Το θέαμα ως εξορκισμός

Η φαντασία των πιο οξυδερκών μυαλών της βιομηχανίας του θεάματος, συχνά ωχριά μπροστά στην αμείλικτη πραγματικότητα.

Ο Κέβιν Σπέισι ως Πρόεδρος Φράνσις Τζ. Άντεργουντ. Ελαιογραφία του καλλιτέχνη Τζόναθαν Γέο (2015) στην Εθνική Πινακοθήκη Πορτρέτων του Μουσείου Σμιθσόνιαν.

     

Συχνά έχω την αίσθηση ότι όσα σημαντικά συμβαίνουν στις Ηνωμένες Πολιτείες προσλαμβάνονται στον υπόλοιπο κόσμο με την αχλύ μιας καλογυρισμένης ταινίας του Χόλιγουντ. Κι εννοώ με το ίδιο ενδιαφέρον, σασπένς, αλλά και την ίδια επιπολαιότητα. Φτάσαμε να φανταζόμαστε τον Τραμπ να χαϊδεύει κουμπιά και να ξεκαρδιζόμαστε στα γέλια, ενώ ανάλογη ευθυμία προκαλεί η υιοθέτηση εκείνου του εύφλεκτου μίγματος ψυχροπολεμικής, νεοφιλελεύθερης, εθνικιστικής, ανελεύθερης και αναθεωρητικής ρητορικής.

Με το ίδιο ενδιαφέρον και την ίδια ανεμελιά πέσαμε από τα σύννεφα μετά το κύμα αποκαλύψεων για συστηματικές σεξουαλικές επιθέσεις του κινηματογραφικού παραγωγού Χάρβεϊ Γουάινσταϊν. Και κάτι ανάλογο γίνεται τώρα με τον Κέβιν Σπέισι, ο οποίος βρίσκεται στο μάτι του κυκλώνα μετά από κατηγορίες για σεξουαλική επίθεση εναντίον ανήλικου συναδέλφου του πριν από 30 χρόνια. Ο Σπέισι έκρινε σκόπιμο με αυτή την αφορμή να ανακοινώσει δημοσίως ότι είναι ομοφυλόφιλος, σε μια προσπάθεια, όπως πιστεύουν πολλοί, να μετατοπίσει την ουσία της συζήτησης.

Το Netflix, βλέποντας τον πρωταγωνιστή του να βουλιάζει στη δίνη ενός μεγάλου σκανδάλου, ωθήθηκε στην απόφαση να διακόψει την επιτυχημένη σειρά «House of Cards», στην οποία αξίζει να σταθούμε λίγο. Μιλάμε για ένα πολιτικό δράμα η απήχηση του οποίου ξεπέρασε κάθε προηγούμενο και με σημαντικό όπλο την ερμηνεία του Σπέισι εκτόξευσε την ισχύ του διαδικτυακού καναλιού, φέρνοντάς το να ανταγωνίζεται συμβατικούς και καλωδιακούς κολοσσούς. Βασίστηκε σε παλιότερη σειρά του BBC και στην ουσία είναι εμπνευσμένη από σαιξπηρικούς χαρακτήρες. Το ραδιούργο, άπληστο, διεφθαρμένο και υπέρμετρα φιλόδοξο ζεύγος Άντεργουντ παραπέμπει απευθείας στους Μάκβεθ, ενώ ο χαρακτήρας του δολοπλόκου Φρανκ κι ο κυνικός τρόπος που απευθυνόμενος στο κοινό αναλύει τη διαδικασία παραμερισμού της ηθικής συνείδησης και το ξεκαθάρισμα της τράπουλας από τα υπόλοιπα «γερά χαρτιά», θυμίζει ανατριχιαστικά τον Ριχάρδο τον Γ’. 

Το ζήτημα εδώ δεν είναι ότι η τέχνη μιμείται τη ζωή, ούτε καν ότι η ζωή μιμείται την τέχνη. Συχνά επιβεβαιώνεται ότι η φαντασία των πιο οξυδερκών μυαλών της βιομηχανίας του θεάματος, ή ακόμη και του Σαίξπηρ, συχνά ωχριά μπροστά στην αμείλικτη πραγματικότητα. Καθώς σταδιακά αποκαλύπτεται ο τρόπος ανέλιξης στην εξουσία και η διασύνδεση του Τραμπ και ανθρώπων του περιβάλλοντός του με συνομωσία σε βάρος των ΗΠΑ, λομπισμό και ξέπλυμα χρήματος, είναι κάτι παραπάνω από φανερό ότι αυτή είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου σε σχέση με το οργιώδες πολιτικό και διπλωματικό παρασκήνιο που κυβερνά τις ΗΠΑ και εξουσιάζει τον υπόλοιπο κόσμο εδώ και σχεδόν έναν αιώνα.

Όλα αυτά όμως λαμβάνουν μια μυθική, μυθιστορηματική, τηλεοπτική και κινηματογραφική διάσταση καθώς το παγκόσμιο φαινόμενο της θεαματικοποίησης γεγονότων και καταστάσεων γιγαντώνεται στην περίπτωση των ΗΠΑ, που είναι ο συντριπτικά μεγαλύτερος εξαγωγέας-εισβολέας θεάματος και πολιτισμού στον κόσμο. Μαζί με τη βιομηχανία του θεάματος, που καθιστά εύπεπτες τις πιο διεστραμμένες μηχανορραφίες, ανθεί και η βιομηχανία παραγωγής κανόνων, πρακτικών και «μοντέλων ζωής», αλλά παράλληλα και μορφών κοινωνικής συναίνεσης.

Με τον Άντεργουντ λοιπόν να μοιάζει με... γατάκι μπροστά στο πραγματικό πλέγμα δολοπλοκιών, αλλά όλο αυτό να μας διασκεδάζει, αναμένουμε με σιγουριά βιβλία και ταινίες με αυτοκριτική διάθεση για την περίπτωση Γουάινσταϊν κι όσα θαμπά συμβαίνουν στον απατηλά αστραφτερό λόφο του Χόλιγουντ. Είναι ένα μέρος του πλανήτη που γνωρίζει καλά εδώ και αμέτρητες δεκαετίες την έννοια «casting couch», ή ακόμη και τη «δράση» του ίδιου του μεγαλοπαραγωγού, όμως υποκρίνεται ότι εξεπλάγη και του πέφτει βαριά η σκιά του σκανδάλου.

Έτσι, η φαντασία σεναριογράφων, ή και συγγραφέων όπως ο Τζέιμς Ελρόι θα συνεχίσουν να γεννούν ιστορίες πολιτικής διαφθοράς, εγκλημάτων και διαστροφών σε μια παράλληλη διαδικασία δαιμονοποίησης και εξορκισμού μέσω της αφήγησης και του θεάματος. Επιβεβαιώνοντας διαχρονικά και τον αφορισμό του Όσκαρ Ουάιλντ, ότι τα πάντα στον κόσμο αφορούν το σεξ, εκτός από το ίδιο το σεξ που αφορά την εξουσία.