Αγοραία ιδιωτικότητα

Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ότι οι περισσότεροι από εμάς δεν «τρομάζουμε» από το τίμημα που πληρώνουμε για τη «δωρεάν» πρόσβαση. 

Βάζουμε ένα email, έναν κωδικό πρόσβασης, πατάμε «σύνδεση» κι αυτό ήταν! Όλος ο κόσμος στα πόδια μας. Τι ανακάλυψη! Μπορούμε να φλερτάρουμε, να σαχλαμαρίσουμε με φίλους, να ενημερωθούμε και να ενημερώσουμε, να γράψουμε τις εξυπνάδες μας, να συμμετέχουμε στον δημόσιο διάλογο, να μοιραστούμε σκέψεις και ιδέες, να προβάλουμε τον εαυτό μας. Να… Να… Να… Κι όλα αυτά δωρεάν.

Σοβαρά το πιστεύετε αυτό; Και τότε πώς το Facebook έκανε τζίρο, μόνο το 2017, 41 δισεκατομμύρια δολάρια; Πώς εργοδοτεί 25.000 εργαζόμενους; Και τι επιτέλους κάνουν όλοι αυτοί; Στον ύστερο καπιταλισμό, τα γιγαντιαία κέρδη εξασφαλίζουν αυτοί που μάς προσφέρουν «δωρεάν» υπηρεσίες. Το Facebook δεν ανακάλυψε τον τροχό. Απλώς ακολουθεί το επιχειρηματικό μοντέλο ενός άλλου κολοσσού, της Google, μετατρέποντας σε εμπόρευμα τον χρήστη. Προσέξτε: όχι την ανώνυμη, ακαθόριστη μάζα των χρηστών, αλλά τον καθένα ξεχωριστά, με τις προτιμήσεις, τις συνήθειες, τα χούγια του. Η πραμάτειά τους είμαστε εμείς. Αυτό πουλάνε. Και δεν το κρύβουν. Έχουν βγάλει στη διατίμηση θεματικά δεδομένα και οι πελάτες τους έχουν τη δυνατότητα να γνωρίζουν τις τάσεις του κοινού σε σχέση με προϊόντα, μάρκες, εκδηλώσεις, θέματα και δραστηριότητες.

Συνεπώς, οι διαφημίσεις που μας κοτσάρουν είναι εντελώς στοχευμένες και προσαρμοσμένες στις «ανάγκες», τις τάσεις μας. Αν θέλετε να κάνετε ένα σοβαρό τεστ προσωπικότητας, μπορείτε να ρίξετε μια προσεκτική ματιά στις διαφημίσεις που έρχονται στο χρονολόγιό σας στο Facebook και γενικά κατά την περιήγησή σας στο διαδίκτυο. Εστιάζοντας στο Facebook, είναι δεδομένο ότι ενώ πολλά από τα ίχνη σας είναι προστατευμένα επιφανειακά μ’ ένα ευπρόσβλητο δίχτυ ιδιωτικότητας, έτσι για μόστρα, τροφοδοτούν στοχευμένες διαφημίσεις.

Θα πείτε, βέβαια, ότι δεν χάθηκε κι ο κόσμος αν οι ελεύθεροι έμποροι απέκτησαν ένα προηγμένο εργαλείο προβολής των προϊόντων τους, που εξορύσσει αλγοριθμικά συγκεκριμένες πληροφορίες από έναν ωκεανό παγκόσμιων δεδομένων. Το πρόβλημα είναι ότι υπάρχει το ενδεχόμενο μια εταιρεία πολιτικών συμβούλων, όπως π.χ. η Cambridge Analytica που υποστήριξε την προεκλογική του Τραμπ, να αποσπάσει αθέμιτα στοιχεία της προσωπικής μας ζωής προκειμένου να τα χρησιμοποιήσει για ίδιον όφελος.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ότι οι περισσότεροι από εμάς δεν «τρομάζουμε» από το τίμημα που πληρώνουμε για τη «δωρεάν» πρόσβαση κι είμαστε έτοιμοι να εκχωρήσουμε αυτοβούλως τα προσωπικά μας δεδομένα, να απεμπολήσουμε ελαφρά τη καρδιά το δικαίωμά μας στην ιδιωτικότητα, αγνοώντας την αυξανόμενη σημασία της προστασίας των εξατομικευμένων αποτελεσμάτων της δράσης μας στο διαδίκτυο.

Ο Μαρκ Ζάκερμπεργκ, που φόρεσε κοστούμι και γραβάτα για να απολογηθεί ενώπιον του Κογκρέσου για τις διαρροές, όταν ίδρυσε το Facebook ήταν 20 ετών και νόμιζε ότι ανακάλυψε μια πλατφόρμα για να επικοινωνούν και να φλερτάρουν οι φοιτητές. Μέσα σε μόλις 14 χρόνια το κέρδος, το κυρίαρχο δόγμα του αιώνα, το μετέτρεψε σε μια ολοκληρωτική ηλεκτρονική δυστοπία, μια τεράστια φούσκα υπερπληφόρησης, σύγχυσης και επιπολαιότητας. Σαν άλλος Φρανκενστάιν, δημιούργησε ένα τέρας που τρέφεται από το ανεξάντλητο κεφάλαιο της ματαιοδοξίας μας και της ροπής μας να προσκολλούμαστε σε ό,τι διασπά την προσοχή μας. Ένα τέρας που ρυθμίζει βιοπολιτικά τη ζωή του χρήστη ελέγχοντας την εμπειρία και φιλτράροντας τη θέα του προς τον κόσμο. Ένα τεχνητό σύμπαν όπου οι άνθρωποι κατάντησαν υποτελείς μέσω της κοινοτοπίας.

Μια λύση θα ήταν να γίνουμε νεο-λουδίτες και να «σπάσουμε» τη μηχανή εγκαταλείποντάς τη μαζικά. Όμως οι μηχανές ποτέ δεν φταίνε. Τις φτιάξαμε για να μας εξυπηρετούν, να διευκολύνουν τη ζωή μας. Έρχεται όμως αυτός ο διάολος, το συσσωρευμένο κέρδος, η ιστορική προϋπόθεση του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής και τα κάνει μαντάρα και μετατρέπει εμάς τους ίδιους σε συμπεριφορικές μηχανές. Το πρόβλημά μας για άλλη μια φορά είναι οι επιπτώσεις της μηχανοποίησης στις κοινωνικές σχέσεις. Η άκρατη κερδοσκοπία μάς έχει μετατρέψει σ’ ένα παγκόσμιο δίκτυο παράλληλων εγώ, ένα άθροισμα καταναλωτών που αδυνατεί να λάβει οργανωμένες συλλογικές αποφάσεις.

Το Facebook θα κλείσει νομοτελειακά κάποτε τον κύκλο του. Το ίδιο και οι υπόλοιπες πολυεθνικές του χώρου που ουσιαστικά δεν έχουν αντικείμενο, το κεφάλαιό τους είναι μεταβλητό και είναι επιρρεπείς σε νέους ανταγωνιστές. Το θέμα είναι τι έπεται μετά. Σε ποιον θα παραδώσουμε αυτή τη φορά τον έλεγχο της ζωής μας;