Όποιος αρνείται να
παραδεχτεί τον έντονο πολιτικό συμβολισμό πίσω από τη βράβευση της Σβετλάνας
Αλεξίεβιτς με την πιο περίβλεπτη λογοτεχνική διάκριση, θα πρέπει να περνάει
τους υπόλοιπους για κουτούς.
Το όνομα της αντικαθεστωτικής δημοσιογράφου και εκπροσώπου του είδους της «τεκμηριωτικής πεζογραφίας» ακουγόταν όλο και πιο έντονα ανάμεσα στα «γκανιάν» στην κούρσα για το Βραβείο Νόμπελ λογοτεχνίας, ειδικότερα με την ουκρανική πληγή αιμάσσουσα. Αλλά οι τωρινές συγκυρίες και με τη ρωσική επέμβαση στη Συρία έμοιαζαν «ιδανικότερες» από ποτέ για τους συνωμοσιολόγους, δικαιώνοντας -για μια από τις σπάνιες φορές- μέχρι και τα πρακτορεία στοιχημάτων.
Η επίσημη θέση της Σουηδικής Ακαδημίας παρουσιάζει την Αλεξίεβιτς ως μια επίμονη χαρτογράφο του homo sovieticus, αλλά και του homo meta-sovieticus, χωρίς να αρνείται ότι η επιλογή αυτή ουσιαστικά διευρύνει την έννοια της λογοτεχνίας στο πεδίο της δημοσιογραφίας, όπου στο παρελθόν διέπρεψαν κι άλλοι κάτοχοι του βραβείου Νόμπελ, όπως ο Χέμινγουεϊ, με τη διαφορά ότι η φετινή νικήτρια δεν έχει να επιδείξει επιτεύγματα στην ποίηση ή τη μυθοπλασία.
Δεν χρειάζεται βέβαια να είναι κανείς επιρρεπής σε συνωμοτικές θεωρίες για να αποφανθεί πόσο πολιτικά ευανάγνωστη είναι η φετινή επιλογή της ακαδημίας, που έβαλε στον παγκόσμιο χάρτη του Νόμπελ και τη Λευκορωσία, φέρνοντας αναπόφευκτα στο προσκήνιο την πορεία και τις αντικαθεστωτικές απόψεις της βραβευθείσας μαζί με τις πολιτικές πραγματικότητες στη χώρα της, που θεωρείται η πιο ανελεύθερη στην Ευρώπη.
Πολιτικές σκοπιμότητες είχαν καταλογιστεί στην Ακαδημία στο κοντινό 2012 όταν επέλεγε να δώσει το -τύποις- ιστορικά πρώτο Νόμπελ σε λογοτέχνη από την Κίνα (δηλαδή μιας χώρας 1,4 δισεκατομμυρίων ανθρώπων με πολιτιστική παράδοση που χάνεται στα βάθη των αιώνων) στον Μο Γιαν που αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα με τη λογοκρισία στη χώρα του. Ακόμη ένα κοινό στοιχείο του Μο Γιαν με την Αλεξίεβιτς είναι ότι αμφότεροι δεν εγκατέλειψαν ποτέ τη χώρα τους παρά το ότι ένιωθαν καυτή την ανάσα του καθεστώτος στον σβέρκο τους.
Εκτιμώ, ωστόσο, ότι οι ομοιότητες σταματούν εκεί, καθότι ο Κινέζος θεωρείται κορυφαίος μυθιστοριογράφος που μάλιστα εστιάζει στους κοινωνικούς μετασχηματισμούς της χώρας του κι όχι στους πολιτικούς. Αντίθετα, η περίπτωση της γεννημένης στην Ουκρανία ακτιβίστριας, που είναι κόρη Λευκορώσου πατέρα και Ουκρανής μητέρας, είναι αρκετά διαφορετική. Μπορεί η αξία του έργου της να είναι υψηλότατη, ωστόσο οι πολιτικές συγκυρίες είναι τέτοιες που καθιστούν αναπόφευκτη την κριτική προς την ακαδημία και το κατά πόσο η απόφαση συνάδει με το πνεύμα της διαθήκης του Αλφρέδου Νόμπελ, που προέβλεπε ότι η συγκεκριμένη τιμή πρέπει να αποδίδεται σε συγγραφέα ο οποίος «παρήγαγε το πιο εντυπωσιακό έργο στο τομέα της λογοτεχνίας, σε μια ιδεώδη κατεύθυνση».
Εύλογα, πολύ περισσότερες αντιδράσεις, αντεγκλήσεις, διχοστασίες, συζητήσεις προκαλεί κάθε χρόνο η απόφαση της νορβηγικής Επιτροπής για το Νόμπελ Ειρήνης, με το οποίο έχουν κοσμήσει τις προθήκες τους από δολοπλόκους και συνωμότες μέχρι και εγκληματίες πολέμου, ενώ έχει δοθεί κι ως δεκανίκι σε κλυδωνιζόμενους θεσμούς όπως η ΕΕ. Φέτος, στο «τσακ» γλίστρησε μέσα από τα χέρια της… Άνγκελα Μέρκελ. Θα ήταν, λοιπόν, αρκετά αποδομητικό ανάλογες σκιές να πέφτουν και πάνω από το Νόμπελ Λογοτεχνίας, που όπως και τα επιστημονικά, συχνά απονέμεται μετά την παρέλευση αρκετών ετών από το αναγνωρισμένο επίτευγμα και χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι πολιτικές συγκυρίες.
Αν ο σκοπός, λοιπόν, ήταν να στραφεί εντονότερα το διεθνές ενδιαφέρον στις διαμορφούμενες πολιτικές ανακατατάξεις των μετασοβιετικών κοινωνιών επειδή αυτό επιτάσσουν οι γεωπολιτικές μανούβρες της εποχής, κι αν θεωρείται ότι οι απόψεις της Λευκορωσίδας δημοσιογράφου για την ουκρανική κρίση και η σκληρή κριτική που ασκεί στην πολιτική του Πούτιν και του Λουκασένκο συνεισφέρουν στην αδελφοποίηση των εθνών και την προώθηση ειρηνευτικών διαδικασιών, ας της έδιναν το Νόμπελ Ειρήνης. Κι ας μας άφηναν με τη γλυκιά ψευδαίσθηση ότι το Λογοτεχνίας είναι μια κάπως… άμεμπτη τιμή.
Το όνομα της αντικαθεστωτικής δημοσιογράφου και εκπροσώπου του είδους της «τεκμηριωτικής πεζογραφίας» ακουγόταν όλο και πιο έντονα ανάμεσα στα «γκανιάν» στην κούρσα για το Βραβείο Νόμπελ λογοτεχνίας, ειδικότερα με την ουκρανική πληγή αιμάσσουσα. Αλλά οι τωρινές συγκυρίες και με τη ρωσική επέμβαση στη Συρία έμοιαζαν «ιδανικότερες» από ποτέ για τους συνωμοσιολόγους, δικαιώνοντας -για μια από τις σπάνιες φορές- μέχρι και τα πρακτορεία στοιχημάτων.
Η επίσημη θέση της Σουηδικής Ακαδημίας παρουσιάζει την Αλεξίεβιτς ως μια επίμονη χαρτογράφο του homo sovieticus, αλλά και του homo meta-sovieticus, χωρίς να αρνείται ότι η επιλογή αυτή ουσιαστικά διευρύνει την έννοια της λογοτεχνίας στο πεδίο της δημοσιογραφίας, όπου στο παρελθόν διέπρεψαν κι άλλοι κάτοχοι του βραβείου Νόμπελ, όπως ο Χέμινγουεϊ, με τη διαφορά ότι η φετινή νικήτρια δεν έχει να επιδείξει επιτεύγματα στην ποίηση ή τη μυθοπλασία.
Δεν χρειάζεται βέβαια να είναι κανείς επιρρεπής σε συνωμοτικές θεωρίες για να αποφανθεί πόσο πολιτικά ευανάγνωστη είναι η φετινή επιλογή της ακαδημίας, που έβαλε στον παγκόσμιο χάρτη του Νόμπελ και τη Λευκορωσία, φέρνοντας αναπόφευκτα στο προσκήνιο την πορεία και τις αντικαθεστωτικές απόψεις της βραβευθείσας μαζί με τις πολιτικές πραγματικότητες στη χώρα της, που θεωρείται η πιο ανελεύθερη στην Ευρώπη.
Πολιτικές σκοπιμότητες είχαν καταλογιστεί στην Ακαδημία στο κοντινό 2012 όταν επέλεγε να δώσει το -τύποις- ιστορικά πρώτο Νόμπελ σε λογοτέχνη από την Κίνα (δηλαδή μιας χώρας 1,4 δισεκατομμυρίων ανθρώπων με πολιτιστική παράδοση που χάνεται στα βάθη των αιώνων) στον Μο Γιαν που αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα με τη λογοκρισία στη χώρα του. Ακόμη ένα κοινό στοιχείο του Μο Γιαν με την Αλεξίεβιτς είναι ότι αμφότεροι δεν εγκατέλειψαν ποτέ τη χώρα τους παρά το ότι ένιωθαν καυτή την ανάσα του καθεστώτος στον σβέρκο τους.
Εκτιμώ, ωστόσο, ότι οι ομοιότητες σταματούν εκεί, καθότι ο Κινέζος θεωρείται κορυφαίος μυθιστοριογράφος που μάλιστα εστιάζει στους κοινωνικούς μετασχηματισμούς της χώρας του κι όχι στους πολιτικούς. Αντίθετα, η περίπτωση της γεννημένης στην Ουκρανία ακτιβίστριας, που είναι κόρη Λευκορώσου πατέρα και Ουκρανής μητέρας, είναι αρκετά διαφορετική. Μπορεί η αξία του έργου της να είναι υψηλότατη, ωστόσο οι πολιτικές συγκυρίες είναι τέτοιες που καθιστούν αναπόφευκτη την κριτική προς την ακαδημία και το κατά πόσο η απόφαση συνάδει με το πνεύμα της διαθήκης του Αλφρέδου Νόμπελ, που προέβλεπε ότι η συγκεκριμένη τιμή πρέπει να αποδίδεται σε συγγραφέα ο οποίος «παρήγαγε το πιο εντυπωσιακό έργο στο τομέα της λογοτεχνίας, σε μια ιδεώδη κατεύθυνση».
Εύλογα, πολύ περισσότερες αντιδράσεις, αντεγκλήσεις, διχοστασίες, συζητήσεις προκαλεί κάθε χρόνο η απόφαση της νορβηγικής Επιτροπής για το Νόμπελ Ειρήνης, με το οποίο έχουν κοσμήσει τις προθήκες τους από δολοπλόκους και συνωμότες μέχρι και εγκληματίες πολέμου, ενώ έχει δοθεί κι ως δεκανίκι σε κλυδωνιζόμενους θεσμούς όπως η ΕΕ. Φέτος, στο «τσακ» γλίστρησε μέσα από τα χέρια της… Άνγκελα Μέρκελ. Θα ήταν, λοιπόν, αρκετά αποδομητικό ανάλογες σκιές να πέφτουν και πάνω από το Νόμπελ Λογοτεχνίας, που όπως και τα επιστημονικά, συχνά απονέμεται μετά την παρέλευση αρκετών ετών από το αναγνωρισμένο επίτευγμα και χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι πολιτικές συγκυρίες.
Αν ο σκοπός, λοιπόν, ήταν να στραφεί εντονότερα το διεθνές ενδιαφέρον στις διαμορφούμενες πολιτικές ανακατατάξεις των μετασοβιετικών κοινωνιών επειδή αυτό επιτάσσουν οι γεωπολιτικές μανούβρες της εποχής, κι αν θεωρείται ότι οι απόψεις της Λευκορωσίδας δημοσιογράφου για την ουκρανική κρίση και η σκληρή κριτική που ασκεί στην πολιτική του Πούτιν και του Λουκασένκο συνεισφέρουν στην αδελφοποίηση των εθνών και την προώθηση ειρηνευτικών διαδικασιών, ας της έδιναν το Νόμπελ Ειρήνης. Κι ας μας άφηναν με τη γλυκιά ψευδαίσθηση ότι το Λογοτεχνίας είναι μια κάπως… άμεμπτη τιμή.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου