Είναι τρομακτική η σκέψη ότι όλοι αυτοί που κασσανδρίζουν χαιρέκακα περί «αριστερής παρένθεσης» ενδέχεται να επιβεβαιωθούν οικτρά.
Επέστρεφα πριν από ακριβώς τέσσερα χρόνια από τη Στοκχόλμη όταν βγαίνοντας από το αεροπλάνο στον ενδιάμεσο σταθμό, το αεροδρόμιο της Πράγας, συνειδητοποίησα ότι είχα ξεχάσει στο κάθισμα το βιβλίο που είχα μαζί μου. Με είχε συνεπάρει, γι’ αυτό έτρεξα αμέσως στο αεροπλάνο για να πετύχω κοντά στην πόρτα μια συνοφρυωμένη αεροσυνοδό να το κρατάει στα χέρια της. Σίγουρα δεν ήξερε να διαβάζει ελληνικά, με αποτέλεσμα η μέχρι πριν από λίγο ευγενέστατη υπάλληλος να είναι εμφανώς θορυβημένη από το εξώφυλλο: απεικονίζει έναν νεαρό ξανθό άριο με σιδερένιο βλέμμα κι ένα χαμογελαστό κοριτσάκι, με φόντο μια σβάστικα και τη μουτσούνα του Αδόλφου.
Το 2011 δεν περνούσε από το μυαλό μου ότι μπορεί να υπήρχαν αρκετοί άνθρωποι που ενδεχομένως να αντιδρούσαν διαφορετικά στη θέση της αντικρίζοντας σύμβολα του ναζισμού, γι’ αυτό μου φάνηκε απόλυτα φυσιολογικό το γεμάτο καχυποψία βλέμμα της και παρήγορη η σκέψη ότι τα αντιφασιστικά αντανακλαστικά –εν προκειμένω στην κεντρική Ευρώπη- εξακολουθούν να λειτουργούν «ρολόι».
Το βιβλίο με το ιντριγκαδόρικο εξώφυλλο ήταν το «Γιατί ακολούθησαν τον Χίτλερ- Η ψυχολογία του εθνικοσοσιαλισμού» του Στέφαν Μαρκς. Ο Μαρκς δεν είναι ιστορικός. Είναι κοινωνιολόγος, ειδικευμένος στη μελέτη του Εθνικοσοσιαλισμού και της κοινωνικής μνήμης, ο οποίος διερεύνησε τα κίνητρα των οπαδών του Ναζισμού στο πλαίσιο ενός επταετούς ερευνητικού προγράμματος. Το πρόγραμμα περιλάμβανε επιλεγμένες συνεντεύξεις με καθημερινούς ανθρώπους –ηλικιωμένους πια- οι οποίοι είχαν κάποτε πρόθυμα μετατραπεί σε οπαδούς του Εθνικοσιαλισμού και στρατεύτηκαν στις χιτλερικές οργανώσεις: η πραγματικότητα από τη σκοπιά του θύτη.
Ακριβώς επειδή δεν πρόκειται για ιστορικό βιβλίο, αλλά χρησιμοποιεί πορίσματα της κοινωνικής ανθρωπολογίας, της εθνολογίας και της ψυχολογίας, αναπόφευκτοι είναι οι παραλληλισμοί με καταστάσεις του σήμερα κι αυτό ήταν ακριβώς το στοιχείο που έκανε την ανάγνωση τόσο συναρπαστική. Δυστυχώς, από τότε χρειάστηκε να ανατρέξω αρκετές φορές στα συμπεράσματα του Μαρκς, όπως στις εκλογές του 2012 στην Ελλάδα που η εντυπωσιακή άνοδος της Χρυσής Αυγής με κατέλαβε εξαπίνης και όσα έχουν ακολουθήσει με έχουν συνειρμικά θορύβησει.
Έχουν αισίως περάσει δύο εβδομάδες από την τελευταία εκλογική αναμέτρηση στην Ελλάδα και η προδιαγεγραμμένη ριζική αλλαγή στο πολιτικό σκηνικό έχει επέλθει κι έχει ήδη κάνει τα πρώτα της αναγνωριστικά βήματα. Προσωπικά, βρίσκω θετική και αναμενόμενη εξέλιξη τη ραγδαία άνοδο ενός κόμματος της Αριστεράς και την ηχηρή πτώση ενός κορεσμένου και καταφρονητέου πολιτικού συστήματος.
Η νέα ελληνική κυβέρνηση φαντάζει άφθαρτη και αποφασισμένη κι έχει ήδη αποκαταστήσει σε μεγάλο βαθμό την εμπιστοσύνη των πολιτών προς τους πολιτικούς, την πολιτική, την ίδια τη δημοκρατική διαδικασία. Οι κάτοικοι της Ελλάδας έχουν σταματήσει ως ένα βαθμό να μουντζώνουν τις οθόνες τους, έχουν αρχίσει να ασχολούνται περισσότερο με τα κοινά, η ελπίδα αποδείχτηκε ισχυρή δύναμη επούλωσης. Προς το παρόν, όμως, πάντα. Γιατί τα δύσκολα τώρα έπονται.
Το πλέον ανησυχητικό μέσα σ’ αυτό το πολιτικό σκηνικό είναι το γεγονός ότι το φαινόμενο «Χρυσή Αυγή» έχει διαψεύσει όσους πίστευαν ότι η δημοσιότητα και η κοινοποίηση των «κατορθωμάτων» της θα την ξεγύμνωνε στην κοινή γνώμη. Παρά το γεγονός ότι τα στελέχη της βρίσκονται στη φυλακή, κατάφερε να διατηρήσει τα ποσοστά της.
Είναι άραγε αφελής ο παραλληλισμός των πολιτικών και κοινωνικών συνθηκών που επικρατούν σήμερα στην Ελλάδα με τη Δημοκρατία της Βαϊμάρης και τη Γερμανία του Μεσοπολέμου; Ο Μαρκς διατείνεται ότι ο εθνικοσοσιαλισμός άντλησε την ψυχοκοινωνική του δύναμη από το αίσθημα της ντροπής και στη συνέχεια τη νομιμοποίησε μέσω της υπόσχεσης για ξέπλυμα αυτής της ντροπής και αποκατάσταση της εθνικής αξιοπρέπειας, σε μια κοινωνία που έβραζε σαν χύτρα από την καταπίεση και την απόγνωση και αναζητούσε απεγνωσμένα βαλβίδα εκτόνωσης.
Όλοι αναγνωρίζουν ότι το έργο της νέας ελληνικής κυβέρνησης είναι δύσκολο και οι συνθήκες αντίξοες. Ενδεχόμενη αποτυχία, ωστόσο, ενδέχεται να δώσει την οριστική ώθηση προς μια κατάσταση εκτός ελέγχου. Στα υψηλά δώματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ειδικότερα στις περιοχές που έχουν ζήσει από πρώτο χέρι αυτές τις καταστάσεις, δεν είναι χαζοί. Δεν μπορεί παρά να βλέπουν ότι για την Ελλάδα δεν απομένει παρά μια σπρωξιά πριν πέσει στα νύχια του μαύρου εθνικισμού, που ούτως ή άλλως είναι ισχυρός και παραμένει σε λανθάνουσα μορφή στο συλλογικό υποσυνείδητο των Ελλήνων-όπως και όλων των ευρωπαϊκών λαών που βιώνουν ανάλογες κοινωνικές ανισορροπίες και συλλογικούς εξευτελισμούς.
Είναι τρομακτική η σκέψη ότι όλοι αυτοί που κασσανδρίζουν χαιρέκακα περί «αριστερής παρένθεσης» ενδέχεται να επιβεβαιωθούν οικτρά. Διότι η ελπίδα από τον απόλυτο εφιάλτη δεν απέχουν πλέον παρά μια τραγωδία.
Επέστρεφα πριν από ακριβώς τέσσερα χρόνια από τη Στοκχόλμη όταν βγαίνοντας από το αεροπλάνο στον ενδιάμεσο σταθμό, το αεροδρόμιο της Πράγας, συνειδητοποίησα ότι είχα ξεχάσει στο κάθισμα το βιβλίο που είχα μαζί μου. Με είχε συνεπάρει, γι’ αυτό έτρεξα αμέσως στο αεροπλάνο για να πετύχω κοντά στην πόρτα μια συνοφρυωμένη αεροσυνοδό να το κρατάει στα χέρια της. Σίγουρα δεν ήξερε να διαβάζει ελληνικά, με αποτέλεσμα η μέχρι πριν από λίγο ευγενέστατη υπάλληλος να είναι εμφανώς θορυβημένη από το εξώφυλλο: απεικονίζει έναν νεαρό ξανθό άριο με σιδερένιο βλέμμα κι ένα χαμογελαστό κοριτσάκι, με φόντο μια σβάστικα και τη μουτσούνα του Αδόλφου.
Το 2011 δεν περνούσε από το μυαλό μου ότι μπορεί να υπήρχαν αρκετοί άνθρωποι που ενδεχομένως να αντιδρούσαν διαφορετικά στη θέση της αντικρίζοντας σύμβολα του ναζισμού, γι’ αυτό μου φάνηκε απόλυτα φυσιολογικό το γεμάτο καχυποψία βλέμμα της και παρήγορη η σκέψη ότι τα αντιφασιστικά αντανακλαστικά –εν προκειμένω στην κεντρική Ευρώπη- εξακολουθούν να λειτουργούν «ρολόι».
Το βιβλίο με το ιντριγκαδόρικο εξώφυλλο ήταν το «Γιατί ακολούθησαν τον Χίτλερ- Η ψυχολογία του εθνικοσοσιαλισμού» του Στέφαν Μαρκς. Ο Μαρκς δεν είναι ιστορικός. Είναι κοινωνιολόγος, ειδικευμένος στη μελέτη του Εθνικοσοσιαλισμού και της κοινωνικής μνήμης, ο οποίος διερεύνησε τα κίνητρα των οπαδών του Ναζισμού στο πλαίσιο ενός επταετούς ερευνητικού προγράμματος. Το πρόγραμμα περιλάμβανε επιλεγμένες συνεντεύξεις με καθημερινούς ανθρώπους –ηλικιωμένους πια- οι οποίοι είχαν κάποτε πρόθυμα μετατραπεί σε οπαδούς του Εθνικοσιαλισμού και στρατεύτηκαν στις χιτλερικές οργανώσεις: η πραγματικότητα από τη σκοπιά του θύτη.
Ακριβώς επειδή δεν πρόκειται για ιστορικό βιβλίο, αλλά χρησιμοποιεί πορίσματα της κοινωνικής ανθρωπολογίας, της εθνολογίας και της ψυχολογίας, αναπόφευκτοι είναι οι παραλληλισμοί με καταστάσεις του σήμερα κι αυτό ήταν ακριβώς το στοιχείο που έκανε την ανάγνωση τόσο συναρπαστική. Δυστυχώς, από τότε χρειάστηκε να ανατρέξω αρκετές φορές στα συμπεράσματα του Μαρκς, όπως στις εκλογές του 2012 στην Ελλάδα που η εντυπωσιακή άνοδος της Χρυσής Αυγής με κατέλαβε εξαπίνης και όσα έχουν ακολουθήσει με έχουν συνειρμικά θορύβησει.
Έχουν αισίως περάσει δύο εβδομάδες από την τελευταία εκλογική αναμέτρηση στην Ελλάδα και η προδιαγεγραμμένη ριζική αλλαγή στο πολιτικό σκηνικό έχει επέλθει κι έχει ήδη κάνει τα πρώτα της αναγνωριστικά βήματα. Προσωπικά, βρίσκω θετική και αναμενόμενη εξέλιξη τη ραγδαία άνοδο ενός κόμματος της Αριστεράς και την ηχηρή πτώση ενός κορεσμένου και καταφρονητέου πολιτικού συστήματος.
Η νέα ελληνική κυβέρνηση φαντάζει άφθαρτη και αποφασισμένη κι έχει ήδη αποκαταστήσει σε μεγάλο βαθμό την εμπιστοσύνη των πολιτών προς τους πολιτικούς, την πολιτική, την ίδια τη δημοκρατική διαδικασία. Οι κάτοικοι της Ελλάδας έχουν σταματήσει ως ένα βαθμό να μουντζώνουν τις οθόνες τους, έχουν αρχίσει να ασχολούνται περισσότερο με τα κοινά, η ελπίδα αποδείχτηκε ισχυρή δύναμη επούλωσης. Προς το παρόν, όμως, πάντα. Γιατί τα δύσκολα τώρα έπονται.
Το πλέον ανησυχητικό μέσα σ’ αυτό το πολιτικό σκηνικό είναι το γεγονός ότι το φαινόμενο «Χρυσή Αυγή» έχει διαψεύσει όσους πίστευαν ότι η δημοσιότητα και η κοινοποίηση των «κατορθωμάτων» της θα την ξεγύμνωνε στην κοινή γνώμη. Παρά το γεγονός ότι τα στελέχη της βρίσκονται στη φυλακή, κατάφερε να διατηρήσει τα ποσοστά της.
Είναι άραγε αφελής ο παραλληλισμός των πολιτικών και κοινωνικών συνθηκών που επικρατούν σήμερα στην Ελλάδα με τη Δημοκρατία της Βαϊμάρης και τη Γερμανία του Μεσοπολέμου; Ο Μαρκς διατείνεται ότι ο εθνικοσοσιαλισμός άντλησε την ψυχοκοινωνική του δύναμη από το αίσθημα της ντροπής και στη συνέχεια τη νομιμοποίησε μέσω της υπόσχεσης για ξέπλυμα αυτής της ντροπής και αποκατάσταση της εθνικής αξιοπρέπειας, σε μια κοινωνία που έβραζε σαν χύτρα από την καταπίεση και την απόγνωση και αναζητούσε απεγνωσμένα βαλβίδα εκτόνωσης.
Όλοι αναγνωρίζουν ότι το έργο της νέας ελληνικής κυβέρνησης είναι δύσκολο και οι συνθήκες αντίξοες. Ενδεχόμενη αποτυχία, ωστόσο, ενδέχεται να δώσει την οριστική ώθηση προς μια κατάσταση εκτός ελέγχου. Στα υψηλά δώματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ειδικότερα στις περιοχές που έχουν ζήσει από πρώτο χέρι αυτές τις καταστάσεις, δεν είναι χαζοί. Δεν μπορεί παρά να βλέπουν ότι για την Ελλάδα δεν απομένει παρά μια σπρωξιά πριν πέσει στα νύχια του μαύρου εθνικισμού, που ούτως ή άλλως είναι ισχυρός και παραμένει σε λανθάνουσα μορφή στο συλλογικό υποσυνείδητο των Ελλήνων-όπως και όλων των ευρωπαϊκών λαών που βιώνουν ανάλογες κοινωνικές ανισορροπίες και συλλογικούς εξευτελισμούς.
Είναι τρομακτική η σκέψη ότι όλοι αυτοί που κασσανδρίζουν χαιρέκακα περί «αριστερής παρένθεσης» ενδέχεται να επιβεβαιωθούν οικτρά. Διότι η ελπίδα από τον απόλυτο εφιάλτη δεν απέχουν πλέον παρά μια τραγωδία.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου