Σκοπός της προβολής της εικόνας ενός
πνιγμένου τρίχρονου δεν είναι να ενοχλήσει, αλλά να κινητοποιήσει.
Δεν θα είχα κανένα ενδοιασμό να διανθίσω κι εγώ αυτό το άρθρο με μια φωτογραφία του πνιγμένου τρίχρονου προσφυγόπουλου που μοιάζει να κοιμάται μακάρια εκεί που σκάει το κύμα, στην ανατολική ακτή του Αιγαίου. Ωστόσο, επειδή η εικόνα αυτή έγινε μέσα σε λίγες μέρες εκατομμύρια λέξεις κι έχει στοιχειώσει τη χοντρόπετση και επιλεκτικώς ευαίσθητη παγκόσμια κοινή γνώμη, αισθάνομαι ότι πλέον η δύναμή της έχει πάει σε άλλο επίπεδο που επιτρέπει πλέον κι άλλου είδους συνειρμούς.
Σε καμιά περίπτωση δεν συμφωνώ με όσους απορούν και εξίστανται για την ευκολία με την οποία η συγκεκριμένη εικόνα σερβίρεται στην αποστειρωμένη καθημερινότητά τους από τα διεθνή ΜΜΕ με τη συνδρομή και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Η πραγματικότητα είναι αυτή: οι ακτές ξεβράζουν πτώματα ανθρώπων. Και είναι σκληρή, πιο σκληρή από αυτό που αιχμαλώτισε ο φακός στην Αλικαρνασσό και δεν προσφέρουμε καμία υπηρεσία στην προσπάθεια για βελτίωση της κατάστασης, ωραιοποιώντας τη, λειαίνοντας τις αιχμηρές της γωνίες ή ακόμη χειρότερα φλερτάροντας συνειδητά με την «ανώδυνη άγνοια» και επιλέγοντας τη βολική αδιαφορία.
Τουναντίον, αυτή ίσως είναι και η ρίζα του κακού. Ο Ρόμπερτ Φισκ, πολυβραβευμένος και διάσημος πολεμικός ανταποκριτής, έχει υποστηρίξει ότι αν οι δημοσιογράφοι παρουσίαζαν τις πραγματικές εικόνες του πολέμου, οι πόλεμοι θα έπαυαν να υπάρχουν. Κι εδώ για πόλεμο μιλάμε. Και η μία πτυχή του είναι αυτή που ωθεί εκατομμύρια ανθρώπους στην απελπιστική θέση να παίξουν κορώνα- γράμματα το κεφάλι το δικό τους και των παιδιών τους για να σωθούν από τις φλόγες μιας ένοπλης σύγκρουσης, ενώ η άλλη είναι αυτή που κρίνει τους ανθρώπους από την καταγωγή και τη θρησκεία και επικαλείται εθνικά και οικονομικά προσχήματα για να υποστηρίξει την ηθικά χρεωκοπημένη πολιτική μιας Ευρώπης- φρούριο και προκαλώντας καθημερινά δεκάδες ανθρώπινες τραγωδίες.
Η διαφορά του τρίχρονου Αϊλάν Κούρντ από τα υπόλοιπα θύματα αυτού του πολέμου είναι ότι έχει όνομα, ηλικία, προσωπική ιστορία, έπαψε να είναι απλώς αριθμός σε μια απρόσωπη στατιστική. Κι αν ο χαμός του έγινε αιτία για να δοθεί ώθηση σ’ ένα κοιμώμενο παγκόσμιο κίνημα ευαισθητοποίησης για το προσφυγικό ζήτημα, τότε αυτή η εικόνα έχει κάνει καλά τη δουλειά της, που δεν ήταν να σοκάρει και να ενοχλήσει, αλλά να κινητοποιήσει και να ωθήσει προς μια αλλαγή πλεύσης.
Κατά τον ίδιο τρόπο στο παρελθόν ο φωτογράφος Χιουν Κονγκ Ουτ απαθανάτιζε την 9χρονη Κιμ Φουκ να τρέχει πανικόβλητη, γυμνή και γεμάτη εγκαύματα για να περιγράψει γλαφυρά τη φρίκη του πολέμου στο Βιετνάμ κι ο Νοτιοαφρικανός Κέβιν Κάρτερ «αιχμαλώτιζε» με το φακό του το μικρό αποστεωμένο κορίτσι και το όρνεο για να μιλήσει για την πείνα και την εξαθλίωση στο Νότιο Σουδάν.
Αν το πτώμα ανήκε σε ένα ανέμελο τρίχρονο παιδάκι μιας μέσης ευρωπαϊκής οικογένειας που πνίγηκε σε ατύχημα στις διακοπές του, φυσικά και θα ήταν γελοίο να γίνει η φωτογραφία του πρωτοσέλιδο με πρόσχημα την… ευαισθητοποίηση για τους κινδύνους της ανεπόπτευτης κολύμβησης των παιδιών. Τα πράγματα, όμως, εδώ είναι διαφορετικά. Η ευαισθητοποίηση για το δράμα των προσφύγων δεν είναι καθόλου δεδομένη, κάθε άλλο, η πολιτική του «σκαντζόχοιρου» φαίνεται να υποστηρίζεται από μεγάλη μερίδα Ευρωπαίων πολιτών. Ο στόχος της παρουσίασης μιας δυσάρεστης στο μάτι και το μυαλό φωτογραφίας είναι να ταρακουνήσει λίγο τα νερά και να αναδείξει το πρόβλημα από τη σωστή του σκοπιά. Και δεν εννοώ την ανθρωπιστική· πέραν και υπεράνω αυτής είναι πάντα η πολιτική σκοπιά.
* Οι «ευαίσθητοι» να μην ανησυχούν. Σε λίγες μέρες η δυναμική της εικόνας της ξεβρασμένης παιδικής σορού θα έχει καταλαγιάσει. Γιατί, όπως λέει ο Σεφέρης, «τα μυστικά της θάλασσας ξεχνιούνται στο ακρογιάλι».
Δεν θα είχα κανένα ενδοιασμό να διανθίσω κι εγώ αυτό το άρθρο με μια φωτογραφία του πνιγμένου τρίχρονου προσφυγόπουλου που μοιάζει να κοιμάται μακάρια εκεί που σκάει το κύμα, στην ανατολική ακτή του Αιγαίου. Ωστόσο, επειδή η εικόνα αυτή έγινε μέσα σε λίγες μέρες εκατομμύρια λέξεις κι έχει στοιχειώσει τη χοντρόπετση και επιλεκτικώς ευαίσθητη παγκόσμια κοινή γνώμη, αισθάνομαι ότι πλέον η δύναμή της έχει πάει σε άλλο επίπεδο που επιτρέπει πλέον κι άλλου είδους συνειρμούς.
Σε καμιά περίπτωση δεν συμφωνώ με όσους απορούν και εξίστανται για την ευκολία με την οποία η συγκεκριμένη εικόνα σερβίρεται στην αποστειρωμένη καθημερινότητά τους από τα διεθνή ΜΜΕ με τη συνδρομή και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Η πραγματικότητα είναι αυτή: οι ακτές ξεβράζουν πτώματα ανθρώπων. Και είναι σκληρή, πιο σκληρή από αυτό που αιχμαλώτισε ο φακός στην Αλικαρνασσό και δεν προσφέρουμε καμία υπηρεσία στην προσπάθεια για βελτίωση της κατάστασης, ωραιοποιώντας τη, λειαίνοντας τις αιχμηρές της γωνίες ή ακόμη χειρότερα φλερτάροντας συνειδητά με την «ανώδυνη άγνοια» και επιλέγοντας τη βολική αδιαφορία.
Τουναντίον, αυτή ίσως είναι και η ρίζα του κακού. Ο Ρόμπερτ Φισκ, πολυβραβευμένος και διάσημος πολεμικός ανταποκριτής, έχει υποστηρίξει ότι αν οι δημοσιογράφοι παρουσίαζαν τις πραγματικές εικόνες του πολέμου, οι πόλεμοι θα έπαυαν να υπάρχουν. Κι εδώ για πόλεμο μιλάμε. Και η μία πτυχή του είναι αυτή που ωθεί εκατομμύρια ανθρώπους στην απελπιστική θέση να παίξουν κορώνα- γράμματα το κεφάλι το δικό τους και των παιδιών τους για να σωθούν από τις φλόγες μιας ένοπλης σύγκρουσης, ενώ η άλλη είναι αυτή που κρίνει τους ανθρώπους από την καταγωγή και τη θρησκεία και επικαλείται εθνικά και οικονομικά προσχήματα για να υποστηρίξει την ηθικά χρεωκοπημένη πολιτική μιας Ευρώπης- φρούριο και προκαλώντας καθημερινά δεκάδες ανθρώπινες τραγωδίες.
Η διαφορά του τρίχρονου Αϊλάν Κούρντ από τα υπόλοιπα θύματα αυτού του πολέμου είναι ότι έχει όνομα, ηλικία, προσωπική ιστορία, έπαψε να είναι απλώς αριθμός σε μια απρόσωπη στατιστική. Κι αν ο χαμός του έγινε αιτία για να δοθεί ώθηση σ’ ένα κοιμώμενο παγκόσμιο κίνημα ευαισθητοποίησης για το προσφυγικό ζήτημα, τότε αυτή η εικόνα έχει κάνει καλά τη δουλειά της, που δεν ήταν να σοκάρει και να ενοχλήσει, αλλά να κινητοποιήσει και να ωθήσει προς μια αλλαγή πλεύσης.
Κατά τον ίδιο τρόπο στο παρελθόν ο φωτογράφος Χιουν Κονγκ Ουτ απαθανάτιζε την 9χρονη Κιμ Φουκ να τρέχει πανικόβλητη, γυμνή και γεμάτη εγκαύματα για να περιγράψει γλαφυρά τη φρίκη του πολέμου στο Βιετνάμ κι ο Νοτιοαφρικανός Κέβιν Κάρτερ «αιχμαλώτιζε» με το φακό του το μικρό αποστεωμένο κορίτσι και το όρνεο για να μιλήσει για την πείνα και την εξαθλίωση στο Νότιο Σουδάν.
Αν το πτώμα ανήκε σε ένα ανέμελο τρίχρονο παιδάκι μιας μέσης ευρωπαϊκής οικογένειας που πνίγηκε σε ατύχημα στις διακοπές του, φυσικά και θα ήταν γελοίο να γίνει η φωτογραφία του πρωτοσέλιδο με πρόσχημα την… ευαισθητοποίηση για τους κινδύνους της ανεπόπτευτης κολύμβησης των παιδιών. Τα πράγματα, όμως, εδώ είναι διαφορετικά. Η ευαισθητοποίηση για το δράμα των προσφύγων δεν είναι καθόλου δεδομένη, κάθε άλλο, η πολιτική του «σκαντζόχοιρου» φαίνεται να υποστηρίζεται από μεγάλη μερίδα Ευρωπαίων πολιτών. Ο στόχος της παρουσίασης μιας δυσάρεστης στο μάτι και το μυαλό φωτογραφίας είναι να ταρακουνήσει λίγο τα νερά και να αναδείξει το πρόβλημα από τη σωστή του σκοπιά. Και δεν εννοώ την ανθρωπιστική· πέραν και υπεράνω αυτής είναι πάντα η πολιτική σκοπιά.
* Οι «ευαίσθητοι» να μην ανησυχούν. Σε λίγες μέρες η δυναμική της εικόνας της ξεβρασμένης παιδικής σορού θα έχει καταλαγιάσει. Γιατί, όπως λέει ο Σεφέρης, «τα μυστικά της θάλασσας ξεχνιούνται στο ακρογιάλι».
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου