Εγωιστές όλου του κόσμου, ενωθείτε

Ο ατομικισμός, ο εγωισμός, η πάρτη μας ήταν, είναι και θα είναι η κινητήριος δύναμη που κάνει τον κόσμο να γυρίζει.

                                   Μάουριτς Κορνέλις Έσερ, «Χέρια που σχεδιάζουν», λιθογραφία 1948.

Η προσωπολατρία είναι μια γάγγραινα. Αιτία πολλών δεινών. Και σε καμιά περίπτωση δεν συνάδει με τα δημοκρατικά ήθη, αντίθετα ροκανίζει τα ήδη σαθρά θεμέλια του στραβού οικοδομήματος που φτάσαμε σήμερα να αποκαλούμε Δημοκρατία. Δεν έχετε διερωτηθεί ποτέ, όμως, γιατί ενώ είναι οφθαλμοφανές ότι το γκροτέσκο αυτό φαινόμενο που υποσκάπτει και τους τελευταίους θεσμούς που έχουν μείνει όρθιοι, εξακολουθεί να πλήττει την κοινωνία μας; Γιατί οι άνθρωποι έχουν ανάγκη να λατρεύουν ένα πρόσωπο;

Η απάντηση ίσως είναι λιγότερο σύνθετη απ’ ότι φαίνεται εξαρχής. Εκτός από το πρόσωπο που επιζητά ή καλλιεργεί ή προκαλεί την προσωπολατρία υπάρχει και ο κόσμος που την ασκεί. Δεν είναι εύκολο για έναν άνθρωπο σήμερα να απορρίψει την προσωπολατρία, ίσως όχι γιατί έχει σχεδόν θεοποιήσει το πρόσωπο που λατρεύει αλλά επειδή κατά βάθος ματαιοδοξεί να δει τον εαυτό του στη θέση του λατρευόμενου.

Ο ατομικισμός, ο εγωισμός, η πάρτη μας ήταν, είναι και θα είναι η κινητήριος δύναμη που κάνει τον κόσμο να γυρίζει. Τα πάντα, κάθε προσπάθεια, κάθε μας πράξη δεν είναι παρά ένας επιμελώς συγκαλυμμένος εγωισμός. Όλες οι υπόλοιπες θεωρίες –φιλοσοφικές, πολιτικές, κοινωνικές- δεν είναι παρά μια προσπάθεια να συντεθεί ένα συμβιβαστικό πλέγμα που θα κρατά, όσο γίνεται τις ισορροπίες ανάμεσα στους διαπλεκόμενους, ανταγωνιστικούς εγωισμούς.

Εντάξει δεν προσπαθώ να ανακαλύψω τον τροχό, πρόλαβαν πολλοί άλλοι πριν από μένα και πολύ πιο εύστοχα να αναπτύξουν αυτές τις θεωρίες. Πάνε π.χ. και σχεδόν 200 χρόνια από τότε που ο θεωρητικός του Ατομικισμού Μαξ Στίρνερ ίδρυε την Ένωση των Εγωιστών στη θέση της ανθρώπινης κοινωνίας, διακηρύττοντας ότι «αλήθειες υπεράνω του Εγώ μου δεν υπάρχουν. Διότι, πάνω από το Εγώ μου, δεν υπάρχει τίποτα». Αυτό που έλεγε ο παρεξηγημένος αυτός Γερμανός φιλόσοφος (1806 - 1856), το πραγματικό όνομα του οποίου ήταν Γιόχαν Κάσπαρ Σμιντ, είναι ότι είμαστε όλοι εγωιστές, απλά δεν το παραδεχόμαστε. Και από τη στιγμή που καταπιέζουμε τον εγωισμό μας και τον κρύβουμε κι από τον ίδιο μας τον εαυτό, είμαστε υποτελείς και αρνητές της ίδιας μας της φύσης. Συνεπώς, ο Ατομικισμός είναι η απάντηση σε κάθε είδους ομογενοποίηση που φυλακίζει το Εγώ.

Για τον ίδιο, Άτομο και Κράτος είναι εκ φύσεως εχθροί. «Το Κράτος αποκαλεί την εξουσία του ‘Δίκαιο’, ενώ εκείνη του Ατόμου ‘έγκλημα’» σημείωνε στο πολυσυζητημένο βιβλίο του «Το Εγώ κι η ιδιοκτησία του» (1845). Κατά κάποιο τρόπο, η σύγκρουση με το Κράτος προέρχεται από το γεγονός ότι το Κράτος αρνείται να παραδεχτεί ότι δεν είναι μια κοινωνία ανθρώπων, αλλά μια συνάθροιση από Εγώ. Ο ίδιος πίστευε στη δύναμη, που προηγείται του δικαιώματος και τη θεωρούσε πράγμα ωραίο και χρήσιμο. «Προχωρά κανείς περισσότερο με μια χούφτα δύναμη, παρά με ένα σακί γεμάτο δίκιο». Το ξέρω ότι κατά βάθος αισθάνεστε ότι ο άνθρωπος αυτός είχε ως ένα σημείο δίκιο σ’ αυτά που έλεγε, αλλά όπως καταλαβαίνετε αυτό ελάχιστα θα τον ενδιέφερε…

Οι απόψεις αυτές δεν ευοδώθηκαν στην πράξη, έβαλαν μόνο μερικά σποράκια στις επαναστατικές θεωρίες του 19^ου αιώνα. Τις οποίες πρόλαβαν άλλες οικονομικο-ηθικο-κοινωνικές θεωρίες του 20ού αιώνα να τις αντιστρατευτούν ομογενοποιώντας και κατευνάζοντας τα Εγώ προς όφελος –υποτίθεται -  του συνόλου. Ο αντικειμενικός σκοπός βέβαια ήταν να ανισχυροποιήσουν περαιτέρω τα πολλά μικρά κατεργάρικα Εγώ για να μπορούν να φουσκώνουν, αδιαλείπτως και ανενόχλητα, τα λίγα, εκλεκτά και προσωπολατρεμένα.