Ο τελευταίος των όρθιων

Ο Μίκης Θεοδωράκης δεν αισθάνεται ήρωας. Είναι άλλωστε της άποψης ότι οι ήρωες πεθαίνουν νέοι. Αισθάνεται απλώς «ένας πολίτης που κάνει το καθήκον του».

«Οι προβολείς να πέσουν στο κοινό. Εγώ τραγουδάω για τον κόσμο». Ήταν προς το τέλος της μεγάλης συναυλίας το 2005 στην τάφρο Ντ’ Αβίλα και ο τιμώμενος με το μικρόφωνο στο χέρι τραγουδούσε με την καρδιά του, όταν έκανε αυτή την υπόδειξη στους τεχνικούς. Το εννοούσε. Ήθελε να βλέπει τον κόσμο, να νιώθει εντονότερα τις δονήσεις της αγάπης, την επίδραση της τέχνης του στο βλέμμα της ανθρωπότητας.

Τη συναυλία είχε διοργανώσει το ΑΚΕΛ για τα 80χρονα του συνθέτη και με την ευκαιρία συνάντησε όλη την πολιτική ηγεσία, αλλά και στενούς φίλους και συνεργάτες, όπως ο Λεωνίδας Μαλένης, για να εισπράξει φιλοφρονήσεις και τιμές και να του παραδοθούν κλειδιά πόλεων. Τότε όλοι είχαμε την αίσθηση ότι ήταν η αποχαιρετιστήρια επίσκεψη στην πολυαγαπημένη του Κύπρο. Ήταν ήδη 80 ετών, τον περιέφεραν σαν τον Επιτάφιο και η επίσκεψη είχε λάβει τις αναπόφευκτες πολιτικές διαστάσεις, για να κουμπώνει στις μετα-δημοψηφισματικές συνθήκες. Όποιος στέκεται όμως πλάι σε γίγαντες είναι καταδικασμένος να περνά απαρατήρητος.

Δεν είναι μόνο η σύνθεση του «Χρυσοπράσινου φύλλου», του άτυπου εθνικού ύμνου της Κύπρου, που ισχυροποίησε τα αόρατα δεσμά που τον έδεσαν για πάντα με το νησί και τον ώθησαν, τότε, να ζητήσει άδεια από τον πρόεδρο Τάσσο Παπαδόπουλο να γράψει στο βιογραφικό του πως εκτός από Έλληνας και Κρητικός είναι και Κύπριος. Δέθηκε με τόπους και ανθρώπους με τρόπο βιωματικό, όπως βιωματική –και όχι αυτοσκοπός– είναι για τον ίδιο και η δημιουργία: «Αν δεν είχα βιώσει αυτά που βίωσα, δεν θα είχα γράψει αυτή τη μουσική».

Ο ψυχικός του κόσμος και η αστείρευτη καλλιτεχνική του ευαισθησία διαμορφώθηκαν από τις στερήσεις, τις κακουχίες, τη βία και τον φόβο. Τον φόβο του μαρτυρίου, αλλά και τον φόβο του θανάτου, που μετά από τόσα χρόνια τον λογαριάζει ως «φιλαράκο» του. Με τον Χάρο έχει χορέψει και τον έχει νικήσει πολλές φορές. Η μάχη αυτή βέβαια δεν έχει τελειώσει, και το ξέρει. Γι’ αυτό ίσως αισθάνεται και την ανάγκη τα τελευταία 15 χρόνια να απευθύνει αυτόν τον παρατεταμένο αποχαιρετισμό. Γι’ αυτό νιώθει εδώ και πολύ καιρό «πλήρης ημερών». Κι αν ο «φιλαράκος» του νομίζει ότι αργά ή γρήγορα, τερματίζοντας τη βιολογική του ζωή, θα τον νικήσει, γελιέται.

Όποιος κανονικός άνθρωπος τον είδε πριν λίγες μέρες, δια ζώσης ή μέσω βίντεο, να διευθύνει στο Καλλιμάρμαρο από το καροτσάκι το κλείσιμο της συναυλίας «Όλη η Ελλάδα για τον Μίκη - 1.000 φωνές» δεν μπορεί να μην ένιωσε ούτε μια υποψία από εκείνο το κάψιμο στον λαιμό που προκαλεί η γνήσια συγκίνηση. Ήταν καθιστός, αλλά έμοιαζε ο μόνος όρθιος. Κουνούσε τα χέρια σαν να είχε μπροστά του μια αόρατη ορχήστρα. Φάνταζε σαν κάτι μεγάλο, άπιαστο, μαγικό, κάτι που δεν μπορούμε να αγγίξουμε. Έμοιαζε αυτοεξόριστος στη μοναξιά του, όπως τότε στην Ικαρία και τη Μακρόνησο. Διότι ακόμη και με ολόκληρη την Ελλάδα στα πόδια του, στην πιο συγκλονιστική –μέχρι την επόμενη– παράστασή του, ερχόταν αντιμέτωπος με τον πραγματικά μεγαλύτερο φόβο του: τη μοναξιά. Γι’ αυτό και μοιάζει εθισμένος στο να κοινωνεί την αγάπη του κόσμου.

Εντούτοις είναι άνθρωπος με σάρκα και οστά. Το ανίκητο θηρίο της φυσικής φθοράς δεν κάνει εξαιρέσεις. Κάποιοι, παραγνωρίζοντας ότι είναι 92 ετών κι έχει ζήσει τόσα που να γεμίζουν 100 μυθιστορήματα, θεωρούν αφύσικο να αρνείται να καταπολεμήσει την ανάγκη να αντιδρά και να παρεμβαίνει στα κοινά, να τινάζεται σαν ελατήριο στην υποψία και μόνο της έννοιας «καταπίεση». Δεν είναι εύκολο να τον καταλάβει κάποιος. Διότι ανήκει στη «γενιά των όρθιων». Είναι ψηλός και αγέρωχος και δυσκολεύεται να υποκλιθεί, αδυνατεί να υποκύψει. Έκανε μουσική τον ήχο της μάχης που είχε πάντα μέσα του. Η ζωή του ήταν, είναι και θα είναι συνδεδεμένη με τους αγώνες του λαού. Γι’ αυτό αποφάσισε ότι στην επιτύμβια στήλη του θα γράφει ότι «πολέμησε τον Δεκέμβρη».

Όχι, δεν αισθάνεται ήρωας. Είναι άλλωστε της άποψης ότι οι ήρωες πεθαίνουν νέοι. Αισθάνεται απλώς «ένας πολίτης που κάνει το καθήκον του».