Μια χαραμάδα στην αυτοαπομόνωση

Η αυριανή συναυλία της Φιλαρμονικής του Βερολίνου –sold out εδώ και μήνες- αποτελεί το μείζον καλλιτεχνικό γεγονός στο πρόγραμμα της Πάφου ως Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης.

Ενδεχομένως να πρόκειται για το σπουδαιότερο μουσικό γεγονός που έχει φιλοξενηθεί ποτέ στο νησί. Το οποίο, λόγω μεγέθους, γεωπολιτικών δεδομένων, κουλτούρας, απόστασης από τον σκληρό πυρήνα της ευρωπαϊκής πολιτιστικής δραστηριότητας και -πάνω απ’ όλα- τραγικής έλλειψης υποδομών υπάρχει η αίσθηση ώρες- ώρες ότι έχει καταδικάσει τον εαυτό του σε καλλιτεχνική ομφαλοσκόπηση, ή έστω σε περιστασιακή και δορυφορική επαφή με τα τεκταινόμενα στην Ευρώπη. 

Στην Κύπρο, πέραν από τους επαγγελματίες της κλασικής μουσικής, οι περισσότεροι μπορεί να έχουν ακουστά τη Φιλαρμονική του Βερολίνου από το «Moment of Glory», το άλμπουμ που κυκλοφόρησε το 2000 με τους Scorpions. Κάλλιο αργά παρά ποτέ, ήρθε ο καιρός να ζήσουμε από κοντά μια ζωντανή συναυλία ενός από τα καλύτερα ορχηστρικά σύνολα σε όλο τον κόσμο. Και μάλιστα στο πλαίσιο του «Ευρωπαϊκού Κονσέρτου», του ετήσιου θεσμού που καθιερώθηκε το 1991 και δίνεται κάθε Πρωτομαγιά με σκοπό να τιμηθεί η ίδρυση  της ορχήστρας την 1η Μαΐου 1882 και να προωθηθεί το ευρωπαϊκό ιδεώδες. Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς πότε θα είχε η Κύπρος την ευκαιρία να φιλοξενήσει μια τέτοιας σημασίας εκδήλωση, αν δεν υπήρχε το περίοπτο θεσμικό πλαίσιο της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης.

Είναι χαρακτηριστικό ότι ακόμη και στην Ελλάδα, η Φιλαρμονική του Βερολίνου έχει εμφανιστεί δύο φορές τα τελευταία δύο χρόνια στο Μέγαρο Μουσικής, εκ των οποίων η μία, την Πρωτομαγιά του 2015, αφορούσε το Ευρωπαϊκό Κονσέρτο. Μάλιστα, αυτή δεν ήταν η πρώτη φορά που η Αθήνα επιλεγόταν για τον θεσμό, αφού το ίδιο έγινε το 2004 -στο Ηρώδειο τότε. Και τις δύο φορές τις συναυλίες διηύθυνε ο Άγγλος σερ Σάιμον Ρατλ, καλλιτεχνικός διευθυντής της ορχήστρας από το 2002 μέχρι και το 2018, όπου έχει δηλώσει ότι θα αποχωρήσει. Είναι σημαντικό να επισημάνουμε ότι προκάτοχοι του Ρατλ υπήρξαν ογκόλιθοι όπως ο Βίλχεμ Φουρτβένγκλερ (1922-1945 & 1952-1954), ο Χέρμπερτ φον Κάραγιαν (1952-1989) και ο Κλάουντιο Αμπάντο (1989-2002). Όχι βέβαια ότι μας πέφτει «λίγος» στην Πάφο ο Λεττονός αρχιμουσικός Μάρις Γιάνσονς, στη δεύτερη φορά που αναλαμβάνει το Ευρωπαϊκό Κονσέρτο, με την πρώτη να είναι το 2001 στον ναό της Αγίας Ειρήνης στην Κωνσταντινούπολη.

Είναι δεδομένο ότι αν είχαν ωριμάσει οι συνθήκες (και δεν μιλώ για τις οικονομικές) για τη δημιουργία έργου υποδομής του επιπέδου του Μεγάρου Πολιτισμού, κάτι που για τον τρέχοντα αιώνα μάλλον θα πρέπει να ξεχάσουμε, θα είχε μειωθεί και η απόσταση που χωρίζει την Κύπρο από την Ευρώπη και από πολιτιστικά δρώμενα αυτού του βεληνεκούς. Για τους φιλόμουσους κατοίκους και επισκέπτες της Αθήνας, επί παραδείγματι, ελάχιστα «απωθημένα» έχουν απομείνει σε σχέση με κολοσσιαίας σπουδαιότητας μουσικές εκδηλώσεις, μιας και το Μέγαρο Μουσικής, πλην της Φιλαρμονικής του Βερολίνου, έχει φιλοξενήσει μόνο τα τελευταία δύο χρόνια, τη Φιλαρμονική της Βιέννης και τη Βασιλική Ορχήστρα Κονσέρτχεμπαου του Άμστερνταμ. Για όσους γνωρίζουν, μιλάμε για τα σπουδαιότερα σύνολα στον πλανήτη.

Για να είμαστε δίκαιοι, η Φιλαρμονική του Βερολίνου, όταν πρόκειται για το Ευρωπαϊκό Κονσέρτο, δεν έχει ιδιαίτερα κολλήματα με την ακουστική και την πολυτέλεια του χώρου. Όπως στην περίπτωση του Μεσαιωνικού Κάστρου της Πάφου, «καταδέχεται» και ιστορικά φορτισμένους χώρους, όπως η Αγία Ειρήνη, το Ηρώδειο, το Παλάτσο Βέκιο της Φλωρεντίας (1995), το μοναστήρι του Αγίου Ιερωνύμου στη Λισαβόνα (2003) και πέρσι η ενοριακή εκκλησία του Ρόρος, στην άλλη άκρη της Ευρώπης, στη νορβηγική επαρχία. Κάποιες φορές, μάλιστα, προτιμά και εναλλακτικούς χώρους, όπως το δημοφιλές Μουσείο του πλοίου «Βάσα» της Στοκχόλμης (1998) και το παλιό εργοστάσιο Kabelwerk Oberspree στο Βερολίνο (2007).

Οι γέφυρες με την Ευρώπη και τον κόσμο θα πρέπει πρώτα και κύρια να χτιστούν σε επίπεδο νοοτροπίας, θεσμών και πολιτικής βούλησης. Χωρίς να αναζητούμε δικαιολογίες... μεγέθους να εξέλθουμε οριστικά από την πολιτιστική απομόνωση που έχουμε καταδικάσει τους εαυτούς μας.