Το δίκαιο του θεριακλή

 Ο αντικαπνιστικός νόμος είναι πιο άχρηστος κι από κουρελόχαρτο. Οι πρώτοι, άλλωστε, που δίνουν το «καλό» παράδειγμα είναι οι βουλευτές.

Νόμοι, κόντρα νομοθεσίες, φόροι, καταστολή και πρόστιμα, σχεδόν ολοκληρωτικός περιορισμός στη διαφήμιση, καταιγισμός αφοπλιστικών επιστημονικών ερευνών, πολυσχιδή στρατηγικά σχέδια, διαμαρτυρίες, καμπάνιες ευαισθητοποίησης, αρθρογραφία. Σκληρές εμπειρίες της καθημερινότητας. Οι φρικιαστικές εικόνες στα πακέτα λίγο ακόμη και θα βγάλουν χέρια να χαστουκίζουν τους χρήστες. Κι όμως, τζίφος. Το τσιγάρο αντιστέκεται.

Οι νικοτινομανείς δεν χαμπαριάζουν. Τα ποσοστά καπνιστών στην Κύπρο παραμένουν από τα υψηλότερα στην Ευρώπη, ενώ στην ημερήσια κατανάλωση χτυπάμε πρωτιές. Αυτό που σίγουρα δεν πλήττεται με τίποτα -και που προσωπικά το βρίσκω πιο ενοχλητικό κι από το ίδιο το τσιγάρο- είναι το θράσος χιλίων πιθήκων των εθισμένων θεριακλήδων. Πέρα, φυσικά, από το πνιχτό γελάκι των καπνοβιομηχάνων που μετράνε κέρδη πάνω από εκατομμύρια πτώματα. Ο αντικαπνιστικός νόμος είναι πιο άχρηστος κι από κουρελόχαρτο. Οι πρώτοι, άλλωστε, που δίνουν το «καλό» παράδειγμα είναι οι βουλευτές μας, ακόμη και μέσα στις αίθουσες του κοινοβουλίου. Περισσότερο, όμως, από ζήτημα σεβασμού στη νομοθεσία, η οποία άλλωστε επιβλήθηκε σχεδόν με το στανιό λόγω των «επάρατων» ντιρεκτίβων της ΕΕ, είναι ζήτημα νοοτροπίας. Δηλαδή, πολιτισμού. Δηλαδή, παιδείας.

Η νικοτίνη είναι μια εξαιρετικά εθιστική ψυχοτρόπος ουσία, που καταλαμβάνει τους χρήστες και τους μετατρέπει σε εμμονικά, χοντρόπετσα ζόμπι. Η καταστολή είναι η μόνη γλώσσα που καταλαβαίνουν τα θύματά της και όταν οι νόμοι πήγαν να αυστηροποιηθούν και να τους στερήσουν τα υπερπρονόμια έναντι των μη καπνιστών, υποχώρησαν μέχρι να βρουν την υπόγεια δύναμη που χρειάζονται για να αντεπιτεθούν.

Γράφω αυτές τις γραμμές στη θέση μου στο αεροπλάνο και μου έρχεται στο μυαλό η αλήστου μνήμης -όχι πολύ μακρινή- εποχή που τα αεροπορικά ταξίδια γίνονταν με ιπτάμενους τεκέδες. Που οι καπνιστές ήταν ελεύθεροι να φουμάρουν όπου τους καπνίσει, όπου χωράει ανθρώπου νους και σε μέρη που σήμερα φαντάζουν αδιανότητα. Η εικόνα του αγχωμένου μέλλοντα πατέρα να καπνίζει αρειμανίως για να πνίξει την αγωνία του, όντας έξω ακριβώς από την αίθουσα τοκετού, δεν έχει εκριζωθεί ακόμη εντελώς από τη λαϊκή κουλτούρα. 

Οι προκλητικές διαφημίσεις, ευθείες και υποσυνείδητες μέσα από τα προϊόντα του πολιτισμού όπως ο κινηματογράφος, έδιναν κι έπαιρναν και υπήρχαν εποχές όπου μια καπνοβιομηχανία μπορούσε να προωθήσει σε μια γιγαντοαφίσα ή σε μια εφημερίδα το εξωφρενικό μήνυμα ότι «ένα φρέσκο τσιγάρο κάνει καλό στο λαιμό σας», χωρίς να έχει καμία απολύτως επίπτωση.

Σ’ αυτές τις ρομαντικές εποχές, λοιπόν, θα μας γύριζαν πολύ ευχαρίστως τα καλομαθημένα πρεζόνια της νικοτίνης, αν ήταν στο χέρι τους. Με το που διαισθανθούν ελαστικότητα, ανοχή, ασυδοσία διεκδικούν και κερδίζουν έδαφος σε μια φασιστικού τύπου «ελευθερία» που παραβιάζει κατάφωρα τα σύνορα της ελευθερίας του άλλου. Φταίει φαίνεται ότι ως λαός είμαστε ντελικανήδες, φιλελεύθεροι, ασυμβίβαστοι «λεβέντες» και ο τράχηλός μας δεν υπομένει περιορισμούς που έχουν να κάνουν με τα στοιχειώδη δικαιώματα των άλλων. Ουσιαστικά δηλαδή, ψευτόμαγκες που αποθρασυνόμαστε από την όποια ισχύ της μάζας και μόνο αν νιώσουμε απομονώμενοι λουφάζουμε.

Όντας καπνιστής, που όμως δεν έχει δοκιμάσει ούτε τζούρα εδώ και σχεδόν 14,5 χρόνια, γνωρίζω από την καλή και την ανάποδη τη νοοτροπία αυτή. Κι αν σήμερα έχω κόψει τελείως τις εξόδους δεν είναι μόνο επειδή σιχαίνομαι την απαίσια μυρωδιά που ποτίζει τα ρούχα και τα μαλλιά μου, αλλά κι επειδή αισθάνομαι πλέον μέλος μιας καταπιεσμένης και ανίσχυρης μειονότητας. «Μη καπνιστής σε χώρα καπνιζόντων» κατά πως το έθετε ο ποιητής Γιάννης Πατίλης.

Δεν χρειάζεται να πάει κανείς μακριά για να επιχειρηματολογήσει. Αρκεί να ρίξει μια ματιά στο σπίτι του, στο περιβάλλον εργασίας του, σε μια αίθουσα συσκέψεων, στο κοντινό αυτοκίνητο, στη διπλανή πόρτα. Παίρνουν τη δόση τους φόρα παρτίδα ή στη ζούλα. Ακόμη και σε σχολεία, νοσοκομεία ή γυμναστήρια. Καπνιστές και ατμιστές (αυτή η πιο πρόσφατη μάστιγα) προελαύνουν με το που μυρίσουν «αίμα». Είναι αστείο χώρες σαν την Κύπρο ή την Ελλάδα να παριστάνουν ότι αποτελούν πρότυπο ανεκτικότητας και ανοιχτομυαλοσύνης για όλα τα λάθος πράγματα. Είδικά όταν είναι ξεκάθαρο πια ότι απλώς ισχύει το δίκαιο του ισχυρού.