διαδικασία να παρακολουθήσουν τις ταινίες. Ωστόσο, κάποιοι βοηθοί τους θα τις είδαν, δεν μπορεί. Και πίσω από μια φαινομενικά ανθρώπινη και στοργική ταινία δεν μπορεί να μη διέκριναν τον αυτοσχέδιο μηχανισμό επίγνωσης που έθεσε «κακόβουλα» η Γερμανίδα σκηνοθέτις.
Σε πρώτο επίπεδο η ταινία, που συζητήθηκε έντονα τον Μάιο στις Κάννες, ανατέμνει την ανάγκη για ουσιαστική επικοινωνία. Ο συναισθηματικά ανώριμος, μεσήλικας πατέρας προσπαθεί να ανακτήσει τους χαμένους δεσμούς με την αγέλαστη «golden girl» κόρη του, κέρβερο μιας γερμανικής πολυεθνικής στο Βουκουρέστι. Επινοεί, αλά Άντι Κάουφμαν, έναν φανταστικό χαρακτήρα και της ξανασυστήνεται για να την ανακουφίσει από τη στρεσογόνα ρουτίνα της.
Οι γονείς που παρεισφρέουν στην ιδιωτική μας ζωή προκαλούν ούτως ή άλλως αμηχανία. Στα γερμανικά ωστόσο η λέξη αυτή δεν υπάρχει: αποκαλείται ντροπή. Το ζήτημα στην ταινία αυτή είναι ότι πίσω από τη βροντερή κραυγή που μας προτρέπει να αναλογιστούμε τις προτεραιότητες στην καθημερινότητα που έχουμε στήσει, υποβόσκει ένα γενναίο σχόλιο για το ρόλο των γυναικών στην ανταγωνιστική αρένα της καπιταλιστικής οικονομίας, την εξουσία των πολυεθνικών, την κατακερματισμένη ανθρωπογεωγραφία της Ευρώπης, την κυνικότητα και τις κραυγαλέες αντιθέσεις του σύγχρονου δυτικού κόσμου.
Στο Βουκουρέστι, την πόλη που «διαθέτει το μεγαλύτερο mall στην Ευρώπη, αλλά οι ντόπιοι δεν μπορούν να ψωνίσουν από εκεί» οι αντιθέσεις αυτές ακόμη πιο έντονες. Κι η Άντε καταφέρνει να τις τονίσει με τον πιο αυτοσαρκαστικό, υπόγεια ευρωσκεπτικιστικό, αλλά αθεράπευτα φιλοευρωπαϊκό τρόπο.
Λέγεται ότι αν ένας τρελός αποκτήσει επίγνωση της τρέλας του, βρίσκεται ήδη σε καλό δρόμο προς την πνευματική υγεία. Η αυτοκριτική εγρήγορση είναι σπουδαίο χάρισμα, το πιο σημαντικό σκαλοπάτι προς την ουσιαστική βελτίωση. Όταν κοιτάζουμε τον εαυτό μας στον καθρέφτη συνήθως ενεργοποιείται ένας ναρκισσιστικός μηχανισμός αυτο-επιείκειας που κρύβει ή καλλωπίζει τα ελαττώματά μας. Κατά προέκταση αυτό ισχύει για το σπίτι μας, τη γειτονιά μας, μέχρι που φτάνουμε στα ευρύτερα σύνολα. Με το να φωτίζει και να λιβανίζει κανείς τα «προτερήματα» του δικού του έθνους και πολιτισμού κοιτάζοντας τα κουσούρια των άλλων, εκτός του ότι δεν συνιστά δείγμα ανωτερότητας κι ότι δεν διαφέρει από την κουτσομπόλα του χωριού που περνά πριονοκορδέλα την καμπούρα γειτόνισσα, οδηγείται και σ’ ένα σκοτεινό μονόδρομο στείρας εσωστρέφειας.
Υπό αυτή την έννοια, ο ευρωσκεπτικισμός δεν είναι κατάρα και σύμπτωμα αλλά ρεαλιστική, γόνιμη αντίδραση. Δεν αναφέρομαι φυσικά στον επαρχιώτικο πατριδοκάπηλο ευρωσκεπτικισμό του Φάρατζ, της Λεπέν, του Όρμπαν, του Κασιδιάρη και όσων ευαγγελίζονται έναν κόσμο γεμάτο από κράτη- σκαντζόχοιρους. Ούτε βεβαίως αναμένω γόνιμες αυτοκριτικές αντιδράσεις από τους γιάπηδες εκπροσώπους των πανίσχυρων καρτέλ οικονομικών συμφερόντων, που τρώνε σαν σαράκι τα θεμέλια του ίδιου του οικοδομήματος πάνω στο οποίο στηρίζουν την αδηφαγία τους.
Αφορμή γι’ αυτή την μακρήγορη εισαγωγή αποτέλεσε η θέαση της κινηματογραφικής ταινίας της Μάρεν Άντε «Τόνι Έρντμαν», το βράδυ της Πέμπτης. Και το πλαίσιο στο οποίο έγινε η προβολή: τη διοργάνωσε το Γραφείο Ενημέρωσης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου που όπως κάθε χρόνο παρουσιάζει και στην Κύπρο υποτιτλισμένες τις τρεις φιναλίστ ταινίες του Βραβείου LUX.
Ο κινηματογράφος, ως ισχυρή και λαϊκή τέχνη είναι αξιοσημείωτο συστατικό του λεγόμενου εποικοδομήματος, του πλέγματος αρχών και αντιλήψεων που πατά πάνω στην οικονομική βάση της κοινωνίας. Οι υποστηρικτές του οράματος της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, όσοι δεν έχουν χάσει ακόμη τις ελπίδες τους, γνωρίζουν ότι η αδιαπραγμάτευτη στήριξη στην κινηματογραφική παραγωγή έχει νόημα μόνο αν συνδέεται με μια βαθιά αυτοκριτική ματιά. Διαφορετικά, ποια άλλη εξήγηση υπάρχει που μια ταινία σαν αυτή φτάνει μια ανάσα (αναμένεται να το πάρει την ερχόμενη Τετάρτη) από το βραβείο που έχει θεσπίσει το ίδιο το Ευρωκοινοβούλιο; Εντάξει δεν είναι ότι οι ευρωβουλευτές σκαμπάζουν στην πλειοψηφία τους από κινηματογράφο, ή ότι έχουν μπει καν στη διαδικασία να παρακολουθήσουν τις ταινίες. Ωστόσο, κάποιοι βοηθοί τους θα τις είδαν, δεν μπορεί. Και πίσω από μια φαινομενικά ανθρώπινη και στοργική ταινία δεν μπορεί να μη διέκριναν τον αυτοσχέδιο μηχανισμό επίγνωσης που έθεσε «κακόβουλα» η Γερμανίδα σκηνοθέτις.
Σε πρώτο επίπεδο η ταινία, που συζητήθηκε έντονα τον Μάιο στις Κάννες, ανατέμνει την ανάγκη για ουσιαστική επικοινωνία. Ο συναισθηματικά ανώριμος, μεσήλικας πατέρας προσπαθεί να ανακτήσει τους χαμένους δεσμούς με την αγέλαστη «golden girl» κόρη του, κέρβερο μιας γερμανικής πολυεθνικής στο Βουκουρέστι. Επινοεί, αλά Άντι Κάουφμαν, έναν φανταστικό χαρακτήρα και της ξανασυστήνεται για να την ανακουφίσει από τη στρεσογόνα ρουτίνα της.
Οι γονείς που παρεισφρέουν στην ιδιωτική μας ζωή προκαλούν ούτως ή άλλως αμηχανία. Στα γερμανικά ωστόσο η λέξη αυτή δεν υπάρχει: αποκαλείται ντροπή. Το ζήτημα στην ταινία αυτή είναι ότι πίσω από τη βροντερή κραυγή που μας προτρέπει να αναλογιστούμε τις προτεραιότητες στην καθημερινότητα που έχουμε στήσει, υποβόσκει ένα γενναίο σχόλιο για το ρόλο των γυναικών στην ανταγωνιστική αρένα της καπιταλιστικής οικονομίας, την εξουσία των πολυεθνικών, την κατακερματισμένη ανθρωπογεωγραφία της Ευρώπης, την κυνικότητα και τις κραυγαλέες αντιθέσεις του σύγχρονου δυτικού κόσμου.
Στο Βουκουρέστι, την πόλη που «διαθέτει το μεγαλύτερο mall στην Ευρώπη, αλλά οι ντόπιοι δεν μπορούν να ψωνίσουν από εκεί» οι αντιθέσεις αυτές ακόμη πιο έντονες. Κι η Άντε καταφέρνει να τις τονίσει με τον πιο αυτοσαρκαστικό, υπόγεια ευρωσκεπτικιστικό, αλλά αθεράπευτα φιλοευρωπαϊκό τρόπο.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου