Υπερυπουργείο Πολιτισμού και Οικονομίας

Ο Μπαλτάς, η Παιδεία, ο Πολιτισμός και η κυπριακή εμπειρία.

Φυσικά και μου πέρασε από το μυαλό να βάλω τίτλο «Μπαλτάς στον Πολιτισμό» σ’ αυτό το άρθρο, ωστόσο παραείναι ένα εύκολο λογοπαίγνιο και μοιάζει ήδη σχεδόν τετριμμένο: το σύνθημα «Όχι Μπαλτάς στη Παιδεία» πρόλαβε να χρησιμοποιηθεί την εποχή που ο γνωστός ακαδημαϊκός και πρόεδρος του Ινστιτούτου «Νίκος Πουλαντζάς» είχε αναλάβει το υπερυπουργείο Πολιτισμού, Παιδείας και Θρησκευμάτων στην «πρώτη ευκαιρία» του Αλέξη Τσίπρα.

Σε μια ανέμελη και ενθουσιώδη εποχή, που ήδη μοιάζει πολύ μακρινή, ο Τσίπρας ευαγγελιζόταν ένα μικρό και ευέλικτο κυβερνητικό σχήμα, κάτι που στην πράξη σήμαινε μια σειρά από υπουργεία και υπερυπουργεία- σιδηρόδρομους, με λίγους υπουργούς και κάμποσους αναπληρωτές και υφυπουργούς. Και παρά το γεγονός ότι στη «μαρκίζα» του συγκεκριμένου υπερυπουργείου αναβόσβηνε πρώτο το όνομα του Πολιτισμού, ο Μπαλτάς είχε ξεκάθαρα επωμιστεί το χαρτοφυλάκιο της Παιδείας. Ακόμη και για λόγους σύντμησης, «υπουργό Παιδείας» τον αποκαλούσαν.

ΚΑΙ αυτό το αστείο, όμως, (μάς) τελείωσε κι ο Τσίπρας κατάλαβε γρήγορα ότι οι αλχημείες και οι κατ’ επίφαση σμικρύνσεις δεν αποτελούν εχέγγυα για την ευελιξία ενός κυβερνητικού σχήματος. Ειδικά όταν μιλάμε για τον Πολιτισμό, η λέξη «συγχώνευση» δεν μπορεί παρά να έχει αρνητική χροιά και δεν είναι μόνο η τεχνοκρατική και πολιτική σκοπιά, ότι δηλαδή μιλάμε για ένα παρά φύσει πάντρεμα δύο ογκωδέστατων χαρτοφυλακίων με χαώδεις διαφορές και πολύπλοκες ευθύνες και αρμοδιότητες. Είναι και το ειδικό βάρος που υποτίθεται ότι πρέπει ως κράτος –και ειδικότερα ως ΕΛΛΗΝΙΚΟ κράτος- να προσδίδεις έστω και συμβολικά στην έννοια του Πολιτισμού, αποκαλύπτοντας τις προθέσεις και την ευαισθησία σου.

Και άντε να δεχτούμε ότι η συγχώνευση δεν συνιστά κατάργηση. Γιατί παρακαλώ θα πρέπει το πάντρεμα να γίνει με την Παιδεία; Ή με την Τουριστική Ανάπτυξη, όπως τόλμησε να πράξει ο αθεόφοβος ΓΑΠ το «βρώμικο» 2009; Γιατί δηλαδή να μη συγχωνευτεί με άλλα πεδία της Δημόσιας Διοίκησης όπως η Υγεία, η Εργασία, η Ναυτιλία; Ή και η Άμυνα ακόμη –γιατί όχι; Πάνω απ’ όλα θα ήταν πιο ταιριαστό και λογικό να συγχωνευόταν με την Οικονομία, μια έννοια με την οποία η πολιτιστική πολιτική είναι απολύτως συνυφασμένη ή και τα Οικονομικά, από τα οποία ο Πολιτισμός είναι ο πιο αδικημένος και ο σφιχτότερα ελεγχόμενος τομέας από οποιονδήποτε άλλο.

Μακριά από την Παιδεία πάντως και μιλάμε εκ πείρας. Αρκεί να αναλογιστούμε την κυπριακή εμπειρία. Εδώ που κάποια υπόσταση στον Πολιτισμό δόθηκε μόλις το 1993, αλλά επί της ουσίας για το Υπουργείο Παιδείας εξακολουθεί να είναι περίπου ό,τι το Τμήμα Αλιείας για το Υπουργείο Γεωργίας. Αν έχει οποιαδήποτε αμφιβολία ή απορία ας ρίξει ένα τηλέφωνο στον Κώστα Καδή, με τον οποίο την εποχή που ήταν υπερυπουργός Παιδείας κ.λπ. κ.λπ. είχαν συμφωνήσει, λέει, στην εκπόνηση Προγράμματος Συνεργασίας στον Τομέα του Πολιτισμού μεταξύ Κύπρου-Ελλάδας. Θα είχε πολλά να του πει ο -πλήρως απασχολημένος με την Παιδεία- Καδής. Όπως π.χ. για τις συμπαθητικές προσπάθειες που καταβάλλει να… φανταστεί πώς θα ήταν αυτονομημένος ο Πολιτισμός, όταν ξεκλέβει λίγο χρόνο από τον μαραθώνιο των περιλάλητων μεταρρυθμίσεων που τρέχει για την Παιδεία.

* Ο ίδιος ο Αριστείδης Μπαλτάς, παραλαμβάνοντας τα ηνία του νέου υπουργείου από την υπηρεσιακή υπουργό, δεν κατάφερε να κρύψει πόσο άβολα αισθανόταν να μιλάει για το αυτονομημένο πλέον υπουργείο, όταν μερικούς μήνες πριν επιχειρούσε να πείσει ότι το υπουργείο Παιδείας δεν σκόπευε να αφομοιώσει το υπουργείο Πολιτισμού. Πλέον, ως αρμόδιος πολιτικός προϊστάμενος για τον Πολιτισμό και τον Αθλητισμό (σαν παλιό σλόγκαν του ΟΠΑΠ δεν ακούγεται;) έχει να αναρριχηθεί έναν κακοτράχαλο Γολγοθά προκλήσεων γύρω από έναν τελματωμένο τομέα που λειτουργεί με προϋπολογισμό ασφαλείας. Θα είναι πραγματικά πολύ ενδιαφέρον να ακούσουμε τις προγραμματικές του εξαγγελίες.