Λόγω πληθώρας κι όχι λόγω περικοπών

Όλα αυτά τα χρόνια αρμενίζαμε στραβά και κακώς απονέμαμε Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Λογοτέχνη προσφέροντας ενθάρρυνση και κίνητρο σε μια σειρά νέων και νεοεμφανιζόμενων λογοτεχνών, που τολμούσαν να κάνουν τα πρώτα τους βήματα στο χώρο.

Τελικά τα πράγματα είναι χειρότερα απ’ ότι νόμιζα. Η «έμπνευση» των Πολιτιστικών Υπηρεσιών του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού να καταργήσουν το Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Λογοτέχνη δεν οφείλεται στην περισυλλογή, στην ανάγκη για περικοπές και εξοικονομήσεις, στο «ψαλίδι» που έχει πέσει στο κονδύλι για τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας. Είναι μια συνειδητή απόφαση. Και όπως ενημερώθηκα από την αρμόδια Μορφωτική Λειτουργό η κατάργηση της συγκεκριμένης κατηγορίας δεν αφορά μόνο τα Κρατικά Βραβεία του 2012, αλλά θα αφορά και τα επόμενα έτη. Η ανάγκη για κατάργησή της προέκυψε –άκουσον, άκουσον- «από τη διαπίστωση ότι η πληθώρα βραβείων και ειδικά η απονομή βραβείων σε έργα που ανήκουν σε υβριδικές κατηγορίες (δηλαδή κατηγορίες οι οποίες περιλαμβάνουν διάφορα λογοτεχνικά είδη) δεν αποτελούσε παράγοντα ενίσχυσης του κύρους του θεσμού των Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνίας».

Οι Πολιτιστικές Υπηρεσίες θεωρούν την κατηγορία Πρωτοεμφανιζόμενου Λογοτέχνη υβριδική και γι’ αυτό περιττή. Και εκτιμούν ότι η κατάργησή της «δεν οδηγεί στον αποκλεισμό κανενός βιβλίου από τον κατάλογο των υποψήφιων προς βράβευση» αφού, ούτως ή άλλως, «όλα τα βιβλία έχουν την ευκαιρία να ενταχθούν στον κατάλογο σύμφωνα με την ειδολογική τους κατηγορία». Σύμφωνα με την –αφοπλιστικά- επίσημη απάντηση των ΠΥ, «η εμπειρία των τελευταίων ετών έχει καταδείξει ότι η διαδικασία διαχωρισμού των υποψήφιων έργων σε έργα πρωτοεμφανιζόμενων και μη πρωτοεμφανιζόμενων συγγραφέων είναι εξαιρετικά επισφαλής, ιδιαίτερα εξαιτίας της απουσίας εργοβιογραφικών στοιχείων των συγγραφέων μέσα στα ίδια τους τα βιβλία».

Μάλιστα. Δηλαδή όλα αυτά τα χρόνια αρμενίζαμε στραβά και κακώς απονέμαμε Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Λογοτέχνη προσφέροντας ενθάρρυνση και κίνητρο σε μια σειρά νέων και νεοεμφανιζόμενων λογοτεχνών, που τολμούσαν να κάνουν τα πρώτα τους βήματα στο χώρο.

Ο θεσμός των κρατικών βραβείων δεν έχει σκοπό να δημιουργήσει ανταγωνιστικές δυνάμεις στο χώρο της λογοτεχνίας, όπως τα μετάλλια στους Ολυμπιακούς Αγώνες. Ούτως η άλλως η διαδικασία είναι απόλυτα υποκειμενική. Κύριος σκοπός τους είναι η ανασκόπηση, ο αναστοχασμός, η ανάδειξη μιας συχνά αθέατης δραστηριότητας, μια αποτίμηση της λογοτεχνικής κίνησης και κυρίως να προκαλέσουν μια συζήτηση γύρω από το βιβλίο. Αν ένας από τους λόγους είναι επίσης κι η ενθάρρυνση και επιβράβευση των ανθρώπων που επενδύουν τόσο χρόνο και πνευματικό μόχθο, τότε το Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Λογοτέχνη είναι και το πιο επιβεβλημένο, δεδομένου ότι οι νιόφερτοι στα εκδοτικά λογοτέχνες είναι αυτοί που χρειάζονται ενθάρρυνση περισσότερο απ’ όλους.

Στην Ελλάδα το κατάλαβαν αυτό, έστω και καθυστερημένα και μόλις πρόσφατα απένειμαν για πρώτη φορά Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Συγγραφέα (για τις εκδόσεις του 2011). Με άλλα λόγια, η «γονατισμένη» Ελλάδα της κρίσης θεσπίζει το εν λόγω Βραβείο κι αμέσως η Κύπρος αποφασίζει να το καταργήσει, μετά από πολλά χρόνια που το απένειμε με την όποια επιτυχία. Κι αυτό επειδή διαπίστωσε ότι είναι, λέει, επισφαλής η διαδικασία διαχωρισμού των έργων. Αντί να κόψει το κεφάλι που πονούσε, όμως, δεν θα ήταν προτιμότερο να αναζητήσει μια θεραπεία για τον πονοκέφαλο;

Θα πρέπει, τέλος, να προσθέσουμε ότι στην περίπτωση της Ελλάδας έχει τεθεί και μια προϋπόθεση: το ηλικιακό όριο των 35 ετών για το βραβείο αυτό, πράγμα που σημαίνει ότι απευθύνεται αποκλειστικά και μόνο σε νεαρούς συγγραφείς και δείχνει ότι το σκεπτικό πίσω από την απόφαση είναι η ενθάρρυνση της νεότερης γενιάς. Προσωπικά, διαφωνώ με τη συγκεκριμένη διάκριση, καθώς θεωρώ εξίσου σημαντικό να ενθαρρύνονται οποιασδήποτε ηλικίας νιόφερτοι (στα λογοτεχνικά) που δεν τολμούσαν να διάφορους λόγους να εκδώσουν έργα τους και οι οποίοι μπορούν να προσφέρουν αποτελεσματικά στην «ανανέωση του αίματος».