Η πιο δύσκολη δουλειά του κόσμου

Το ερώτημα «ποια είναι η πιο δύσκολη δουλειά του κόσμου» επιδέχεται ποικίλων απαντήσεων.

«Η ντροπή δεν είναι δουλειά» ανέφερε ένα εύγλωττο σύνθημα των αναρχικών που έτυχε να δω έξω από τη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης. Απευθυνόταν κυρίως στα όργανα της τάξης, όμως θα μπορούσε να αγγίξει κάθε εργαζόμενο του οποίου η ανάγκη βιοπορισμού καταχράται από τον εργοδότη του ή από τον ίδιο του τον εαυτό.

Το ερώτημα «ποια είναι η πιο δύσκολη δουλειά του κόσμου» επιδέχεται ποικίλων απαντήσεων. Υπάρχουν επαγγέλματα που θεωρούνται επικίνδυνα και αποκρουστικά ή βαρέα και ανθυγιεινά. Κάποιος αβίαστα θα απαντήσει «σκουπιδιάρης», «καθαριστής βοθρολυμάτων», «νεκροπομπός» ή «μεταλλωρύχος». Κάποιος άλλος θα εστιάσει σε επαγγέλματα με ιδιαιτερότητες και κινδύνους, όπως δοκιμαστής αποσμητικών, γευσιγνώστης ζωοτροφών, ναρκαλιευτής, ταριχευτής.

Σε συνάρτηση με το βάρος της ευθύνης που αναλαμβάνει κανείς λόγω δουλειάς και του ψυχολογικού φορτίου που αυτή συνεπάγεται μπορούμε να επιχειρηματολογήσουμε κατά του καρδιοχειρουργού, του νευροχειρουργού, του ογκολόγου. Αλλά και του πολιτικού ηγέτη, που αν δεν είναι τελείως αναίσθητος, σε μια κρίσιμη στιγμή που η τύχη χιλιάδων ανθρώπων εξαρτάται από μια του απόφαση, οι πλείστοι που εύκολα σηκώνουμε το δάχτυλο δεν θα θέλαμε να ήμασταν ούτε ψύλλος στον κόρφο του.

Για κάποιον χεροδύναμο και πρακτικό άνθρωπο το χαμαλίκι δεν ακούγεται το ίδιο άσχημα ως επαγγελματικός προσανατολισμός όσο σε κάποιον με ροπή να λειτουργεί περισσότερο εγκεφαλικά παρά σωματικά. Αυτός που έμαθε να ζει και να λειτουργεί μέσα στη δράση, δεν θα μπορούσε να διανοηθεί ότι θα πληρωνόταν από μια εταιρεία χρωμάτων για να μελετά πώς στεγνώνει η μπογιά στον τοίχο. Υπάρχουν δουλειές συναρπαστικές και βαρετές, ανάλογα με τον χαρακτήρα, τις δυνατότητες, τις προσλαμβάνουσες, τις συνήθειές μας. Με το πώς έχει χτίσει ο καθένας στο μυαλό του τον μικρόκοσμό του.

Ακόμη και για μένα που γράφω αυτές τις γραμμές καθισμένος αναπαυτικά σε μια εργονομική καρέκλα, στην εξίσωση μπαίνει η ευχέρεια, ο φόρτος, το εργασιακό περιβάλλον, ο μισθός, τα ηθικά διλήμματα που προκύπτουν, το υποκειμενικό ενδιαφέρον για το δημοσιογραφείν. Η επιλογή μου για το προς το ζην μπορεί να τοποθετηθεί σε οποιαδήποτε θέση του φάσματος δυσκολίας.

Και ο καλλιτέχνης; Μα είναι δουλειά αυτή σιορ; Άλλωστε, ο ηθοποιός λέμε ότι «παίζει», το ίδιο και ο μουσικός. Κάποιος αναμιγνύει κάτι μπογιές εκεί πέρα, σκαλίζει πέτρες, ή γράφει ό,τι παραμύθι του έρθει στο κεφάλι ή κουνά το σώμα του και λέει ότι χορεύει. Με άλλα λόγια, είναι ένας εκκεντρικός που κάνει το καπρίτσιο του, το ψώνιο του ή στην καλύτερη περίπτωση, το χόμπι του. Πρέπει να πληρώνεται γι’ αυτό;

Και στην περίπτωση του καλλιτέχνη θεωρώ ότι η εκτίμηση της δυσκολίας εξαρτάται από το πώς ζυγίζει ο καθένας τα δεδομένα. Πέραν της αφοσίωσης και της κατάθεσης ταλέντου και δημιουργικότητας ο καλλιτέχνης συχνά αναδεύει και βγάζει στην επιφάνεια τα σώψυχά του σε μια προσπάθεια να φιλτράρει μέσα από το Είναι του τη συλλογική μνήμη. Αναζητεί το όμορφο και το δημιουργικό, πολλές φορές, μέσα στα πιο θολά και βρώμικα απόνερα της ανθρώπινης ύπαρξης και στα πιο πηχτά σκοτάδια της προσωπικής του κόλασης. Συχνά αντιτάσσει την κοσμοθεωρία του στην κυρίαρχη ιδεολογία, δημιουργεί εστίες τριβής με το κατεστημένο, δεν υποτάσσεται στα στεγανά και τις νόρμες της οργανωμένης κοινωνίας. Κάνει τον πόνο τραγούδι για να συντονιστεί με τις βαθύτερες αγωνίες μας, αντλώντας γνήσια συγκίνηση.

Για τους καλλιτέχνες στην Κύπρο, λ.χ., η επαγγελματική κατοχύρωση, όπως επίσης η θεσμική αναγνώριση και η ουσιαστική στήριξη δεν είναι καθόλου αυτονόητη. Παλεύουν με τους εσωτερικούς τους δαίμονες, αλλά και κόντρα σε εξωτερικούς θεούς και δαίμονες και δυσκολεύονται ακόμη και να ψελλίσουν το δικαίωμά τους για στοιχειώδεις νομικές εξασφαλίσεις.

Από πολλές απόψεις θα μπορούσε κάποιος να θεωρήσει ότι αυτή είναι η πιο σκληρή δουλειά του κόσμου.