Όταν πρόκειται για τον Πολιτισμό είμαστε ολιγαρκείς

Τα αντανακλαστικά μας λειτουργούν σχεδόν παβλοφικά όταν ακούμε για οποιασδήποτε μορφής επιχορηγήσεις και έξοδα αφορούν στην ανάπτυξη του Πολιτισμού

Ακόμη και την εποχή των παχέων αγελάδων, που φαντάζει σήμερα τόσο μακρινή, ο Πολιτισμός είχε σημασία γι’ αυτούς που αποφάσιζαν μόνο στον βαθμό που τον χρησιμοποιούσαν ως εργαλείο ενίσχυσης του πολιτικού, κοινωνικού και πνευματικού στάτους και κανείς δεν σκοτίζονταν για την επί της ουσίας πνευματική παραγωγή ή την αισθητική διαπαιδαγώγηση των πολιτών.

Δεν ζούμε στη Γερμανία, ούτε στη Γαλλία, γι’ αυτό κι έχουμε πλέον συνηθίσει στην «πολιτιστική ολιγάρκεια». Στην ιδέα, δηλαδή, ότι ο τομέας της πολιτιστικής πολιτικής λειτουργεί με οριακό προϋπολογισμό ανάγκης. Περίπου σαν ένα ψυγείο δηλαδή, που το έχουμε μόνιμα στην πρίζα σε μια γωνιά να λειτουργεί αθόρυβα και σχεδόν ανέξοδα. Δεν περιμέναμε φυσικά το άλλοθι των «συνθηκών κρίσης», καθότι το ποσοστό επί του ετήσιου κρατικού προϋπολογισμού ήταν ανέκαθεν καταβαραθρωμένο.

Κι έχουμε συνηθίσει τόσο πολύ που πλέον τα αντανακλαστικά μας λειτουργούν σχεδόν παβλοφικά όταν ακούμε για κόστος σχετικά με καλλιτεχνικές παραγωγές –μα καλά, θέλουν να πληρώνονται κιόλας αυτά τα ψώνια;– ή για οποιασδήποτε μορφής επιχορηγήσεις και έξοδα αφορούν στην ανάπτυξη του πολιτισμού. Είμαστε με τα κομπιουτεράκια στο χέρι και ξυπνάει μέσα μας ο σκοτεινός τροϊκανός, ενώ στο συλλογικό υποσυνείδητο θεωρούνται σχεδόν λαϊκιστές και γραφικοί όσοι επισημαίνουν ότι ο πολιτισμός δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως είδος πολυτελείας, αλλά ως βασική ανάγκη.

Συνεπώς, δεν πρέπει να μας παραξενεύει διόλου αυτή η συνεχής οπισθοδρόμηση, το γεγονός ότι το πράγμα πάει κατά διαόλου και παντού κυριαρχεί η τσαπατσουλιά, η επιπολαιότητα, η επιδερμικότητα (και η παχυδερμικότητα), αλλά και μια σχεδόν εμποτισμένη στα κύτταρα αρπακολλατζίδικη συμπεριφορά. Μόνος στόχος μοιάζει να είναι η διεκπεραίωση, η μηχανική, μονολιθική κίνηση από το σημείο Α στο σημείο Β, εντός πλαισίου των αρμοδιοτήτων· για να μη σπάσουμε κανένα αβγό και για να δικαιολογούμε και το μισθό μας.

Είμαι σίγουρος ότι αρκετοί από αυτούς που κρατούν στα –δημόσια– χέρια τους το μαχαίρι και το καρπούζι σε σχέση με τη λήψη των αποφάσεων και την εκτέλεση της πολιτιστικής πολιτικής θα ήθελαν να είχαν τη δυνατότητα να διαμαρτυρηθούν δημόσια για τα (αν)εφόδια που τους δίνει το ίδιο το κράτος προς αυτή την κατεύθυνση. Αλλά είτε φοβούνται τις επιπτώσεις, είτε συνήθισαν να προσαρμόζονται χαμαιλεοντικά στα εκάστοτε πλαίσια που τους έχουν καθοριστεί.

Βρισκόμαστε στο σωτήριο έτος 2014 και στη σωστή πλευρά του άξονα Ανατολή – Δύση και χρειάστηκε να μας τρίξει τα δόντια η Παγκόσμια Τράπεζα για να ψελλίσουμε τη φράση «Εθνική Πολιτική για τον Πολιτισμό». Κι αν υπάρχει η διάθεση από πλευράς Κυβέρνησης να προχωρήσει σε ριζική αναδιάρθωση, ιδού πεδίον δόξης λαμπρόν. Άλλωστε δεν χρειάζεται τίποτε παραπάνω από το να τραβήξει κάποιος ένα τραπουλόχαρτο από τον πύργο για να καταρρεύσει εντελώς.

Η έλλειψη χρημάτων και η έλλειψη βούλησης και έμπνευσης, αυτή η ατομική και συλλογική «κούραση» που μας έχει ποτίσει μέχρι το μεδούλι εξακολουθεί και θα εξακολουθεί να υπάρχει, όσο κι αν θα ήταν καθοριστικό κάθε βήμα προς τη θεσμική και συστημική αναδιάρθωση όσων έχουν να κάνουν με τον τομέα.

Όσο κι αν λοξοκοιτάζουμε προς την ΕΕ, η οποία παρεμπιπτόντως έχει εξαγγείλει το πρόγραμμα Δημιουργική Ευρώπη με προοπτική στήριξης δεκάδων χιλιάδων καλλιτεχνών, θα πρέπει να ισχύσει το συν Αθηνά και χείρα κίνει. Προοπτική θα προκύψει μόνο όταν σταματήσουμε να ομφαλοσκοπούμε και να τρώμε τις ίδιες μας τις σάρκες και όταν εκτιμήσουμε και αξιοποιήσουμε τις δικές μας δημιουργικές δυνάμεις.

Δεν πρέπει, άλλωστε, να ξεχνάμε ότι παρόλο που η αρμόδια για τον Πολιτισμό Επίτροπος ήταν από τα λημέρια μας, το γεγονός αυτό όχι μόνο δεν αξιοποιήθηκε με οποιονδήποτε τρόπο, αλλά έφτασε να φαντάζει τόσο ξένη και απόμακρη, λες και η γυναίκα ήταν από την άλλη άκρη της Ευρώπης, τη στιγμή που και η ίδια έμοιαζε να ασφυκτιά μεταξύ εθιμοτυπίας και σκληροπυρηνικής τεχνοκρατίας.